Atmanand Prakash Pustak 028 Ank 06

Author(s): Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Publisher: Jain Atmanand Sabha Bhavnagar

Page 5

મથુરાના કાલીટીલે,
૧૨૭
ત્યાંના નિવાસીઓ તેને ખાદી ખેાદી ઘણા વખતથી જુની ઇક્ષકાઢતા હતા, પહેલ વહેલાં જનરલ નિગહામનુ ધ્યાન તેના તરફ્ ગયું. તેણે ઇ. સ. ૧૮૭૧ માં ટેકરાના એક ભાગને ખેાદી પુરાણી વસ્તુઓ કાઢી. ઇ. સ. ૧૮૭૫ માં મચુસના કલેકટર પ્રસિદ્ધ ગ્રાઉજ સાહેબે તે ખાદ્યો, તેને પણ અહીંથી ઘણી વસ્તુઓ મળી. ઇ. સ. ૧૮૮૭ થી ૧૮૯૬ સુધી ડા. ખજેસ અને ડા. કુહરરેએ આ ટેકરાપર અનેકવાર ખેાદકામ ચલાવ્યું અને તેની અંદરથી ખાદીને અનેક વસ્તુઓ મેળવી. કનિંગહામને જેટલા શિલાલેખા મળ્યા છે તેમાંથી કેટલાક લેખા બહુ પ્રાચીન છે, કેટલાક લેખાપર કનિષ્ક, હવિષ્ટ તથા વાસુદેવના નામેા મળે છે.
આ ટીલાને ખાદતાં ડા. કુહુરરને વિશેષ સફળતા મળી છે. આ સાહેબ લખનઊના અજાયબઘરના અધ્યક્ષ પણ હતા, તેમજ પુરાતત્વવિષયક શેાધપ્પાળનું કામ પણ કરતા હતા. તે ઈ. સ. ૧૮૯૮ માં ગવર્મેટની નાકરી છેાડીને મા દેશમાંથી ચાલ્યા ગયા છે; તેણે ઇ. સ. ૧૮૮૯ માં ગવમે ટપર પુરાતત્વ સબધી જે રીપેા મેાકલ્યા હતા તેમાં કંકાલી ટીલામાંથી મળેલ અનેક વસ્તુઓનું વર્ણન છે.
જેમાંથી કેટલાકના નામ
અમે નીચે આપીએ છીએ.
૧ શ્વેતાંબર તીર્થંકરાની ૧૦ મૂત્તિઓ તેની પર લેખ પણ છે, જે પૈકીના ચાર લેખા તા એવા છે કે જેનાથી જૈન ઇતહાસની કૈક વિશેષ પરિસ્થિતિ માલુમ પડે છે.
૨ શ્વેતાંબર જૈનના એક વિશાળ મદિરના ૩૪ ટુકડા કે જે વિષ્ણુ રાજાના કાળના છે.
૩ સ૦ મહાવીરની એક મૂત્તિ જેની ચારે બાજુ ર૩ તીર્થંકર છે.
૪ સં. ૧૦૩૬ તથા ૧૧૩૪ માં અનેલ પદ્મપ્રભુની એ મૂત્તિ આ છે.
૫ પહેલી શતાબ્દિમાં બનેલા એધિસત્વ અમેાઘ સિદ્ધાઈની એક મૂત્તિ (ખાદ્ધ). ૬ નાચનારીના એક પુરાકન્નુની મૂર્ત્તિવાળા એક થાંભલા.
૭ યુદ્ધની ૧૦ મૂત્તિ એ લેખ સહિત.
૮ એક અતિશય સુંદર ચાર ફુટના વ્યાસ ( ઘેરાવા ) વાળું પત્થરનું છત્ર. આ ટીલામાંથી જૈન તથા માદ્ધ એ અને ધર્મી સાથે સબંધ રાખનારી વસ્તુઓ મળી છે માટે એ ચાક્કસ છે કે મથુરામાં જૈન તથા ઔદ્ધ એ બન્નેનુ પ્રાખય હતું.
ઈ. સ’. ૧૮૮૯-૯૦ માં જ્યારે જૈન સ્તૂપ તથા દિગંબર જૈન મક્રિનુ ખેાદકામ થયુ' ત્યારે જૈન તી કરાની ૮૦ મૂત્તિએ નીકળી તેની સાથે જ પાષાણુની પાઢ્યોના ૧૨૦ ટુકડા નીકળ્યા છે. ઘણા શિલાલેખા મળ્યા; જે પૈકીના ૧૭ લેખ અતિ પ્રાચીન છે. કિંતુ એ કરતાં વિશેષ કામ ઇ. સ. ૧૮૯૦-૯૧ માં થયું. આ વર્ષોમાં નીકળેલ વસ્તુઓમાંથી કેટલીકના ઉલ્લેખ નીચે મુજમ છે.