Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી આત્માનંદ પ્રકારો
Shree Almanand Prakash
3gg932701029gogggggggggggggg
सत्यसबमसौहार सत्यस्वाध्यायसाम्बतः ।। आत्मस स्करण धम इति दशनमुत्तमम् ॥ # સત્ય, સંયમ, સૌઢાદ. સર્વે, સ્વાધ્યાય અને સામ્યના સદ્ ગુણો થી મામાને સંસ્કાર એ ધમ છે,
આ જાતની સમજ એ સમ્યગ્દશન છે. * Dharma consists in polishing the soul with the virtues of truth, self-restraint, friendliness mental spirit, sacred study and equanimity of mind.
This sort of understanding is the best Darshana, કે પુસ્તક : ૯૩
પ્ર. અષાઢ-દ્ધિ. અષાઢ આમ સવત : ૧૯. છે ;
i
વીર સંવત : ૨૫૨૨ કે
જુલાઈ-ઓગષ્ટ-૯૬ | વિક્રમ સંવત ૨૦ પર 3 અ'ક ૯/૧૦
For Private And Personal Use Only
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
ક્રમ
(1)
(૨)
22TT
લેખ
57-331476
www.kobatirth.org
અ નુ * મ ણિ કા
લેખક
(3) આત્માની દેહથી ભિન્નતા (૪) યાત્રા પ્રવાસ મહાન જયતિધર
અપકારી પર ઉપકાર વચન કે ખાતિર
જૈન સાધુકી સ્વતંત્રતા જબ પજાબ કા પુષ્પાદય હેગા
કલ્યાણ
વડીલે સાવધાન. ટી.વી. આપણા બાળકને અફીણ પાઇ રહ્યુ છે.
સ'પાદક : શ્રી ચ’દ્ર-પાલીતાણા
અનુ. કુમારપાળ દેશાઇ
હિન્દી અનુ. ર'જન પરમાર
27
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
આ સભાના નવા આજીવન સભ્યશ્રીએ શ્રી હસમુખરાય હરિલાલ શેડ-ભાવનગર શ્રી નવીનચંદ્ર ચંપકલાલ ધ્રુવ-ભાવનગર શ્રીમતી ચંદ્રાબેન ત્રંબકલાલ શાહ-ભાવનગર શ્રી રાજેન્દ્રકુમાર સવાઈલાલ મણીયાર-ભાવનગર શ્રીમતી કરગુબેન રાજેન્દ્રકુમાર મણીયાર-ભાવનગર શ્રી મહેન્દ્રકુમાર ઈન્દુલાલ તળાજીયા-ભાવનગર
એક જ અવગુણ “ નિંદા'
ઉધ્વ ગતિએ પહોંચેલ માાસ માત્ર એક જ દુષણથી અધમતિને પામે છે. અગ્નિના એક જ તણખા આખુંય વન પ્રજાળી મુકે છે.
બધા જ સદ્ગુણાને એક જ અવગુણુ ઢાંકી દે છે.
નિંદારૂપી અવગુણુ માનવને તિરસ્ક્રારપાત્ર બનાવે છે. માનવીએ અવગુણુ નામક છાયાથી પર દૂર રહેવું, તેની કાલિમાં ઉજવળ જીવનને કલકિત કરી વિનાશના
ધે લઈ જાય છે.
For Private And Personal Use Only
YE
૪૧
४६
ર ક 4 –
પૂર
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ
ત્રી : શ્રી પ્રમોદકાન્ત ખીમચંદ શાહ
.
.
.
જ કલ્યાણ ૪
પ્રભુ તારું નામ છે શિવસુબ ધામ, | મૌનું કલ્યાણ કરો રે ભગવાન.
માયાને મમતામાં બન્યું છે નાદાન, અમૃત છોડીને કીધું વિષ કેરૂ પાન. આપો ભક્તિદાન ઓ કૃપા નિધાન, સૌનું કલ્યાણ કરો રે ભગવાને.
જીવન સાગરમાં લાગ્યું છે તોફાન, આવિ તેફાને અટવાયું છે વહાણ. સંભાળે રે સુકાન એ દયાનિધાન, સૌનું કલ્યાણ કરે રે ભગવાન.
પ્રાયશ્ચિત કરું તો મારા પાપ ધોવાય, હૃદય વેદના તુજ ચરણે વિસરાય. ધરું તારું ધ્યાન એ કરુણા નિધાન, સોનું કલ્યાણ કરો રે ભગવાન.
For Private And Personal Use Only
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
| શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ
વડીલો ! સાવધાન !
ટી.વી.આપના બાળકોને અફીણ પાઈ રહ્યું છે!
(બાળક-બાલિકાઓને સમજાવવા માટે ખૂબ જ ઉપગી લેખ)
સંપાદક : શ્રી ચંદ્ર-પાલતા
બળ હોજ અને ડેવીડ દિપ’ નામના બે ફિલ્મમાં ફિલમનો ખલનાયક એક હોને અમેરિકન-ઓસ્ટ્રેલીયન સંશોધકોએ ‘બાળકે અને પકડીને તેનાં ૧૦૦ ટકડાં કરી નાંખે છે. જોવાની ટેલિવીઝન' નામનું એક પુસ્તક પ્રકાશિત કર્યું છે. ભારે મઝા પડે છે... એટ્રેલીયાના ઘણા બાળકો સાથે પ્રશ્નોત્તરી કરીને
- આ ફિલ્મમાં એક દરિયા કિનારે એક હાથ ના પુનક લખવામાં આવ્યું છે. તેમાં લેખકે જણાવ્યું છે: “અમે એક કરીને મળ્યા. તે *
- રેતીમાંથી બહાર આવે છે અને કોઈ સ્ત્રીનું ગળું ઢીંગલી રાખતી હતી, આ છોકરી રોજ ટવી. પર દબાવી દે છે તે જોવાનો મને આનંદ આપે છે...? હિંસક ફિલમ જોતી હતી અને ફિલ્મ જોયા પછી . આ ઇન્ટરવ્યું અને આપની ‘રામાયણ રસોડામાં જઈને ચપ્પાથી હીંગલીનું ખૂન કરતી ટી.વી. સીરીયલ જેને રામ-રાવણ યુદ્ધમાંથી હતી !
તીરકામ ચલાવતાં શીખનારા આપણા ભારતીય અમેરિકન “ઈન્ટરનેશનલ કંપલીશન અગેઇટ
બાળકો વચ્ચે બહુ અંતર નથી. ટેલિવીઝન – વાયોલેટ – એન્ટરટેનમેન્ટ' નામની સંસ્થાના
* વિડીઓની ઘેલછાએ આપણી નવી પેઢીનું જે મનોવૈજ્ઞાનિક કહે છેઃ “પશ્ચિમના દેશોમાં ટી.વી. અધઃપતન નાયુ છે તે એક વાસ્તવિક હકીકત છે. વીડીઓનું સામ્રાજય વધ્યા પછી હિંસક કેસમાં તેની ભયાનકતાથી હવે આપણે સજાગ બનવું જ રહ્યું. ૫૦૦ ટકાનો વધારો થયો છે. આ મનોવૈજ્ઞાનિક અમદાવાદના એક મનોવૈજ્ઞાનિકના અભ્યાસાત્મક તબીબે પ૦૦ બાળકોને તેમણે જોયેલી વીડ્યિા તારણને અહીં લક્ષ્યમાં લેવા જેવું છે. તેમણે વિશે ઈનટરવ્યુ લીધો અને બાળકોએ જે જવા કહેલું : “એક ભૂત કે મેલીવિદ્યાનું વળગણ ઘરમાં આપ્યા તે ચોકાવી મૂકે તેવા હતા. બાળકેએ જે ખાનાખરાબી અશાંતિ કરી મૂકે છે, તેવું જ પિતાની મનપસંદ દશ્ય કહ્યું તેમાથી કેટલાંક – સ્વરૂપ ટી.વી.નું કહી શકાય. “Television
આ ફિલમમાં ચંદ્ર પરથી માણસ પૃથ્વી ઉપર means Ghost in your house ' એક આવે છે અને એક સ્ત્રીનું માથું કચડ ભચડ ભૂત તરીકે આપણા પર અને આપણા બાળક પર આવે છે અને પછી ગઈ છે તે જોવાની મને ખબ ટી.વી, જે રીતે સવાર થઈ જાય છે તે સમજવાનો ગમે છે.”
સમય આવી ચુકી છે. આ ફિલ્મમાં એક ઘરડી ડોશીને ચારે બાજુથી આસપાસના વાતાવરણની બાળકો પર ધીમી ચપા મારે છે અને લોહીના સફેદ ફુવારા ઉો છે ગતિએ પણ કાયમી અસર થાય છે એ નિર્વિવાદ તે મને બહુ ગમે છે...
છે. આ અસર માનસિક વિકાસ પૂરતી મર્યાદિત
For Private And Personal Use Only
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
જુલાઈ ઓગષ્ટ : ૯૬
નવી હતી. બાળકાના શારીરિક અને ભૌતિક વિકારો પર તેની અવળી અસર પડે છે.
વડીલે। અને મેટા પર પ્રતિકૂળ અસરની શકયતા ઓછી છે. જે અસર થશે તે બાળકે પર ચો. તેનાં કારણે છે: એક, વડીલા કરતાં બાળકો વધારે સમય ટી.વી. જુએ છે. બીજુ અને મહ્ત્વનુ કારણ એ છે કે બાળકોનુ મગજ વધુ
સવેદનાશીલ કે રિસેપ્ટિવ હોય છે. તે સારીનરસી બળતો હ્ય કરતુ હોય છે. ટેલીવીઝનની બાળકીને લત લાગી જાય છે, ટેલીવીઝન અને નશીલી દવાનાં લક્ષણા મળતા આવે છે.
આળકો પર ટી.વી.ની કેવી આડઅસર થાય છે. તે અંગેનાં સંશોધને નુ તારણ ચિંતાજનક છે. આ તારણા કર્યું છે કે
ટીવીઝન બાળકોને પાવાની કલ્પના શક્તિને કુડત કરવા માંડે છે. સારાનરસાની નોંધપાત્ર અસર થતી નથી અને તેની
ગીતા મરી પરવારે છે.
ટી.વી. પર આવતા કાયક્રમેાની વિગતે એક બાજુ રાખીએ તે પણ ટી.વી. જોવાથી બાળકોને શારીરિક નુકશાન પહોંચે છે તે વધુ ખતરનાક હેય છે. અમેરીકન વૈજ્ઞાનિક ડૉ. જોહાન એમ. એટે એવુ શેાધી કાઢયુ` છે કે ટેલીવીઝન સેટ સામે વટાણાના છેડ ઉછેરવામાં આવતા, ટી વી. સેટમાંથી નીકળતા ટોકસીક રેડીએશનને લીધે તે ઇંડ વિકૃત બની ગયા હતા, તેનાં મૂળીયાં જમીનમાંથી વાંકા વળીને વળી પાછા બહાર નીકળ્યા હતાં. ટેલીવીઝન જોવાથી તેના પર બાળકો થાકેલા જણાય છે, એવુ' એક વિધાન સદન-વાંચીને આ શોધ કરવામાં શ્રી એટ્ટને પ્રેરણા
મળી હતી.
ઇંગ્લેન્ડમાં જન્મેલા માયકલ યાન નામના ઉગતા યુવાને બીટીએ ફિલ્મ ‘ફર્સ્ટ ઇ’ઇને તેના હીરા રેમ્બો'ની જેમ માત્ર આડ જ કલાકમાં ૧૯ ખૂન કરીને તરખાટ મચાવી દીધી હતી. એ વાત જગ જા ડુર છે. ગઇકાલે ઇગ્લેન્ડની બનેલી આ ઘટના અયતીકાલે આપણા ઘર આંગણે નહીં અને તેની શી ખાતરી ? ટી.વી. જોઈને ઢીગલીનુ ન કરવા શીખતી !ડ નવ વરસની બાળકી કાલે તેના માતા-પિતાના જીવતા તેંડુ પર તેની વિદ્યા નહી
અજમાવે તેની શી ખાતરી ? ભારતમાં રાજના ૪૩
કરે લોકો ટી.વી. જુએ છે. તેમાંથી પ્રેરણા લઇને માત્ર એક હજાર બાળકેજ, ભયાનક ડિટલરના માર્ગે ચાલશે. તા....?
દિલ્હીના એક બાર વરસના બાળક ટી.વી. જોઈ ને ત્રણ મીત્રા સાથે બેન્ક લૂંટવાનું કાવતરું કરે તે પરિસ્થિતિ શુ ચિંતાજનક નથી ?
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૪૮૭
ટેલીવીઝન પર મશીનગનથી આડેધડ ગોળીએ દેવાતા મસાને જોઇને કુમળુ ખાળ! એમ જ સમજે કે માણસ પણુગ્ગાની માફક ફોડવાની એક ચીજ છે. તેના હાથમાં મશીનગન આવે અને માનવ ફુગ્ગા ફાડવા માંડે તેા નવાઇ પામવા જેવુ' નથી. હમણા ન્યુયેાંક'માં એક દસ વર્ષના બાળકે પિતાને નજીવી બાબતમાં ગેાળીથી ઉડાવી દીધે
તે
ટી.વી.ની અસર ઇલેકટ્રોનીકસ કાસ અને એડીએ કૅસેટ પર પણ થતી હૈાય તે પછી બાળકો પર થયા વગર કેવી રીતે રહે ? બેન્કનાં ખાતા માટે આપવામાં આવતા ઈલેકટ્રોનીક કાડને ટી.વી. સેટની નજીક રાખવામાં આવે તે તેની શક્તિ ક્ષીણ થઈ જાય છે. એડીએ કેસેટના ઉત્પાદકે તરફથી પણ સૂચના આપવામાં આવે છે કે ટી.વી. સેટની નજીક ટેપ કરેલી એડીએ કેસેટ ન મૂકવી કારણ કે રેડીએશનના કારણે એડીએ પરની વિગતે ભૂસાઇ જાય છે. વૈજ્ઞાનિક પુછે કે વટાણાના છેડ કે બેન્કકાર્ડને પણ અસર થાય તે બાળકને તેની ખરાબ અસર કઇ રીતે ન થઇ શકે ?
For Private And Personal Use Only
6
વિશ્વવિખ્યાત પેગ્વીન ' પ્રકાશક કપનીએ એકાદ વર્ષ પહેલાં એક પુસ્તક પ્રકાશિત કર્યુ છે. The PIug in drug આ પુસ્તક દ્વારા ટી.વી.
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ
ની બાળક પર શી અસર પડે છે તેની અભ્યા- એ હોય છે કે તેમનું ડાબુ મગજ નિષ્ક્રીય પડી સાત્મક વિગતો બહાર આવી છે. ઓસ્ટ્રેલીયામાં રહેવાથી સમય આવ્યે તાત્કાલીક સેવા આપી શકતું શિકકે, માનસશાસ્ત્રીઓ, તબીબી તથા કેટલાંય નથી, બાગકાના માતા-પિતાએ નોંધેલી કેટલીક વાસ્તવિક એક સર્વેક્ષણે એવી જાણકારી પ્રાપ્ત થઈ હતી હકીકતો તેમાં રજુ કરાઈ છે.
કે ત્રીજા વિશ્વના બાળક ચાલુ દિવસે સરેરાશ બે - એક અનુભવ સિદધ કથનરૂપે આ પુસ્તકમાં થી ત્રણ કલાક અને બાકીના દિવસોમાં રજાના જણાવાયું છે કે વી. જેવાથી બાળકોની આંખો સમયે ત્રણથી ચાર કલાક ટી.વી. પાછળ ગાળે છે પર અને વિકાસકેન્દ્રો પર ટી.વી.ના કૃત્રિમ પ્રકાશની આમ આખા વર્ષ દરમ્યાન બાળક ટી.વી. પાછળ અસર થાય છે તે ચિંતાજનક છે. એને લીધે ૧,૨૦૦ કલાક બગાડે છે જ્યારે અભ્યાસ પાછા બાળકની બુદ્ધિ અને મગજનો વિકાસ એટલે સુધી ૯૦૦ કલાક જ તે ગાળે છે. રૂંધાય છે કે સતત ટી.વી. જેના બાળકની ઉંઘવાની અભ્યાસમાં બાળકોને મંદ પાડતા ટી.વી. ને લાલ ક્રમબદ્ધતા (પેટન) પણ બદલાઈ જાય છે. જ્ઞાન- મારીને ૧૯૮૭માં ધો. ૧૨માં બોર્ડમાં ફરી આવેલા તંતુઓ શિથિલ થઈ જાય છે. અને બાળક વારંવાર કિશોરે કહેલું : “મારી સફળતાનું રહસ્ય ટી વી ના હતાશ થઇ જાય છે. ટી.વી. જોવાના લીધે તેને ત્યાગમાં છે” ! રોજ ટી.વી. પર આખા પડીને ખરાબ સપના આવે છે, ભુખ, તરસ, કુદરતી બેસનાં હજારો વિદ્યાથીઓ ટી.વી.ના દશેની અસર હાજત જેવી શારીરિક આવશ્યકતાઓનો કમ ભાંગી હેઠળ પિતાના લાખો કલાક ધુળમાં રગદોળે છે, પડે છે, કેનેડામાં ટી.વી. અંગે એક સર્વેક્ષણ કરવામાં પિતાની કારકીદીને જમીનસ્ત કરે છે, તેમનો આવ્યુ હતું તેમાં જાણવા મળ્યું કે જે શાળામાં કિંમતી અભ્યાસને સમય બગાડે છે. એ વાત તેમના ટી.વી. બનાવવામાં ન હતું આવતું તે શાળા- મા-બાપોને કેમ નહીં સમજાતી હાય ? એના પરિણામ, જે શાળામાં ટી.વી. બનાવવામાં જ્યારે આપણે ટી.વી. જોઈએ ત્યારે સ્ક્રીન આ વતું હતું તેવી શાળાઓ કરતાં વધારે ચડીયાના પાછળ રહેલી કેથોડ રે ગનમાંથી પ્રકાશને ધોધ હાં.
છુટે છે. રંગીન ટી.વી માં તેની તાકાત ૨૫,૦૦૦ - ટી.વી ની એવી કેટલી અસરો બાળકો ઉપર કીલેટની હોય છે અને બ્લેક એન્ડ વાઈટમાં થાય છે કે જે નરી આંખે આપણાથી જોઈ શકાતી ૧૮.૦૦૦ કિલોવોટની હોય છે. અકીન પરના નથી. બાળકના મગજનું જ એવું હોય છે કે ફેસફરના બિંદુઓ પર ઈલેકટ્રોનને ધોધ છે અને જે કઈ પણ વિચારને અપનાવી લે છે. સતત તે પ્રકાશના રૂપમાં પ્રેક્ષકાને જોવા મળે છે. ૮૦૦ ટી.વી. જેવાથી બાળકના જમણા મગજમાં ભાષા, ફોસ્ફર બિંદુઓની એક એવી દ૨૫ જેટલી લાઇના હલનચલન, તરંગો અને વિચારો મુદ્રીત થઈ જાય ઉપર એક સેકન્ડમાં ૨૫ વખત ફેકાતા પ્રકાશથી છે. એ બધુ ગ્ય છે કે અન્ય તે નકકી કરવાનું બાળકોના શરીર પર થતી અસરની નેંધ લેવી જરૂરી કાર્ય ડાબુ મગજ કરે છે. પરંતુ ટી.વી. જોનારા છે. પુરાવાઓ સાથે એમ સાબીત કરવામાં આવ્યું બાળકોનું ડાબુ મગજ મહદ્દઅંશે નિષ્ક્રીય રહે છે. છે કે કુમળું બાળક જેટલું વધારે ટી.વી. એ તેથી ખરાખોટાનું નિણય બાળક આપમેળે લઈ તેટલી ભાષા ગ્રહણ કરવાની તેની શક્તિ ઘટે છે. તેનું શકતું નથી. જેમ જેમ બાળક ઉમરમાં મોટું થતું મુખ્ય કારણ એ છે કે બાળક ટી.વી. સામે પડી જાય તેમ તેમ ડાબા મગજનું કાર્ય વધતું જાય છે. રહે છે અને આસપાસના લોકો સાથે તે ઓછી પણ વધુ વાર ટી.વી. જેનાર બાળકની કમનસીબી વાતચીત કરે છે. ત્યાં સુધી કે બાળકો હવે નવી
For Private And Personal Use Only
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
જુલાઇ
ગઇ : ૯૬
રહામ યાદ રાખી શકતા નથી પણ “કલ મમ્મી ઘણીવાર બાળક ટી.વી. સામે લાંબા, ટૂંકા, ને મુખે પપપી દી, અરે દો ગ્લાસ રસના” જેવા વાંકા, અને આડાઅવળા થઈને પડ્યા રહે છે. સતત ને યાદ રાખવાના વા યાદ રાખે છે. આપણે આમ પડ્યા રહેવાથી શારીરિક પ્રશ્નો ઉભા થાય છે ત્યાં તે એવા મા-બાપ છે જે બાળ ટી.વી. બાળકનું વર્તન પણ શિસ્તબદ્ધ રહેતું નથી. એડતા કાલા કાલા વાકો બોલે ત્યારે હરખાઇ બાળક ઘરકુકડીયું બની જાય છે. બહારની રમતજાય છે. અને બધાને કહેવા માંડે જુઓ અમારૂ ગમત અને તંદુરસ્ત મને રજન તેને આકર્ષતા બાળક કેટલું લાંબીયાર છે. ટીવીમાં આવે તે બધું નથી. જે શાળાઓમાં ટી.વી. કાર્યક્રમ દર્શાવવામાં તેને યાદ રહી જાય પણ તે માતા-પિતાને ખબર આવતા નથી ત્યાંના બાળકો રમતગમતમાં આગળ હેતી નથી કે બધુ ને યાદ રાખવાનું કે ન તરી આવે છે એવું પણ અભ્યાસ પરથી સાબીત શીખવાનું બાળક શીખે છે. શીખવાનું હોય તે થયું છે. શીખતું નથી.
[‘સવામીનારાયણ પ્રકાશ
ઈસ્ટિટયુટ ઓફ જૈનોલેજીની જૈન ઓલરની યોજના
ઈન્સ્ટિટયૂટ ઓફ જૈનોલેજ એ જૈન ધર્મને પ્રસાર કરતી અને આંતરાષ્ટ્રિય સ્તરે જૈન ધર્મ વિશે અનેકવિધ પ્રવૃત્તિઓ કરતી અગ્રણી સંસ્થા છે. આ સંસ્થા દ્વારા આજના સમયની જરૂરિયાત અને આવતી પેઢી ને આવશ્યકતાને લક્ષમાં રાખીને જૈન સ્કોલર તૈયાર કરવાની વિશિષ્ટ યોજના ઘડવામાં આવી છે. જૈન ધર્મ, સાહિત્ય કે તત્વજ્ઞાન સાથે પોસ્ટ ગ્રેજ્યુએટ પદવી કે પી.એચ. ડી.ની પદવી મેળવનાર અને અંગ્રેજી ભાષાનું સારું એવું જ્ઞાન ઘરાવનાર વ્યકિતએ આમાં અરજી કરવી. આને માટેના બે ઉમેદવારને આ સંસ્થા જરૂર પડે તે અંગ્રેજી ભાવના વિશેષ અભ્યાસની ભારત તેમજ વિદેશમાં વ્યવસ્થા કરી આપશે અને આવી વ્યકિતના ત્રણ વર્ષ : જીવનનિવાહની તમામ જવાબદારી આ સંસ્થા સંભાળશે. આ વર્ષો દરમિયાન એ બદિત રે દેશવિદેશમાં જે તેના પ્રકારનું કાર્ય કરવાનું રહેશે. આ અંગે અરજી કરા છિની વ્યકિતને પૂરું નામ, સરનામું, અભ્યાસ, સંકે ધન વગેરે વિગતો સાથે ઈન્સ્ટિટયુટ ઓફ જૈનોલોજી (કે-ઓડિ નેટર : ડે. કુમારપાળ માઈ) ૫૧. પહાડી બિલ્ડીંગ, વી. એસ. હોસ્પિટલ સામે, એલિસબીજ, અમદાવાદ-૩૮૦૦૦૬ ને અરજી કરવી.
For Private And Personal Use Only
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
[ આમાનદ પ્રકાશ
આત્માની દેહથી ભિન્નતા
, પ્રવચનકાર : યુગદ્રષ્ટા આચાર્ય શ્રી વિજયવલ્લસ રિજી
: અનુવાદક : શ્રી કુમારપાળ દેસાઈ
( હા બીજ )
દેહથી લિંન્નતા
જ્યાં સુધી જે વાસમાં રહે છે ત્યાં સુધી પકડ : તમે મારી સામે બેઠા છે. જેવી રીતે
: 0 2 . તે નશો નથી ચઢવતી. પરંતુ જીવન શરીરધાર
તે તમારા આંખ, કાન, નાક વગેરે અવયવને જે વ્યક્તિ જ્યારે એને ગળાની નીચે ઉતારે છે ત્યારે રહ્યા છે, તેવી રીતે હું મારા અવયને રણ જે તે વ્યકિતમાં નશો ચડાવે છે. રહ્યો છું. બંનેના અવયને જેને હું એ જાણે એ જ ભાગ છે મૃત દેહના પટમાં નામછું કે બીજાનાં આંખ, કાન વગેરે અવયવ મારાં નથી. વામાં આવે કે કોઈ જડ વસ્તુમાં. લોટો, વાસ કે બીજાના આંખ કાન વગેરે અવયને હું મારા શીશીમાં નાંખવામાં આવે તો એ નો નથી નથી માનતો. તે રીતે મારા આ અંગેને પ ચઢાવતી. એવું કેમ થાય છે ? વાસ્તવમાં કોઇ મારે પારકા સમજવા જોઈએ. આનો અર્થ એ કે પણ જડ પદાર્થ નશાનો અનુભવ કરી શકો બીજાના અવય માટે જેમ મને ભિન્નતાનું જ્ઞાન નથી. નિનની સાથે સંગ ાય તે જ નશાન છે, તેમ પોતાનાં અવયે અંગે પણ ભિન્નતાનું અનુભવ થાય છે. જ્ઞાન વુિં જોઈએ. પરંતુ તેમ થતું નથી. - આત્મા જે શરીરમાં બે છે તેને અને તેનાં પદાર્થોમાં ચેતના છે. ની નથી.
મૃત શરીરમાં કે લેટો, લાસ વગેરે જડ અને પિતાનાં સમજે છે. બીજાનાં અગોને નહીં. શું શરીર અને ઈદ્રિયો આ રીતે પોતાના-પરાયાનો
આથી સિદ્ધ થાય છે કે નશાને આ જ ભેદ કરી શકે છે? નથી કરી શકતી.
કરાવનારું કોઇ બીજુ જ તત્ત્વ છે. આ ચેતન - આ પ્રકારનું મંદતાન આત્મા જ કરી શકે છે.
છે ? તત્વને આત્મા કહીએ છીએ. જડ પદાર્થોમાં
ચેતનાના અભાવે તેને પિતાનું કે પરનું કોઈ જ્ઞાન જડને જડ કહેનાર આત્મા છે, પ્રમાણથી આત્માનું અસ્તિત્વ સિદ્ધ કરનાર પણ આત્મા છે. જુદા જુદા
હાતું નથી. આ બધા જ્ઞાન આત્માને થાય છે, જેથી પ્રકારી અભિલાષા કે સંવેદન અનુભવનાર આત્મા
આત્મા જ્ઞાતા-દણા છે, પહાથ પગ કે દક્ય છે. જ છે, એટલું જ નહીં. પણ જે આત્માનો નિષેધ
અનાદિકાળથી શરીરની સાથે પ્રગાઢ સંબંધને કે શંકા કરે છે, તે સ્વયં જે આત્મા છે, પરંતુ લીધુ કે અજ્ઞાનને કારણે આ શરીર જ આમ તેઓ આ તથ્યને સમજતા નથી.
જેવું ખાસ છે, પરંતુ જેમ લવાર અને મ્યાન શું પદાર્થોને પોતાનું જ્ઞાન હોય છે ? ભાગ બને "દા છે, એ રીતે આત્મા અને શરીર ભિન્ન છે. વાટીને મૂકી હોય, પણ શું ભાંગ એ જાણે છે કે આંખો આત્માને જોઈ શકતી નથી, પરંતુ હું નશો માનવીમાં ચડાવી શકું છું? તે નથી જાણતી. આત્મા ને જુએ છે. આંખ કેવળ રથળ પને
For Private And Personal Use Only
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
.લાઈ ઓગષ્ટ : ૯૬
૧ નિરખી શકે છે, કિંતુ આત્મા તો સ્થળ-સુદ આશ્ચર્યજનક આ લત શોધો કરે છે? એ શક્તિને વગેરે બધાનું જ્ઞાન ધરાવે છે. એ દિયજન્ય જ્ઞાનમાં સ્વીકાર્યા સિવાય ઈ આરો કે ઓવારો નથી. તે અન્ય કારણથી અવરોધ ઉભા થાય. પરંતુ રેડિયે નિર્માણ કરનારા વૈજ્ઞાનિકમાં જે પરમ આમાથી પ્રાપ્ત જ્ઞાનમાં કોઈ અવરોધ આવતા વિજ્ઞાનવેત્તા બે છે, તે શક્તિનું નામ છે આત્મા. નથી. એટલે તે જ્ઞાન કે અનુભવ જ આત્માનું આ પ્રકારનો અમે કેવળ રેડિયે નિર્માતામાં રૂપ છે.
જ નહી, બ, તમામ નાનાં-મોટાં પ્રાણીઓમાં મિકબ આત્માને શરીર જાગતું નથી, રહેલે છે. ઘડિયાળ જોઈને તમે એને શોધકની દબ દળખતી નથી કે પાછવાસને એના પ્રશંસા કરી છે, એ ઘડિયાળના શેધકમાં બેઠેલા
રચય નથી, બઢકે આ બધા આત્માના સહકારી મડાન યંત્રશોધકની કરે છે. એ માત્ર ઘડિયાળના જ પોતાની પ્રવૃત્તિ કરી શકે છે આ ન શોધકને જ નહીં, બલ્ક તમામ ચૈતન્યશીલ મન સાગ ન માય. તો એ જડજ બની જાય. પ્રાણીઓને બુદ્ધિ આપે છે, તેને વિચાર કરે છે શરીર જ આત્મા હેત તો દુબળા-પાતળા
જોઈએ. તે આત્મા સિવાય બીજો કોણ હોઈ શકે ? ફરીવાળાની બુદ્ધિ અત્યંત વિચક્ષણ અને સ્થળ આ આત્મા સમ કાકિનમાન છે. પિતાની શરીરધારીની બુદ્ધિ સ્થળ-મંદ દેખાય છે, તેવો પ્રચંડ શનિના પ્રભાવથી તે સમસ્ત વિશ્વની વિરોધ જોવા મળે નહીં. જેનામાં જાણવાની કાયાપલટ કરી શકે છે. આખી દુનિયને ચકિત શક્તિ કે સ્વભાવ ન હોય, તે જડ છે. જાણવું કરનાર વિજ્ઞાનના મૂળમાં આ આત્મશકિત છે. જનો સ્વભાવ છે તે ચેતન છે. આ રીતે જડ અને આમ ન હોય, તે અકલું વિજ્ઞાન શું કરી શકે? વેનને બંનેને સ્વભાવ તદન બિન છે અને તે કોઈ આ આત્મા પલા વેડાનિકની શોધ પૂર્વે પણ વિચ એક ચાય નહીં. જડ ત્રણેય કાળમાં જડ જ વિદ્યમાન હતા. રહેશે અને ચેતન ચેતન જ.
વિજ્ઞાન પિને જડ છે. તે સ્વયં કશું જ કરી આમાનું અસ્તિત્વ :
શકતું નથી અને આત્મા શકિના સાગ વિના વૈરાનિકા કે ભૌતિકવાદીઓ આત્માના અસ્તિ. એ કશું કરી નહીં શકે. વને માનતા નથી. એમને કોઈ પૂછે કે રેડિયે જે આત્માની શકિનના સહયોગ વિના કરી આશ્ચર્યજનક છે કે રેડિયોના ધકા ? આશ્ચર્ય પાક હોત, તે વિદેહ પેલા વેનિના મૃતએક તો રડિયાના શોધકો ગણાય. આવાં અભુત શરીરોના સહયોગથી નવી નવી શોધ થઈ શકી સાધનાનું સંશોધન કરીને હજારો માઈલ દૂર હતા પરંતુ આવું બનતું નથી, એટલે જ બેઠેલા માનવી સમાચાર કે સંગીત સાંભળી શકે વિજ્ઞાનની ઝાકઝમાળમાં વિજ્ઞાનના પ્રેરક આત્માને તેવા રેડિમાની શોધ કરી. જે વૈજ્ઞાનિકમાં આ ભલા છે એ નહી. આત્મા અને તેની શકિતશનિ ન પાન, તે એ રેડિયો નિર્માણ કઈ રીતે એને ઓળખવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. એ કરી શકે ?
વિટાનિકને પૂછવામાં આવે કે તમે જે પદાર્થોન પ્રશ્ન એ થાય કે રવિ – નિમાતાની અંદર જાણે છે અને કહો છો કે તે છે, પરંતુ એ ઘટ, એ કર્યો વિજ્ઞાનવેત્તા બિરાજમાન છે કે જે પટ વગેરેને જાણનાર પર તમને વિશ્વાસ બેસતા રેડિયો જ નહીં, બલ્ક ટેલીવિઝન, ટેલિફોન, નથી, તે તમારા તેવા જ્ઞાનને શું કહી શકાય? એરપ્લેન, કપૂર જેવી એક એકથી ચઢિયાતી
[ ક્રમશઃ
For Private And Personal Use Only
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
''
|
[ શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ
શ્રી જૈન આત્માનંદ સભાના શતાબ્દી વર્ષ નિમિત્તે ખંભાત, કલિકુંડ, કોબા આદિને યોજાયેલ યાત્રા પ્રવાસ
શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા-ભાવનગરના શતાબ્દી વર્ષ નિમિત્તે બે દિવસના યાત્રા પ્રવાસના કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. તા. ૨-૮-૯૬ ને શુક્રવારનાં રોજ રાત્રે ૧૦-૦૦ કલાકે એક લકઝરી બસ દ્વારા સભાના સભ્યો અને શ્રીસંઘના ભાઈ–બહેનો યાત્રાથે નીકળી તા. ૩-૮ ૯૬ ને શનિવારના રોજ વહેલી સવારે ખંભાત પહોંચ્યા હતા. ત્યાં સેવા-પૂજા-દશન-ભક્તિ આદિને અમૂલ્ય ૯ઠ્ઠા લઈ કલિક'ડ, થલતેજ, કેબ પહોંચ્યા હતા. અહિ રાત્રિ મુકામ કેબામાં કરી વહેલી સવારે સેવા-પૂજા દશન- ભક્તિ આદિને અમૂલ્ય લાભ લઈ અમદાવાદ-પાલડી સ્થિત શ્રી જૈન સોસાયટીમાં ચાતુર્માસ બિરાજમાન વિદ્વાન મુનિશ્રી 'બૂ વિજયજી મ.સા.ને વંદન કરેલ તેમ જ શ્રી જૈન આત્માનંદ સભાના શતાબ્દી વર્ષની ઉજવણી અંગે જરૂરી માર્ગદર્શન મેળવેલ. સભાના હે દેદારશ્રીઓએ પૂજ્યશ્રીને આ સુવસરે ભાવનગર પધારવા આગ્રહભરી વિનંતી કરેલ ત્યારે પૂજ્યશ્રીએ જણાવેલ કે મારી અનુકુળતા મુજબ હું તમને લખી જણાવીશ અને શ્રી જૈન આત્માન સભા જે ૧૦૦ માં વર્ષમાં પ્રવેશ કરી જૈન શાસનની અને જૈન સમાજની જે અમૂલ્ય સેવા બજાવી રહ્યું છે તે સંસ્થા જ્ઞાનના આ અમૂલ્ય સદકાર્યોની સુવાસ વધુને વધુ ફેલાવતું રહે તેવી હાર્દિક શુભેચ્છા પાઠવેલ.
યાત્રા દરમ્યાન દરેક સભ્ય અને યાત્રિકોની સ્વામીભકિત કરવામાં આવેલ. સભ્યો યાત્રિકો દ્વારા યાત્રા દરમ્યાન ૨૪ સંઘપૂજને થયા હતા. દરેક યાત્રિકો દ્વારા શ્રી જૈન આત્માનંદ સભાના હોદ્દેદારોના સુંદર આયોજન બદલ આભાર માનવામાં આવેલ.
સમગ્ર યાત્રાના આયોજનમાં સંસ્થાના પ્રમુખશ્રી પ્રમોદકાંતભાઈ ઉપપ્રમુખશ્રી દિવ્યકાંતભાઈ સલે, શ્રી કાંતિલાલ રતિલાલ સલત, શ્રી ચીમનલાલ વર્ધમાન શાહ, શ્રી ખાંતીભાઈ, શ્રી પ્રતાપભાઈ, શ્રી નાગરભાઈ, શ્રી નટુભાઇ શાહ તથા સભાના સ્ટાફે અદ્રિતીય જહેમત ઉઠાવી હતી.
ફરતી યાત્રાના ડરશ્રીઓના શુભ નામ (૧) શેઠશ્રી રમણીકલાલ જેઠાલાલ ઉમરાળાવાળા (૨) શેઠશ્રી કાંતિલાલ હેમરાજભાઈ વાંકાણી-ભાવનગર (૩) શેઠશ્રી પોપટલાલ રણછોડભાઈ (તિ સોપવાળા) (૪) શાશ્રી શાંતિલાલ લાલચંદ (હારીજવાળા) ભાવનગર
For Private And Personal Use Only
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
CO
श्रीमद् विजयानंद सूरि महाराज का दिव्य जीवन
ॐ महान ज्योतिधर है
शांतिसागर के साथ संवाद
गुज. लेखक श्री सुशील हिन्दी अनु. रंजन परमार
श्री आत्मागभ जी महाराज का पंजाब से उपरोक्त बात सुन, श्री आत्माराम जी का जब प्रथम बार गुजरात में आगमन हुआ था अंतरात्मा क्षुब्ध, संतप्त हो गया । उन्होंने श्री यह घटना तब की है। वे सच्चे गुरु की बुट्टेराय जी महाराज की सेवा में उपस्थित हो, खोज में थे । श्री बुट्टेराय जी महाराज अत्यंत अपनी शंका का निराकरण करने का आग्रह भद्र, पवित्र ओर सरल प्रकृतिस्थ साधुपुरुप किया । थे । अतः स्वाभाविक रूप है आत्माराम जी "भाई आत्माराम ! मैं तुम्हारे महश का मन उन गुरु के रूप अंगीकार करने पांडित नहीं हूँ । मैंने तुम्हारि तरफ कभी के लिए प्रेरित हुआ ।
शास्त्राभ्यास नहीं किया और ना ही मुझमें किन्तु उसी समय किसी ने उन्हें बताया इतनी क्षमता है। ठीक उसी भाँति शांतिसागर कि, 'अलबना, श्री बुट्टेराय जी महाराज सभी के साथ वाद-विवाद अथवा चर्चा कर सकृ, दृष्टि से योग्य और समर्थ पुरुप है । फिर इतनी विद्वता भी मुझमें नहीं है। मैं मानता भी आजकल वे श्री शांतिसागर के घनिष्ट हूं कि तुम स्वयं प्रकांड पंडित हो... सिद्धांतपरिचय में है, जब कि शांतिशागर जी मन शैली के मर्मज्ञ हो । अतः यही इष्ट है कि हो मन स्व-सिद्धान्त बना चौंठ है कि तत्का- तुम शांतिसागर के साथ शास्त्रार्थ करो। लीन समय में कही भी सच्ची साधुता नहीं मैं उसे ध्यानपूर्वक 'सुनूगा और तव अपना रही । उनके स्व-घोपित सिद्धांत की धुंधली निश्चय घोपित करूगा, मेरे वास्तविक मत से छाया श्री बुट्टेराय जी महाराज पर भी बरकरार सबकों परिचित करु'गा।” प्रत्युत्तर में है । फलस्वरूप जो व्यक्ति स्वयं को ही साधु श्री बुट्टेराय जी महाराज ने निर्दोष-निर्दभ मानने से इन्कार करता हो उसे आप गुरु-पद वाणी में कहा। पर प्रस्थापित करे, यह कहाँ तक उचित्त है ।" आत्माराण जी ने श्री बुट्टेराय जी महाराज
For Private And Personal Use Only
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
આ માનદ પ્રકાશ
का सुझाव सहर्ष स्वीकार किया। तदनुसार कौन-से पंडित के पास शास्त्राभ्यास एसा तय हुआ कि महाराज जो और श्री किया ?” प्रश्न के उत्तर में शांनिसागर ने शांतिसागर परस्पर मिले. निरवालिस दिल चर्चा शास्त्री रामचंद दीनानाथ का नाम बताया । करे । उस काल में अद्वितीय बाकपटु एवं उक्त शास्री जी का जैन सिद्धांत - शास्त्र समर्थ विद्वान के रूप में सर्वात्र श्री शांतिमागर विषयक ज्ञान कितना परिमिन था और शास्त्री की तृती बजती थी । इधर दोनों के शास्त्रार्थ जी ने जब स्यां महाराज श्री आत्माराम जी उपरांत श्री बुट्टेराय जी महाराज एवं अन्य के पास ग्रों के अभ्यास हेतु निवेदन किया जिज्ञासु बुद्धिजीवियों को अपने-अपने विषय था तव स्वां महाराज जी ने क्यों इन्कार में निर्णय लेने का पूर। स्वातंत्र था । किया था अर्थात् उनकी माँग क्यों अस्वीकार तदनुसार निर्धारित दिन और समय पर
भी की थी...यह अपने आप में एक इतिहास दोनों समर्थ पंडित एक स्थान : 'सेठ दलपत- था. जो आत्माराम जी ने कह सुनाया।
किसी भी शास्त्री के पास शास्त्रों में भाई भगुभाईवाडी, अहमदाबाद' में उपस्थित
उल्लेखित शब्दों के अर्थ सुन लेने भर ये हुए।
शास्त्रों का रहस्य-भेद समझ में आ गया, ___ "आप किस आधार पर यह विधान करते
यह मानना कोरा भ्रम है । असे ही नम के हैं कि आज कोई साधु है ही नहीं ?"
वशीभूत हो कई लोग गलत राह चढ़ जाते “ स्थानांगादि सूत्र के आधार पर ।" है । परिणामतः प्रसंगोपात एसे लोगों को
"आपने अन्य किन-किन सूत्रों का अभ्यास लज्जित हो, निचा देखना पडता है । किया हैं ?"
जैन शास्त्र अपने आप में कई विशेपता ओ "सूत्र तो बबुत कम पडे है, हमने ।”
का अक्षय भंडार है । फलतः योग्य गृम के
अभाव में उसके यथार्थ आशय अकेलना... "और, यह तो बताइए कि आपने किन वास्तविक अर्थ लगाना सहज नहीं है । गुरु पंडित के पास रहकर अध्ययन-मनन
"यदि आप गुरुजनों के पास रहकर इन किया है ?'
__ सब का विनयपूर्वक अध्ययन करते तो आज आत्माराम जी के अंतिम प्रश्न का प्रत्युतर की स्थिति कभी पैदा नहीं होती और ना ही देते समय शांतिसागर को मान्य करना पड़ा श्रद्धाभाव में इस तरह की बोट आती । कि उन्होंने विधिवत् किसी गुरु महाराज के स्थानांगादि सूत्रादि का तत्त्वज्ञान महब अक्षपास अध्ययन अभ्यास नहीं किया है। केवल रार्थो से समझ में नहीं आता बल्कि गुरु पंडित जी के साथ चौठ, कतियप सूत्रों के महाराज जब सामने बैठकर उसक उत्सर्ग और अथों की अवधारणा की थी।
अगवाद समझते हैं...मतभंगी और नय
For Private And Personal Use Only
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
આમન' પ્રકાશ
निक्षेपादि, विधि सूत्र, उपदेश सूत्र, भयानक जिनेश्वर देव के शासन संबंध में उनकी कैसी सूत्र, विवरण सूत्र आदि का गहन अध्ययन- गहरी आस्था हैं इसे अनुभव कर उनकी मनन करवाते हैं, तब जाकर कोई गीतार्थ प्रसन्नता का पारावार न रहा । वे सहसा होता है अपितु वैतनिक शास्त्री जी के पास आनन्द विभोर हो उठे । अध्ययन करने से कोई गीतार्थ नहीं बन प्रस्तुत घटना के बाद शांतिसागर की उग्रता जाता। आत्माराम जी महाराज ने शांतिसागर और दराग्रह में आशातीत कमी आ गई । को अनुलक्षित कर स्पष्ट शब्दो में कहा।
। म कहा। वह नम्र-विनम्र हो गए। उनके कई भक्त शांति शागर मौन रह. आत्माराम जी की आत्माराम जी की छत्रछाया में आ गए । बात सुनते रहे। उन्होंने अपनी बात इस शांतिसागर के कारण अमदावाद का जैन संघ कदर शांत, निर्दीप और सहज शैली में बताई लगभग विभक्त होने की कगार पर आ गया कि उपस्थिति श्रोतावर्ग भी उक्त संवाद सुन, था । महाराज जी ने अपनी कुशलता एवं मंत्रमुग्ध हो गया। जब कि श्री बुट्टेराय जी अद्भुत प्रतिभा से उसे सदा-सर्वदा के लिए महाराज के संबंध में तो कुछ कहने जैसा ही बचा लिया। सर्वत्र शांति का वातावरण छा न रहा । श्री आत्माराम जी महाराज का गया।
(कमशः) शास्त्रीयज्ञान कितना उच्च कोटि का है और श्री
609
660
O
For Private And Personal Use Only
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
श्रीमद् विजयानंद सूरी महाराज का दिव्य जीवन --महान ज्योतिर्धर
गुज. ले. श्री सुशीट
हिन्दी अनु. रंजन परमार R -62HROORKIN
अपकारी पर उपकार
RECENTERexWAR तीर्थाधिराज शत्रुन्जय-पालीताणा में एक भरमाया है ? गाली-प्रदान और अपशब्द का यति आत्माराम जी महाराज को गाली-प्रदान उच्चारण निहायत निंदा कार्य है । आप जैसे करने का धंधा ले बौठो था । यों तो उक्त यति यति को यह शोभा नहीं देता । अगर आहार की शारीरिक अवरथा भी दयाजनक ही थी। की तंगी हो, तो नि:संकोच मुझ कहिए। मैं वात-प्रकोप के कारण वह ठीक से चल नहीं उसका प्रबंध करवा दंगा । यहाँ श्रावकों की सकता था। आँग्वों से भी उशे कम दिखाई देता भला कहाँ कमी है ! एक को बुलाओः दस था । स्वभाव-दोप के कारण अहनिश प्रलाप हाजिर होंगे । किन्तु आप अपनी जिहवा पर करता था । मार्ग मे घसीटते हुा चलता और नियंत्रण रखिये।" महाराज जी के नाम पर गालियों की बौछार
___ महाराज जी की वाणी मुन, यनि जीनापकरता रहता।
विह्वल हो, उनके चरणों मे अक गए । ___उसके मन में यह बात घर कर गई थी।
चश्चाताप करते हुए उन्होंने अपने अक्षम्य कि आत्माराम जी ने यहाँ आकर उसका
अपराध के लिए क्षमा-याचना की । आहार-पानी बंद करा दिया है। उनके कारण ही उसे आहार-पानी मिलना बंद हो गया है। इधर आत्माराम जी ने अपने डरे पर
एक वार श्री आत्माराम जी महाराज अपने आकर भक्त श्रावकों को यति जी की यथायोग्य शिष्यसमुदाय सह श्री सिद्धाचल की यात्रा कर सार-संभाल लेने का उपदेश दिया । 'फल्टनः पुन: लौट रह थे । मार्ग मे उन्होने उक्त एक समय का कट्टर शत्रु, महाराज जी के प्रेम यति को देखा । उन्हें उसपर तरस आ गया। -प्रभाव से उनका अनुरागी बन गया । शत्र उन्होंने पास मे जाकर उसकी पीठ पर हाथ को प्रेम से जीतने की अद्भुत कला आत्माराम फेरते हुए गंभीर स्वर में कहा :
जी महाराज को भली माँति अवगत थी। “यति जो, आपको भला इस तरह किसने
(क्रमश:)
For Private And Personal Use Only
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
આમાનંદ પ્રકાશ
8-8-0-0-0-0-0
-वचन के खातिर--
8 -0 -0 -0 -0- - श्री आत्माराम जी महाराज चातुर्मास हेतु घोघा के श्रावकवर्ग को संतुष्ट करने भर के भावनगर में विराजमान थे, उस समय की लिए कही थी। किंतु यहाँ तो 'सिर मुडाते यह बात है।
ओले गिरे' वाली कहावत चरीतार्थ हो गई। ___ चातुर्मास पूरा होने के अंतिम दिनों में अब क्या किया जाए ?" घोघा के कुल श्रावकों ने महाराज जी की सेवा उन्होंने शीन्नति शीघ्र गुरुदेव श्री की सेवा मे उपस्थित होकर उन्हें घोघा पधारने की में उपस्थित होकर विनम्र स्वर मे' कहा : विनती की। प्रत्यत्तर में उन्होंने अपनी ओर "आपकी चरणसेवा छोड, मेरी कहीं जाने की से घोघा आने में असमर्थता प्रकट की। तब भावना नहीं है।" श्रावकवर्ग श्री हर्पविजय जी महाराज के पास ___“यदि यही बात थी तो कहने के पूर्व गया। उन्होंने उनसे घोघा पधारने का आग्रह सौच-विचार कर क्यों न कहा ? तुम क्या कह किया।
रहे हो, उसे पहले तुम्हें ही अच्छी तरह से ___ "पृज्य गुरुदेव का आदेश हो तो आने मे समझ लेना चाहिए। अब जब कि आश्वासन कोई कठिनाई नहीं है। बस, उनकी दे दिया है, तो उसे पूरा करना ही होगा । आज्ञा होने भर की देर है ।'' -प्रत्युत्तर में तुमने घोघा के श्रावकवर्ग को वचन दिया हैं, हपविजय जी ने कहा ।
उसका किसी भी अवस्था में पालन होना ही श्रावकवर्ग तुरन्त आत्माराम जी महाराज के चाहिए। आगे कभी इस तरह का आश्वासन पास पहुँचा । उन्होंने महाराज श्री से विनती देने के पूर्व सौ बार सोचकर ही देना । यदि की कि, 'यदि आप की आज्ञा हो, तो हर्पविजय तुम अपने शब्दों की कीमत नहीं समझोगे जी घोघा पधारने के लिये तैयार है।" तो अन्य किसी के पास उसकी फूटी बदाम ____ महाराज जी ने उनकी विनती स्वीकार कर जितनी भी कीमत नहीं करा पाओगे ।” ली ! श्री हर्पविजय जी को घोघा जाने की परीणाम यह हुआ कि श्री हर्पविजय जी आज्ञा मिल गई ।
को केवल वचन के खातिर भावनगर छोड, इधर हपविजय जी दुविधा मे पड गाए । घोघा जाना पड़ा। श्री आत्माराम जी महाराज उनकी कल्पना थी कि महाराज जी आज्ञा थोडे प्रायः अपने शिव्य समुदाय को शास्त्रीय ज्ञान ही देने वाले हैं ? उन्होंने तो यह बात सिर्फ के अतिरिक्त ईस तरह की व्यावहारिक शिक्षा
देते रहते थे।
(क्रमशः)
For Private And Personal Use Only
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
६
এ
www.kobatirth.org
- जैन साधु की स्वतंत्रता -
गुरत में चातुर्मास सम्पन्न कर श्री आत्मा राम जी महाराज का बडौदा में आगमन हुआ। कुछ समय तक बडौदा में रुकने के पश्चात् एक दिन उन्होंने व्याख्यान के दौरान घोषणा की कि 'कल हम छाणी की ओर बिहार करेंगे।'
किन्तु संयोगवश दूसरे दिन कलकत्ता जैन संघ के एक अग्रगण्य नेता बाबू श्री बद्रीदास जी का बडौदा में आगमन हुआ। महाराज श्री जी अद्भुत बाक्पटुता, मेघावी बुद्धि और अगाध शास्त्रीय ज्ञान के संबंध में उन्होंने बहुत कुछ सुन रखा था। वे स्वयं भद्र स्वभाव के थे । एक तरह से साधु पुरुष थे । उनका इसी भावना से बडौदा आगमन हुआ था कि उन्हें श्री आत्माराम की महाराज जी व्याख्यान वाणी श्रवण करने का अलभ्य लाभ प्राप्त होगा ।
बिहार का दिन उदिन हुआ। बाबू बद्रादास जी ने विनीत भाव से वंदन कर महाराज श्री से निवेदन किया: 'विगत प्रदीर्घ समय से आप श्री के व्याख्यान रूपी सुधारस का पान करने की उत्कट अभिलाषा मन में संजाए हुए हूँ । अतः आज यही पड़ाव कर व्याख्यान सुनाने की कृपा करें ।"
महाराज श्री प्रायः अपने निर्णय और निश्चय अडिग रहते थे । विश्व की कोई शक्ति उन्हें अपने निश्चय से विचलित नहीं कर सकती थी। उन्होंने गंभीर स्वर में कहा: “भद्र!
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
આત્માનંદ પ્રકાશ
विहार करने का निर्णय पहले ही हो चुका हैं। अब उसमें किसी प्रकार का परिवर्तन नहीं हो
सकता ।"
बाबू जी के निराशा का पारावार न रहा । वे व्यथित हो उठे । किन्तु व्याख्यान श्रवण किए बिना कलकत्ता लौट जाना उचित नहीं लगा। अतः भी छाणी पहुँच गए | यहाँ उन्होंने उनका मननीय व्याख्यान सुना और भावविभोर हो गए। उन्होंने प्रयाण करते समय आत्माराम जी महाराज से कलकत्ता पधारने की प्रार्थना की ।
For Private And Personal Use Only
किसी ने बीच में ही हस्तक्षेप करते हुए बाबू बद्रीदास जी से पूछा: "महाराज श्री द्वारा आपकी विनती मान्य न करने के कारण आपको बुरा तो नहीं लगा न ?”
संभव है, सामान्य भक्तजन को बुरा लग भी जाए। किंतु मैं तो गुरुदेव की स्वतंत्रता एवं निश्चयात्मकता को निहार, अत्यंत प्रसन्न हुआ है। ऐसे ही दृढ़ मनोबलवारी और धनाढच वर्ग की तनिक भी परवाह न करने वाले मुनि के दर्शन वास्तव में जीवन का एक विरल प्रसंग ही है । हमारी पहुँच अथवा भक्तिभाव से जो मुनि विचलित ही जाते हैं वह भला दूसरा क्या पराक्रम कर सकेंगे ? महाराज जी के अपूर्व मनोबल की देख वाकई मुझे अत्यधिक संतोष हुआ है ।" (क्रमशः )
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
આમાનંદ પ્રકાશ -बम्बई का विरोध- इन्डिया के कार्यवाहकों का सक्रिय शहयोग
प्रापब हुआ। यदि श्री आत्माराम जी महाराज किसी भी श्री वीरचंद गांधी ने परिपद एवं परिपद तरह अमेरिका खांड के अंतर्गत चिकागो में के उपरांत अमेरिका के विभिन्न स्थानोंपर सारआयोजित मर्वधर्म परिपद में उपस्थित रहना गर्भित व्याख्यान दे, सर्वत्र जैन धर्म का डंका मान्य करे तो परिपद के वरिष्ठ अधिकारी बजाया । जैन धर्म ओर दर्शन के संबंध में एवं अग्रगण्य नेताओं ने उनका भव्य स्वागत जिन लोगों को अल्प अंथवा नगण्य जानकारी काने अथवा उनके योग्य समस्त सानुकूल थी, उन्होंने उन्हें अपने प्रवचनो के माध्यम व्यवस्था करने की पूरी तैयारी दर्शायी थी। से जैन दर्शन के मूल तत्त्व और सिद्धांतो से यदि वह अमेरिका पधारे तो जैन दर्शन संबंधी परिचित किया। जो लोग जैन धर्म को नास्तिक सर्वत्र प्रचलित कई भ्रम एवं शंका कुशंकाए अथवा वौद्धमत की शाखा के रूप में मानते दूर होने फो पूरी संभावना थी । इतना ही थे, उनका नम दूर किया । अपने मत का नहीं बल्कि एक बहुश्रुत, पंडित, स्वतंत्र विचारक प्रतिपादन करते हेतु उन्हे सर्वस्वी नई प्रणाली की उपस्थिति मात्र से परिषद के पुरस्कर्ताओ नया मार्ग अपनाना था और श्री आत्माराम जी का परिश्रम रंग लाए विना नहीं रहेगा, इसी महाराज की प्रेरणा तथा अद्भुत मार्गदर्शन के प्रकार की भावना अमेरिकन अग्रगण्यो ने अपने परिणाम स्वरूप श्री श्री गांधी को अपने कार्म आमंत्रण में व्यक्त की थी। परंतु महाराज में आशातीत सफलता प्राप्त हुई...वे जहाँ जी स्वयं भारत से बाहर जाने में असमर्थ थे। भी गए वहाँ विजयश्री उरहे वरण करती गई । जैन मुनि के यम-नियम उन्हें समुद्र पार करने किंतु उस समय का बम्बई नगर, जो आज की सम्मति प्रदान नहीं कर सकते थे। अपनी स्वतंत्रता एवं सामाजिक विकास के क्षेत्र ___फलम्वरूप उन्होंने अपने कतिपय संगी- के अपने उन मापद'ड के कारण विश्व में किसी साथियों से राय-परामर्श कर श्री वीरचंद राघ- का सानि नहीं रखता, इतना पिछडा हुआ और बजी गांधी, बार-अट-ला को अमेरिका प्रषित रुढ़िचुस्त था कि श्री आत्माराम जी महाराज करने का निष्चय किया। उनकी जानकारी की आंतरिक भावना एवं योजना को समझने के लिए महाराज जी ने अथक परिश्रम कर में वह निपट नि फल सिद्ध हुआ। यह तथ्य 'चिकागो प्रश्नोत्तर' नामक पुस्तिका तैयार की। उक्त जीर्ण पत्रिका से ज्ञात होता है, जो उस तदुपरांत श्री विरचंद गांधी को कुछ समय के समय महाराज जी की प्रवृत्ति का निषेध करने लिए अपने पास रख, आवश्यक शास्त्राभ्यास के लिए छपी थी । महज किसी की टीकाकराया... उन्हें जैन धर्म संबंधी अत्यावश्यक टिप्पणी अथवा आलोचना करने के लिए नहीं जानकारी और महत्वपूर्ण सूत्रों में निहित बल्किी आज के जैन समाज के समक्ष एक शास्त्र सिद्धांता से अवगत किया। महाराज हकीकत के रूप में उक्त पत्रिका का पुनरुद्धार जी को प्रस्तुत कार्य में जैन असोसिएशन ऑफ करना अपना कर्तव्य समझता हूँ।
For Private And Personal Use Only
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
આમાનંદ પ્રકાશ HerewIHREHRDSTNERISHAD है जब पंजाब का पुण्योदय होगा ! ?
CV4
RECIRRORKISIS जाव की भूमि मे शुद्ध वेताम्बर जैन होंगे । अतः जब भी अवसर मिलता वे जाव दर्शन के आसपास अश्रद्धा एवं धर्म-परामुखता के उद्विग्न बने श्रावक-समुदाय को समझाते के बादल अत्र-तत्र विखरे हुए थे । श्री बुट्टे- रहते । राय जी महाराज उन बादलों के मध्य प्रभात "भूल कर भी यह कभी न सोचना कि के कोमल विकस्वर किरणावलि की भाँति दमक मेरे गुजरात चले चाने से पंजाब में सर्वत्र रह थे । उन्होंने शुद्ध श्रद्धान का प्रकार-प्रसार अंधकार छा जाएगा और जैन दर्शन रूपी सूर्य करने हेतु अपनी सर्वा शक्ति लगा दी थी। को असमय ही ग्रहण लग जाएगा। बल्कि यह किंतु तत्पश्चात् तो संयोगवश उन्हें गुजरातकी सनातन सत्य है कि इस भूमि (पंजाब) का
ओर विहार करना पडा । परिणामस्वरूप जो जब पुण्योदय होगा तब यहाँ मुझसे भी अधिक होना था सो होकर रहा । बिखरे हुए बादल दिग्गज पंडित और परम प्रतापी पुरुप पैदा पुनः एकत्रित हो, जैनत्व का अवरोध करेंगे, होंगे।" जेन दर्शन के लिए मारक सिद्ध होगे, यह श्री बुट्टेराय जी महाराज का आशीर्वाद शंका भक्तजनों के मन में दिन दुगुनी अल्पावधि पश्चात् ही सफल हुआ। महाराज रात चौगुनी बलवत्तर होने लगी । पाँजाब का जी ने जहाँ प्रभात का प्रकाश फैलाया था, श्रावकवर्ग भारी चिंता से बेचौन हो उठा दवे उसी भमि पर श्री आत्माराम जी महाराज ने स्वर में वह परस्पर फुसफुसाने लगे और एक- मध्यान्ह का प्रताप दिखाया उसे पूरी शक्ति दूसरे बात करने लगे :
से प्रकट किया । फलतः पंजाब के श्रद्धालु "श्री बदेराय जी महारोज एक बार वजाब से बाहर जाने भर की देर के दिन श्रावकवृन्द का मन ही मन अनुभव हो गया
कि महापुरुषों की वाणी कभी खाली नहीं तो हर श्रावक की विविश होकर मुंह पती बांधनी पडेगी और जिनमंदिर के दरवाजे पर ताले
जाती और प्रायः उसमें गृढ अर्थ-सकोत का लग जाएंगे।"
समावेश होता है । श्री बुटेराय जी महाराज पांजाब का आम श्रावक सहज ही इसी के हाथों हुए बीजारोपण ने समय के साथ शंका शे आशंकित हो' भयभीत था। किंत श्री आत्माराम जी महाराज के अथक प्रयास श्री बुटेराय जी महाराज स्वयं प्रखर आशावादी से वीराट वृक्ष का रूप धारण किया। पंजाब थे । उनकी दृढ मान्यता थी कि जैन दर्शन में क पुण्योदय के कारण ही श्री जैन संघ को श्री आजतक एक से एक बढकर प्रभावक सिद्ध आत्माराम जी के रूप में एक समर्थ युगवीर पुरुप उत्पन्न हुए है और भविष्य में भी अवश्य क्रांतिद्रष्टा की प्रापि हुई । (क्रमश:)
For Private And Personal Use Only
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
BF સાભાર સ્વીકાર પર શાસન સમ્રાટ સમુદાયના પૂ. આ. શ્રી વિજયસૂર્યોદયસૂરીશ્વરજી મ.સા.ના વિદ્વાન શિષ્યરત્ન પૂ. આ. શ્રી વિજયશીલચ'સૂરીશ્વરજી. મ. સા. મારફત નીચે મુજબના પુસ્તકો શ્રી જૈન આત્માનંદ સભાને ભેટ આપવામાં આવેલ છે. જેના આભાર સ્વીકાર કરવામાં આવેલ છે.
આ ઉત્તમ કેટીના પુસ્તકની અા ભૂ રિ-ભૂ રિ અનુમોદના કરીએ છીએ. પુસ્તક-૧ વિણેમિચરિઉ ( હરિવર્ડસ પુરા') તૃતીયખડ, પ્રથમ ભાગ. પુસ્તક-૧. છાનું શાસન ( હેમચંદ્રાચાર્ય-વિરચિત ) અધ્યાય-૪ થી ૭ પ્રાકૃત-અપભ્ર"૨ -
વિભાગ. અનુ. હરિવલ્લભ ભાયાણી, પુસ્તક-૧૩. કૃપારસ કોશ : ( મહોપાધ્યાય શ્રી શાંતિચ'દ્રગણિ-વિરચિત )
શ્રદ્ધાનું ફળ માનવી શ્રદ્ધાના બળે અસ'ભવિતને સંભવિત બનાવી શકે છે. શ્રદ્ધા એ માનવ માટે મહાન શસ્ત્ર છે, શ્રદ્ધાવાળા માણસ પોતાના પ્રયત્નમાં સદાય સફળતા મેળવે છે.
માનવ વૈભવ સુખ મેળવવા દ્વાથી આગળ ઢગલાં ભરે તેના કરતાં ધમમાગે" આગળ વધવા શ્રદ્ધા કેળવે તે જીવનમાં સાચું સુખ મેળવી શકે. ધમનું રક્ષણ કરવાથી ધમ માનવને પ્રત્યેક સંકટમાંથી બચાવે છે. માટે દરેકે કોઇ પણ કાય" કરતાં શ્રદ્ધા રાખવી જોઈએ.
શેકાંજલિ
ભાવનગર નીવાસી શાહ ભેગીલાલ ભાણજીભાઇ (ઉ.વ. ૭૦) મુબઈ મુકામે તા. ૨૯-૬-૯૬ના રોજ ટુંકી બિમારી બાદ સ્વર્ગવાસી થયા છે.
તેઓશ્રી આ સભાના માજી પ્રમુખશ્રી હીરાલાહુ ભાણજીભાઈ શાહના લઘુબંધુ તથા આ સભાની વ્યવસ્થાપક કમિટીના માજી સભ્ય હતા. તેઓશ્રી આ સભાના દરેક કાર્યમાં ખૂબ જ ખ'ત અને લાગણી ધરાવતા હતા. સદ્ગતની વિદાયથી આ સભાને ભારે મોટી ખોટ પડી છે.
તેઓશ્રીના પરિવાર ઉપર આવી પડેલ આ દુઃખમાં સભા ઉંડી સમવેદના પ્રગટ કરે છે અને સદ્ ગતના આત્માને પરમકૃપાળુ પરમાત્મા પરમ શાંતિ અપે" તેવી સહ્દય પૂર્વક પ્રાર્થના કરે છે,
લિ. શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા, ખારગેઈટ, ભાવનગર
For Private And Personal Use Only
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir www.kobatirth.org Shree Atmanand Ptaknsh Regd. No. GBV. 81 સામ્પ્રદાયિક સંકીર્ણ તા.... ભા* જયTfસ દોષ શ ષ7 રાજાસિમન થr: a f' મેfપાડચામાચિ ધેા સૌ પુતwar || કે સામ્પ્રદાયિક્ર સં'હા'તાથી માસ વ્યથ” હેરાન થાય છે અને બીજાઓને હેરાન કરે છે. ધમભેદની સ’કુચિત દૃષ્ટિને હઈ પરસ્પર જિરાધ કરવે કે ઝઘડવું' એ મેટી મુખ"તા છે. LooK-PoST * A person unnecessarily makes himself and others miserable by his narrow views due to undue partiality towards his own system of religion. To create mutual dissensions by resorting to narrowness of vision in regard to the apparent differences existing in different religious systems is an act of highest folly. ત’ત્રી : શ્રી પ્રમાદકાન્ત ‘ખીમથી 'દ શાહે પ્રકાશક : શ્રી જૈન આત્માન'દ સભા, ભાવનગર, મુદ્રક : આનંદ પ્રિન્ટીંગ પ્રેમ, મહારષાઢ, ભાષનગર, શ્રી મામાનદૃ પ્રક્રિોશ 8. શ્રી જૈન આત્માનં સભા ખારગેઈટ, ભાવનગર-૩૬૪ 001 From, For Private And Personal Use Only