Book Title: Samaysar
Author(s): Kundkundacharya, 
Publisher: Bharat Varshiya Varni Jain Sahitya Prakashan Mandir

View full book text
Previous | Next

Page 661
________________ समयसार भवंति सहजा मचन्त्युदासीनतां ॥२२२॥ रागद्वेषविभावमुक्तमहसो नित्यं स्वभावस्पुशः पूर्वागा. मिसमस्तकर्मविकला भिन्नास्तदात्योदयात् । दुरारुढचरित्रवैभवबलाच्चंचच्चिदचिर्मयों विदन्ति स्वरसाभिषिक्तभुवनां ज्ञानस्य संचेतनां ।।२२३।। ।। ३७३-३८२ ।। रूवं रूपं-प्रथमा एक० । गंधो गंधः-प्रथमा एक० । घाणविसयं घ्राणविषयं आगयं आगतं गंध-द्वितीया ए० । रसो रस:-प्रथमा एक० । रसय-आज्ञार्थे लोट् मध्यम० एक० किया । रसणविसमं रसणविषयं-द्वि० ए. आगयं आगतं रसं-द्वि० ए० । फासो स्पर्श:-प्रथमा एक० । फुससु स्पृश-आज्ञार्थं लोट् मध्यम० ए० । काविसयं आगयं फासं कायविषयं आगतं स्पर्श-द्वितीया एकवचन । गुणो गुण:-प्रथमा एक० । बुद्धिविसयं बुद्धिविषयं आगयं आगतं गुण--द्वि० ९क० । ददवं द्रव्य-प्र० एक० । बुद्धिविसयं आगयं दव्वं बुद्धिविषयं आगतं द्रव्य-द्वि० ए० । एयं एवं तु-अव्यय । जाणिऊण ज्ञात्वा-असमाप्तिकी किया। उदसम उपशम-वि० ए० व नैव-अव्यय । गच्छई गच्छसि--वर्तमान लट् अन्य पुरुष एक० किया। मूढो मूढः-प्रथमा एक० । णिग्गहमणा निर्गमना:-प्र० एक० । परस्स परस्य-षष्ठी एक० । सयं स्वयं-अव्यय । बुद्धि सिवं शिवांद्वि० ए० । अपत्तो अप्राप्त:-प्रथमा एकवचन ।। ३७३-३८२ ।। (६) अज्ञानी जीवके रोष-तोषका कारण मात्मस्वरूपका अपरिचय है ! (७) सहजशुद्धात्मतत्त्वज्ञानी अात्मा मनोज्ञ अमनोज्ञ इन्द्रियविषयोंमें रागद्वेष नहीं करता, किन्तु स्वस्थ भावसे शुद्धात्मस्वरूपका अनुभव कर सहज आनन्द पाता है । (८) परद्रव्य गुण पर्यायें भो प्रात्मापर जाननेको जबरदस्ती नहीं करते । (8) प्रात्मा अपने प्रदेशोंसे बाहर कहीं परद्रव्य गुण पर्यायों को जानने नहीं जाता । (१०) अज्ञानी व्यर्थ हो परद्रव्य गुणा पर्यायोंको इष्ट अनिष्ट मानकर रोष-तोष प्रादि विकार करता है। (११) ज्ञानी जीव सहजात्मस्वरूपके श्रद्धानके कारण बाह्य पर्थो में हर्ष विषाद नहीं करता । (१२) प्रज्ञानी जीव सहजानन्दधाम ज्ञानस्वरूप अन्तस्तत्वकी अजानकारीके कारण विषयभूत परपदार्थोसे उपयोगको हटा नहीं पाता और उपशम (शान्ति) भावको प्राप्त नहीं हो पाता । (१३) प्रात्मा तो जानता ही रहता है, अपने स्वरूपसे हो जानता रहता है। (१४) अपने स्वरूपसे जानते रहने वाले में बाह्य विषयभूत पदार्थ विक्रिया नहीं कर सकते । (१५) जाननस्वरूपमें विकार नहीं होता। (१६) अपने स्वरूपसे अनभिज्ञ जीव अजानरूप ज्ञानपरिणामसे परिणमता हुना रागद्वेषरूप बिकल्प किया करता है। सिद्धान्त--(१) परद्रव्यका द्रव्य, क्षेत्र, काल, भाव प्रात्मामें होना त्रिकाल असम्भव है । (२) अज्ञानी जीव जाननमात्ररूप उदासीन भावको छोड़कर रागद्वेष करता है वह इस हो का प्रज्ञानभाव है। दृष्टि - (१) परद्रव्यादिग्राहक द्रव्याधिकनय (२६) । २- प्रशुद्धनिश्चयनय, अशुद्ध. नय (४७, १६७)।

Loading...

Page Navigation
1 ... 659 660 661 662 663 664 665 666 667 668 669 670 671 672 673 674 675 676 677 678 679 680 681 682 683 684 685 686 687 688 689 690 691 692 693 694 695 696 697 698 699 700 701 702 703 704 705 706 707 708 709 710 711 712 713 714 715 716 717 718 719 720 721 722 723