________________
P
તા. ૧૬-૧-૭૫
મુદ્ધ જીવન
✩
[ભગવાન મહાવીરના ૨૫૦૦ મા નિર્વાણ વર્ષ દરમિયાન ઘણાં ઉપયોગી કાર્યો થયા છે અને થઈ રહ્યા છે. પણ મારા નમ્ર મત મુજબ સૌથી શ્રેષ્ઠ કાર્ય, સર્વમાન્ય એવું જૈન ધર્મસાર પુસ્તક, પૂજ્ય વિનાબાજીની પ્રેરણાથી તૈયાર થયુ, તે છે. દરેક ધર્મને એવું એક પુસ્તક હાય છે જેમાં તે ધર્મના સાર છે એમ કહેવાય. બાઈબલ, ગીતા, કુરાન, ધમ્મપદ વિગેરે એવા ગ્રન્થા છે. જૈન ધર્મનું એવું કોઈ પુસ્તક નથી. વર્ષોથી આવા પુસ્તકની બહુ માંગ રહી છે, પણ આપણે તૈયાર કરી ન શકયા. જૈનામાં માન્યતાઓના મતભેદ છે તે કારણે પણ આવું સર્વમાન્ય પુસ્તક તૈયાર થઈ શકતું ન હતું. શ્વેતામ્બરા આગમાને ભગવાનની વાણી માને છે. દીગમ્બરા તે સ્વીકારતા નથી. કોઈ પણ પુસ્તક તૈયાર થાય તેમાં, માન્યતાભેદને કારણે સર્વમાન્ય થતું ન હતું.
પૂ. વિનેાબાજીને જૈન ધર્મ અને ભગવાન મહાવીર પ્રત્યે અત્યંત આદર છે. તેમણે પોતે બાઈબલ – સાર, કુરાન—સાર, ભાગવત-સાર, જપજી, ધમ્મપદ વિગેરે ગ્રન્થા, દરેક ધર્મના સાર આપતા, પ્રકટ કર્યા છે. જૈન ધર્મનું એવું કોઈ પુસ્તક નથી તે વાતની તેમને ચોંટ હતી. છેવટ તેમની પ્રેરણાથી એવું પુસ્તક તૈયાર થયું છે એ આપણું પરમ સદ્ભાગ્ય છે.
સમણુ સુત્તમ
સૌ પ્રથમ, જિનેન્દ્રવર્ણીજીએ એવા એક ગ્રન્થ તૈયાર કર્યો. તેની હજાર નકલ છપાવી, બધા સંપ્રદાયના વિદ્વાન મુનિઓ,આચાર્યો અને અન્ય વિદ્રાનાને અભિપ્રાય અને સૂચના માટે, નકલામેાકલાવી, શ્રી રાધાકૃષ્ણ બજાજે કેટલાય મહિનાથી આ કામ માટે અથાગ પરિશ્રામ લીધા છે. ઘણા મુનિઓ, આચાર્યો અને વિદ્રાનાને મળ્યા અને તેમના સૂચના અને અભિપ્રાયો મેળવ્યા. તેને પરિણામે સંશાધન, સમીક્ષા, અને પરામર્શ થયા. અને વણી જુએ તૈયાર કરેલ ગ્રંથમાં ઘણાં ફેરફાર કર્યા.
ગ્રન્થનું નામ, પણ જૈન ધર્મ સાર ને બદલે ‘જિણધમાં ’ ઓલું રાખ્યું.
પછી આ ગ્રન્થને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા, નવેમ્બર મહિનામાં દિલ્હીમાં એક સંગીતિ (પરિષદ્) ભરી જેમાં વિદ્રાન મુનિઓ, ૨ાચાર્યા અને અન્ય વિદ્વાનો, લગભગ ૩૦૦ ની સંખ્યામાં હાજર હતા. આચાર્ય તુલસી, મુનિ નથમલજી, વિદ્યાનંદજી, જનકવિજયજી, સુશીલકુમાર, વિજી અને અન્ય વિદ્રાનાએ ત્રણ દિવસ ચર્ચા કરી, તેને પરિણામે, ન્થમાં બીજા ઘણા ફેરફારો થયા અને તેનું નામ પણ બદલાયું અને સમણસુત્તમ ્ - શ્રામણ સૂકતમ એવું નામ રાખ્યું. ખુરા સંશાધન અને વિચાર વિમર્શ પછી તૈયાર કરેલ આખરી પ્રત બધા મુનિઓએ સર્વસંમત સ્વીકારી, પૂજ્ય વિનાબાજીને માલાવી, વિનેબાજી બે દિવસ બારીકાઈથી જોઈ ગયા અને પેાતાની પ્રસન્નતા જાહેર કરી.
ગ્રન્થમાં ૭૫૬ ગાથાઓ છે. ચાર ખંડ છે:-૧ જયાતિ કી. ઔર, ૨. મેાા માર્ગ; ૩. તત્ત્વદર્શન, ૪. સ્યાદ્વાદ.
દરેક ગાથા મૂળ પ્રાકૃતમાં અને તેની સંસ્કૃત છાયા એક તરફ અને સામે પાને તેના હિન્દી અનુવાદ આપવામાં આવશે. ગ્રન્થના લગભગ ૩૫૦ પૃષ્ટ થશે.
મહાવીર જ્યન્તીને દિન ગ્રન્થનું પ્રકાશન અને ઉદ્ઘાટન દેશનાં મુખ્ય શહેરામાં થશે.
ગ્રન્થના અનુવાદ દેશની અન્ય ભાષાઓમાં અને અંગ્રેજીમાં કરવામાં આવશે. ગુજરાતી અને મરાઠી તાત્કાલિક પ્રકટ કરવા ઈરાદે છે. ગ્રન્થની કીમત રૂપિયા પંદર રહેશે. કાચા પૂંઠાથી કીંમત દસ રૂપિયા – વધારે નકલો લેનારને ઓછી કીંમતે મળશે. અગાઉથી
૧૭૬
વધારે નકલેા લેનારને આછી કીંમતે મળશે અગાઉથી ગ્રાહક થાય તેને ઓછી કીંમતે મળશે. અત્યારે દસ હજાર નકલેા છપાશે. હું આશા રાખું છું કે ‘પ્રબુદ્ધજીવન’ના વાચકો તાત્કાલિક ગ્રાહક થશે.
અંતિમ પ્રત જોયા પછી પૂજ્ય વિનોબાજી રુતિ પ્રસન્ન થયા અને પોતે એક વર્ષનું મૌન આદર્યું તે દિવસે આર્શીવચન કહ્યાં તે અહીં આપું છું.
૧૦-૧-૭૫
ચીમનલાલ ચકુભાઈ
મારા જીવનમાં મને અનેક સમાન પ્રાપ્ત થયાં છે. એમાં આખરી અંતિમ સમાધાન, જે કદાચ સદ્દામ સમાધાન છે, આ વર્ષ પ્રાપ્ત થયું. મેં કેટલીયે વખત જૈનેને વિનંતિ કરી હતી કે, જેમ વૈદિક ધર્મના સાર ગીતામાં સાતસો શ્લોકોમાં મળી ગયા છે, બૌદ્ધોને ધમ્મપદમાં મળી ગયા છે. જેના કારણે ઓઢી હજાર વર્ષ પછી પણ બુદ્ધના ધર્મ લેાકો જાણી શકે છે, એવુંજ જૈનાનું પણ હાવું જોઈએ. આ જૈને માટે મુશ્કેલ વાત હતી, એટલા માટે કે એમના એનેક પંથ છે. અને ગ્રંથ પણ અનેક છે. જેવા બાઈબલ છે કે કુરાન છે, ગમે તેટલું મેટું હોય પણ એક જ છે. પરંતુ જૈનેમાં શ્વેતામ્બર અને દિગબર એ બે છે, એ સિવાય તેરાપંથી,સ્થાનકવાસી એવા ચાર મુખ્ય પાંથ તથા બીજા પણ પંથ છે. અંતે ગ્રંથ તે વીસ - પચીસ છે. હું વારંવાર એમને કહેતે રહ્યો કે આપ બધા લેાકા, મુનિએ સાથે મળીને ચર્ચા કરો અને જૈનોના એક ઉત્તમ, સર્વમાન્ય ધર્મસાર રજૂ કરો. આખરે વર્ણીજી નામના એક ‘બેવકૂફ' નીકળ્યો અને બાબાની વાત એને ગમી ગઈ. તેઓ અધ્યયનશીલ છે, એમણે ઘણી મહેનત કરી જૈન પરિભાષાનો એક શબ્દકોશ પણ લખ્યો છે. એમણે ‘જૈનધર્મ સાર’ નામનું એક પુસ્તક પ્રગટ કર્યુ એની હજાર નકલા કાઢી અને જૈન સમાજમાં વિદ્વાનને અને જૈન સમાજની બહારના વિદ્વાનોને પણ મેકલ્યું. વિદ્વાને ના સૂચના પરથી કેટલીક ગાથાઓ દૂર કરવી, કેટલીક ઉમેરવી, એ બધું કરીને ‘જિણધર્માં ' પુસ્તક પ્રગટ કર્યુ. પછી એના પર ચર્ચા કરવા માટે બાબાના આગ્રહથી એક સંગીતિ બની જેમાં પુનિઓ, આચાર્યો અને બીજા વિદ્વાન, શ્રાવકો મળીને લગભગ ત્રણસે લોકો એકત્ર થયા. સારી એવી ચર્ચા કર્યા પછી એનું નામ પણ બદલ્યું, રૂપ પણ બદલ્યું, આખરે સર્વાનુમતે ‘શ્રામણ સુક્તમ્ ’– જેને અર્ધ માગધીમાં ‘સમણુ સુત્ત્ત' કહે છે,બન્યુ. એમાં ૭૬૫ ગાથાઓ છે.૭ ના આંકડા જૈનાને બહુ પ્રિય છે. ૭ને ૧૦૮ । ગુણકાર કરો તા ૭૫% થાય છે. સર્વ સંમતિથી આટલી ગાથાઓ લીધી અને નક્કી કર્યું કે ચૈત્ર શુદ ૧૩ ના વર્ધમાન જયંતી આવશે, જે આ વર્ષે ૨૪ એપ્રિલે આવે છે, એ દિવસે આ ગ્રંથ અત્યંત શુદ્ધ રીતે પ્રગટ કરવામાં આવશે. જયંતીના દિવસે જૈન ધર્મસાર, જે નામ ‘સમસુાં’ છે. આખાય ભારતમાં ઉપલબ્ધ થશે. અને ભવિ જ્યમાં જ્યાં સુધી જૈન ધર્મ માજુદ છે ત્યાં સુધી સમસ્ત જૈન અને બીજા ધર્મના લોકો પણ, જ્યાં સુધી એમના ધર્મ—વૈદિક, બુદ્ધ, વગેરે જીવંત રહેશે ત્યાં સુધી ‘જૈન ધર્મ સાર’ વાંચતા રહેશે. એક ઘણું માટું કાર્ય થયું છે જે હજાર પંદરસે વર્ષથી થયું ન હતું. એનું નિમિત્ત માત્ર બાબા બન્યા, પરંતુ બાબાને પૂરા વિશ્વાસ છે કે આ ભગવાન મહાવીરની કૃપા છે.
હું કબુલ કરું છું કે મારા પર ગીતાની ભારે ઊંડી અસર છે. એ ગીતાને બાદ કરતાં, મહાવીરથી વધારે કોઈની અસર મારા ચિત્ત પર નથી. એનું કારણ એ છે કે, મહાવીરે જે આશા આપી છે એ બાબાને પૂર્ણ માન્ય છે. આશા એ છે કે સત્યગ્રાહી બને. આજ જ્યાં જે ઉન્નત થયા એ સત્યાગ્રહી હોય છે. બાબાને પણ વ્યકિતગત સત્યાગ્રહી તરીકે ગાંધીજીએ રજૂ કર્યા હતા, પરંતુ બાબા જાણતા હતા કે એ કોણ છે, એ સત્યાગ્રહી નહિ સત્યગ્રાહી છે. પ્રત્યેક માનવી પાસે સત્યના અંશ હોય છે એટલે માનવજન્મ સાર્થક થાય છે. તો બધા ધર્મોમાં, બધા પંથેામાં, બધા માનવામાં સત્યના જે અંશ છે, એને ગ્રહણ કરવા જોઈએ. આપણે સત્ય-આગ્રહી બનવું જોઈએ. આ જે ઉપદેશ છે ભગવાન મહાવીરના, બાબા પર ગીતા પછી, એની અસર છે. ગીતા પછી કહ્યું, પરંતુ જ્યારે વિચારું છું, તે મને બંનેમાં તફાવત જ નથી દેખાતો.
–વિનાબાજી
