________________
પ્રબુદ્ધ જીવન
તા. ૧-૨-૭૫
પ્રકીર્ણ નોંધ પણ
કીમલોપ હોય, જનસંઘ હોય, સંસ્થા કોંગ્રેસ હોય કે ડાબેરી સામ્યવાદી હોય કે બધા ભેગા મળીને હોય. લોકપ્રહરીનું કામ, ભ્રષ્ટાચાર ન થવા દે એટલું જ કે, બીજું કાંઈ હશે? રાજકીય પક્ષની પ્રજાસત્તાક દિન નીતિને વિરોધ હશે, હોય તે કયા ધરણે?
૨૬ જાનેવારીને દિને આપણા દેશ સાર્વભૌમ લોકશાહી પ્રજા0 ધારાસભાને ઉમેદવાર પ્રમાણિક હોય એટલું જ બસ નથી. સત્તાક રાજ્ય બન્યા. આપણે ઘડેલ નવું બંધારણ અમલમાં આવ્યું, ધારાસભાનું શું કામ છે, તેમાં બુદ્ધિપૂર્વક, કુશળતાથી ભાગ
દેશના ઈતિહાસમાં સૌથી મહાન બનાવ હતો. દેશના ભાગલા પડયા લઈ શકે અને પિતાને ફાળો આપી શકે તે પણ જરૂરનું છે. કેટલાય
છતાં, કાશ્મીરથી કન્યાકુમારી અને કલકત્તાથી કરછ એટલો વિશાળ સામાજિક કાર્યકર્તાઓ પ્રમાણિક છે. પણ તેથી તે બધા ધારાસભાના સભ્ય થવાને લાયક છે તેમ માની લેવું તે ભૂલ છે. મને યાદ છે, દેશ, ઈતિહાસમાં કઈ સમયે નહોતું બન્યું તેમ, એક તંત્ર નીચે, અખંડ અકબરભાઈ ચાવડા લેક્સભાના સભ્ય થયા. કોઈ દિવસ લોક અને અવિભાજ્ય બન્યા. બંધારણમાં માત્ર રાજતંત્ર કેમ રચવું અને સભામાં બોલ્યા હોય એવું મને યાદ નથી. તેમનું કામ ખેર ભે
ચલાવવું એટલું જ નથી, પણ ભાવિ સમાજના નવનિર્માણનું સ્પષ્ટ પડયું અને લોકસભામાં કાંઈ અસરકારક ફાળો આપ્યો હોય
ચિત્ર છે. દેશના દરેક માનવીને સામાજિક, આર્થિક અને રાજકીય તેવું બન્યું નથી. જનતા ઉમેદવારની આવી વાતમાં ત્રણ મુદ્દા સમાયેલા છે.
ન્યાય મળે, વિચાર અને વાણીની સ્વતંત્રતા મળે, દરેકને સમાન એક, ઉમેદવાર કોઈ રાજકીય પક્ષ તરફથી નહિ પણ જનતાએ પસંદ
તક અને સ્થાન મળે, અને પ્રજાની એકતા અને માનવીનું ગૌરવ કરેલા હોવા જોઈએ. બીજું તે ભ્રષ્ટાચારી હોવો ન જોઈએ. ત્રીજું
કરી, ભ્રાતૃભાવ વધે એવું સ્વપ્ન બંધારણના આમુખમાં મૂકયું છે.
૨૫ વર્ષ થયા. આ સ્વપ્ન કેટલું સાકાર થયું છે? અત્યારે નિરાશા ચૂંટાયા પછી, પિતાના મતદાર વિભાગ સાથે સતત સંપર્ક રહેવો જોઈએ.
અને અશ્રદ્ધાએ આપણને ઘેરી લીધા છે. ભાવિ અંધકારમય લાગે - પહેલો મુદ્દો વાસ્તવિક નથી. તેની પાછળ પક્ષવિહીન લોક
છે. ખરી રીતે, આપણી નિર્બળતાનું આ પ્રતિબિમ્બ છે. શાહીની કલ્પના છે. સંસદીય લોકશાહીમાં પક્ષો અનિવાર્ય છે.
બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી એશિયા અને આફ્રિકાના જે દેશ સ્વતંત્ર જ્યપ્રકાશે પોતે પણ કહ્યું છે કે પાવિહીન લોકશાહીની વાત તેઓ
થયા તેમાં આપણા દેશની પ્રગતિ નોંધપાત્ર છે. રાજકીય અને હવે કરતા નથી. તેમના આંદોલનને ટેકો આપવાવાળા રાજકીય પક્ષો
આર્થિક કટોકટી આપણા દેશમાં જ છે એમ નથી, દુનિયાના સમૃદ્ધ અને કેટલાક સર્વોદયવાળા પણ એ વાત સ્વીકારતા નથી. જ્યારે
દેશો પણ કટોકટીમાં સપડાયા છે. લોકશાહી તંત્ર હોવાથી, માપણી અ૫ક્ષ જનતા ઉમેદવારમાં આ જ વાત સમાયેલી છે. ચોક્કસ નીતિ
ગુટી, મુકતપણે, કાંઈક અતિશયોકિતથી પણ, પ્રકટ થાય છે. અને કાર્યક્રમને વરેલા રાજકીય પક્ષથી જ સંસદીય લોકશાહી
અનાજનું અને ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન પચીસ વર્ષમાં બમણું થયું તંત્ર ચાલે. થોડા અપક્ષ ઉમેદવાર હોય તો ઠીક છે પણ તે
છે. પણ વસતિ વધારે અને ફુગાવો તથા મેધવારી ખાઈ જાય છે. મધમાખ પેઠે ચટકા ભરવાનું કામ કરી શકે, લોકપ્રહરી થાય, તંત્ર
આપણી કટોકટી આર્થિક અને રાજકીય કરતાં, નૈતિક અને અણરચી કે ચલાવી ન શકે. અત્યાર સુધી જ્યપ્રકાશે રોક્કસ સામાજિક
વિશ્વાસની વધારે છે . કોઈ એક વર્ગ ઉપર દોષારેપણ કરી આર્થિક નીતિ જાહેર કરવાનું ટાળ્યું છે. કારણ કે, આંદોલનમાં તેમને
જવાબદારીમાંથી છૂટી શકીએ તેમ નથી. બધા જ પોતાને સ્વાર્થ બધા વિરોધી પક્ષ અને તત્ત્વો - પીલુ મેદી અને ચરણર્સીહથી
સાધવામાં પડ્યા છે. સદીઓની ગુલામી ભગવ્યા પછી ત્યાગ અને
બલિદાન વિના કોઈ પ્રજા ઊંચે આવી ન શકે. આપણી આકાંક્ષામાંડી જોતિ બસુ સુધી સાથ લેવો છે. હવે કહ્યું છે કે તેમણે,
એને આપણે આસમાને ચડાવી છે. સંયમ ગુમાવી બેઠા છીએ. ચોક્સ કાર્યક્રમ ઘડી કાઢયો છે અને ટૂંક સમયમાં જાહેર કરશે. તેમ થશે ત્યારે આવા કાર્યક્રમને વરેલ એક રાજકીય પક્ષ ઊભે થશે.
ભગીરથ પુરુષાર્થ કરીએ તો ભાવિ અચૂક ઉજજવળ છે. વર્તમાન . . બીજા અને ત્રીજા મુદ્દા વિશે કોઈ મતભેદ ન હોય, પાયાની
નિરાશા અને નૈતિક અવમૂલ્યનમાંથી પ્રજાને ખેંચી બહાર લાવે
એવી આગેવાની દેખાતી નથી. પરસ્પરને આદર ગુમાવી બેઠા વાત એ છે કે રાજકીય પક્ષોએ કોને મોટે ભાગે માન્ય હોય
છીએ અને એકબીજાને તોડી પાડવાની વૃરિા જોર કરે છે. સંભવ એવા ઉમેદવારો પસંદ કરવા જોઈએ. આ માટે રાજકીય પક્ષોને
છે કે, પરિસ્થિતિ સુધરે તે પહેલા પ્રજાએ કદાચ વધારે યાતનાગાંઢ લોકસંપર્ક જોઈએ. બ્રિટન અને અમેરિકામાં મુખ્ય રાજકીય
એમાંથી પસાર થવું પડે. ખરી રીતે ૨૫ વર્ષને સમય, પ્રજાના પક્ષો અને તેના ઉમેદવારનો આવો સંપર્ક છે. આપણા દેશમાં
ઈતિહાસમાં અલ્પકાળ છે. આપણે દેશ, માનવશકિત, બુજિ.મત્તા આવું બને તે માટે જાગૃત લોકમત અને તે માટે લોકશિક્ષણની
ભૌતિક સાધન, બધામાં સમૃદ્ધ છે. પ્રજામાં ઉત્તેજના અને નિરાજરૂર છે. જનતા મરચા અને અપકા જનતા ઉમેદવારે કશાહીને
શાનું વાતાવરણ ફેલાવવું દેશની કુસેવા છે. વાતાવરણ પલટાવી દઢ કરવાને બદલે નિર્બળ બનાવે.
પ્રજામાં શ્રદ્ધાના બળનો સંચાર કરવો અશકય નથી. પરિસ્થિતિ ' આ બાબત મેં કાંઈક વિસ્તારથી લખ્યું છે, ઘણું કહેવાનું રહે ” છે. મુખ્ય મુદ્દાઓને નિર્દેશ જ કર્યો છે. નિવેદનમાં કહ્યું છે કે,
વધારે વણસે તે પહેલાં, દેશના બુદ્ધિમાન વર્ગને આવી સબુદ્ધિ જ્યપ્રકાશે આવા લોકઆંદોલન અને જનતા મોરચાની વાતનું
સૂઝે તો પ્રજાનો સાથ મળશે તેમાં શંકા નથી. સમર્થન કર્યું છે અને વધુમાં વધુ જનતા ઉમેદવારને ઊભા કરવાના બંગલા દેશ ઉપાયને રામબાણ લખ્યો છે. વિચાર કરશું તો જણાશે કે વાસ્ત
શેખ મુજીબુર રહેમાને સંસદીય લોકશાહીને તિલાંજલિ આપી, વિકતાથી આ બધું કેટલું દૂર છે. લોકોના મનમાં વધારે ગૂંચવાડે પેદા થશે. શાસક પક્ષમાં ઘણે ભ્રષ્ટાચાર છે અને બહુ સડો સાફ
સર્વસત્તા ધારણ કરી છે. બંગલા દેશને સ્વતંત્રતા મળી તે સાથે કરવાનો છે. પણ બીજા રાજકીય પક્ષોને અને પ્રજાના બધા વગેરે મહાન મુસીબતોનો સામનો કરવાનો હતો. તે જાણીતું હતું. તેમાં વર્તમાન પરિસ્થિતિની જવાબદારીમાંથી મુકત ગણશે તો મોટી મોટો પડકાર હતા. યુદ્ધથી ભારે વિનાશ થયો હતો. ભીષણ ગરીબાઈ ભૂલ કરી બેસીશું. આ મિત્રોની સદભાવપ્રેર્યા પ્રયત્નોથી થોડાક
તો હતી જ. દુષ્કાળ અને વાવાઝોડાએ તેમાં ઉમેરો કર્યો. પણ માનવલોકપ્રહરીઓને પણ ધારાસભાના કામ માટે કુશળ હોય તે– ધારાસભામાં મોકલી શકીએ તો ખોટું નથી પણ તેથી કોઈ ક્રાન્તિ
સજિત કારણોએ વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં એક ભાગ ભજવ્યો કરી નાખી એવા ભ્રમમાં ન રહીએ તો સારું.
નથી, રાજવ્યવસ્થાને બિન-અનુભવ. અને અણઆવડત, આંતરિક , , ગુજરાતનું આંદોલન આટલા માટે જ કર્યું હતું?
| વિખવાદો, સ્વાર્થ અને ભ્રષ્ટાચાર, આ બધા કારણે કાયદો અને ર૬-૧-૭૫
ચીમનલાલ ચકુભાઈ વ્યવસ્થા ભાંગી પડયા, રાજકીય ખૂન અને લૂંટફાટ મોટા પાયા
