________________
૨૩૮
પ્રબુદ્ધ જીવન
ઉમેદવારને મેટું ખર્ચ બચી જાય. બીજુ પણ કેટલુંક ખર્ચ રાજ્ય ઉપાડી શકે.
તેવી જ રીતે વાહનોના ઉપયોગ, મતદારોને લાવવા લઈ જવા, જમાડવા વગેરે ખર્ચાઓ ઉપર પ્રતિબંધ અથવા મર્યાદા મુકાવી જોઈએ.
દરેક ઉમેદવાર ચૂંટાય એટલે તુરત તેણે પેાતાની અને પેાતાની પત્ની અથવા પતિ અને સંતાનેાની મિલકત અને આવક સેગંદ ઉપર જાહેર કરવી જોઈએ અને દર બે વર્ષે ધારાસભ્ય રહે ત્યાં રસુધી જાહેરાત કરવી જોઈએ.
નાણાંના બેફામ ઉપયોગ રાજકીય ભ્રષ્ટાચારના જનક છે. તે સખત રીતે અંકુશિત કરવા જ જોઈએ. નાણાંના દુરુપયોગ સદંતર બંધ ન થઈ શકે તે પણ ઓછામાં ઓછા થાય તેવાં પગલાં તાત્કાલિક લેવામાં નહિ આવે તે માત્ર ગુંડારાજ રહેશે.
સરકારી સાધનો અને નોકરોનો ઉપયોગ
સત્તા ઉપર હેાય તે પા ચૂંટણીમાં સરકારી સાધના અને નેક રાના ઉપયોગ કરે છે. આવા ઉપયોગ કેટલેક દરજજે સ્વાભાવિક છે, પણ તેના દુરુપયોગ અટકાવવા જોઈએ. ડિયા, ટેલિવિઝન સરકાર હસ્તક છે. દરેક રાજકીય પક્ષને તેના પ્રજાકીય સ્થાનના પ્રમાણમાં ઉપયોગ મળવા જોઈએ. તેવી જ રીતે અર્ધસરકારી સંસ્થાઓ, મ્યુનિસિપાલિટી, પંચાયત, સહકારી મંડળીઓ, શિક્ષકોને ચૂંટણીમાં સંડોવવા ન જોઈએ. ચૂંટણીની જહેરાત થાય ત્યાર પછી, સરકારે રખેવાળ સરકાર પેઠે વર્તવું જોઈએ. કોઈ નવી. યોજનાઓ, ચૂંટણી-લાલચ તરીકે, જહેર થવી ન જોઈએ. ઉત્તર પ્રદેશની ચૂંટણી વખતે કેટલાંય શિલારોપણ થયાં, દેશમાં અછત હતી તેવી ચીજો, અનાજ, તેલ, સિમેન્ટ વગેરે મેટા પ્રમાણમાં ઉત્તર પ્રદેશ પહોંચાડયાં. આવી ગેરરીતિએ અટકવી જોઈએ. દુષ્કાળમાં પણ રાજકીય હેતુ પરાવી કામ થાય છે અને રાજકીય પક્ષે અચાનક જાગી ઊઠી સેવા કરવા નીકળી પડે છે.
પક્ષાંતર: છેલ્લાં પાંચ વર્ષમાં પદ્માંતરનું મેટું અનિષ્ટ અનુભવ્યું. દરેક પક્ષ આ બાબતમાં દેષિત છે. પરિણામે ધારાસભ્યોમાં લાંચરુશ્વત પેઠી. કોઈ એક પક્ષ તરફથી ચૂંટાયેલી વ્યકિત પક્ષાંતર કરવા ઈચ્છે તે તેણે રાજીનામું આપી ફરી ચૂંટણીમાં ઊભા રહેવું જોઈએ. પ્રધાન થવા અથવા બીજા હોદ્દાઓ મેળવવા પક્ષાંતર અસહ્ય લેખાવું જોઈએ.
બીજા પણ ઘણા સુધારાએ સહેલાઈથી કરી શકાય તેવા છે, જેને પરિણામે ચૂંટણીનાં કેટલાંક અનિષ્ટો અટકાવી શકાય. કોઈનું ઉમેદવારી પત્રક ગેરકાયદેસર મંજૂર અથવા નામંજૂર થયું હાય તા તેના નિર્ણય તાત્કાલિક ચૂંટણી શરૂ થાય તે પહેલાં જ થઈ જવા જોઈએ. અત્યારે ચૂંટણી પછી બે-ત્રણ વર્ષે થાય છે તેમ નહિ. તેવી જ રીતે ચૂંટણી અરજીઓનો નિકાલ છ મહિનામાં થઈ જવા જોઈએ. વડા પ્રધાન સામેની ચૂંટણી-અરજી હજી ચાલે છે, કદાચ તેમની મુદત પૂરી થાય ત્યાં સુધી ચુકાદો ન આવે, તેને માટે ખાસ કોર્ટો કરી તુરત સુનાવણી કરવી અને અપીલની મર્યાદા બાંધવી. મતગણતરી મતદાન પછી તુરત જ થવી જોઈએ, જેથી મતપેટીઆમાં ગાલમાલનો અવકાશ ન રહે. બને ત્યાં સુધી મતદાન એક દિવસે થવું જોઈએ.
રાજકીય પક્ષોએ ચૂંટણી દરમ્યાન આચારસંહિતા રચવી જોઈએ, જેનું પાલન નિષ્ઠાપૂર્વક કરવું, જેથી ચૂંટણી દરમ્યાન હલકી આક્ષેપબાજી રોકી શકાય.
આમાંના ઘણા સુધારાએ તાત્કાલિક થઈ શકે તેવા છે અને તે કરવા જોઈએ. તેની વિચારણા ચાલી રહી છે. આશા રાખીએ કે બધા રાજકીય પક્ષો, પૂર્વગ્રહો કે મતગ્રહો છેાડી, સ્વચ્છ અને ન્યાયી ચૂંટણી માટે ઉત્સુક થઈ જરૂરી સુધારા વિનાવિલંબે સ્વીકારશે.
બીજી બે બાબતોનો સંક્ષેપમાં ઉલ્લેખ કરી લઉં. ચૂંટણી પછી
ઉમેદવારને પાછા ખેરાવાના અધિકાર વિષે અને જનતા ઉમેદવાર વિષે. પાછા બાલાવવાના અધિકાર આકર્ષક લાગે છે, પણ વ્યવહારુ નથી. જે દેશોએ તેને પ્રયોગ કર્યો છે તેમના અનુભવ લાભદાયી નથી નીવડયા. કોઈ મતવિભાગને પેાતાના ઉમેદવારથી અસંતોષ છે તે નક્કી કેવી રીતે કરવું? ફરી ચૂંટણી જ કરવી પડે. ૧૦ કે ૨૦ ટકા મતદારોને એ અધિકાર આપીએ તો ખેાટા ચળવળિયા ફાવે અને ઉમેદવારને અન્યાય થાય. ઉમેદવારની પસંદગી અને ચૂંટણીમાં કાળજી રાખવી તે જ માર્ગ છે. જનતા ઉમેદવાર વિષે આ પહેલાં મેં વિગતથી લખ્યું છે, તરંગી ખ્યાલ છે. પ્રચાર માટે આવી વાત વહેતી મુકાય, તેનો અમલ શકય નથી. જો નોંધપાત્ર હકીકત છે કે જયપ્રકાશે નીમેલ તારકુંડે સમિતિએ આ બેમાંથી કોઈ બાબતને ઉલ્લેખ કર્યો નથી, ભલામણ કરી નથી .
તા. ૧૬૪-૭૫
અંતમાં, ચૂંટણીની સફળતાના આધાર લેાશિક્ષણ અને લેાકજાગૃતિ ઉપર નિર્ભર છે. લેાકશાહીને નામે જેઓ આંદોલન કે ઉપવાસ કરે છે તેઓ લેાકશિક્ષણ અને લેાકજાગૃતિ માટે તેને અરધે! સમય પણ આપે તો વધારે લાભદાયક થાય. નિયા ગમે તેવા કરીએ પણ લેાકજાગૃતિ ન હોય તેા સફળ ન થાય. દરેક મતદાર વિભાગમાં મતદાર મંડળ હાય, જે મતયાદીથી માંડી ચૂંટણી સુધી તકેદારી રાખે અને ત્યાર પછી ઉમેદવાર ઉપર ચેકી કરે તે! આ લોકશાહી સાર્થક થાય. એ યાદ રાખવું જેઈએ કે આપણે જેને લેાકશાહી કહીએ છીએ તે સીધી લાકશાહી - ડાયરેકટ ડેમેાક્રેસી –– નથી. એટલે કે લોકો પાતે મળી નિર્ણય કરતા નથી. પોતાના પ્રતિનિધિએ ચૂંટી, તેમની મારફ્ત નિર્ણય થાય છે.
It is a representative democracy. પ્રતિનિધિત્વ યોગ્ય થાય તેને માટે લાયક ઉમેદવારો શોધવા અને તેવા ઉમેદવાર જ ચૂંટાય તેવી ચૂંટણી પતિત હોવી; આ બન્ને માટે લેાકશિક્ષણ અને લેાકાગૃતિ જ છેવટ અસરકારક થાય. આવી પરિસ્થિતિ ઉત્પન્ન કરવા ઘણી તંદુરસ્ત પ્રણાલિકાઓ અને અનુભવ જરૂરનાં છે. ધારા સભ્યો અને ચૂંટણીમાંથી લોકોને વિશ્વાસ ઊઠી ગયા છે. ફરીથી એવા વિશ્વાસ પેદા કરવા હોય તે માત્ર દાલનથી તે નહિ થાય. ગાઢ પ્રજસંપર્ક સાધી જાહેર જીવન શુદ્ધ કરેા. બધાએ સાથે મળી ભગીરથ પુરુષાર્થ કરવા પડશે. તા. ૧૦-૪-’૭૫
પ્રકીણ નોંધ
અમેરિકાના ઓસરતો પ્રભાવ
ચીમનલાલ ચકુભાઈ
✩
દક્ષિણ વિયેટનામ અને કબડિયામાં મેરિકાની નીતિનિષ્ફળ ગઈ તેની અસર દુનિયાના બીજા દેશમાં પડવાની. આ જ ટાણે માંગ-કેઈ–શેકનું અવસાન થયું, એટલે ટાઈવાનનું ભાવિ અનિશ્ચિત બન્યું છે. ટાઈવાન ઉપરના ચીનના દાવા હવે મજબૂત બને છે. થાઈલેન્ડમાં અમેરિકન લશ્કર છે. તે હટાવી લેવા થાઈલેન્ડમાં માગ થઈ રહી છે. સામ્યવાદી બળે દક્ષિણ – પૂર્વ એશિયામાં વર્ચસ મેળવે છે. ઈન્ડોનેશિયા અને મલયેશિયામાં સારા પ્રમાણમાં ચીની વસ્તી છે અને સામ્યવાદી પક્ષો છે. આ બધા દેશે। ચીન કે રશિયાના તાબેદાર રહેશે એમ નથી. દરેકને રાષ્ટ્રીયઅરિમતા છે. પણ આ દેશોની સામાજિક, આર્થિક રચના ડાબેરી, સામ્યવાદ તરફી રહેશે,
બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી અમેરિકાને દુનિયાની આગેવાની મળી. યુરોપ, જાપાન, અને બીજા દેશો ભાંગી પડયા હતા તેને અમેરિકાની સહાય અનિવાર્ય થઈ પડી. રશિયા અને પૂર્વ યુરોપના સામ્યવાદી દેશે અને પશ્ચિમ યુરોપ વચ્ચે ઠંડુ યુદ્ધ શરૂ થયું તેમાં અમેરિકાએ પશ્ચિમ યુરોપના દેશ અને જાપાનને ઢળક સહાય કરી. પશ્ચિમ યુરોપના રક્ષણ માટે અમેરિકન લશ્કર યુરોપમાં છે. નાટો કરારથી
