________________
૨૨૦
જ્યપ્રકાશ આ કરવા તૈયાર નથી. ત્યાં પાવિહીન લેાકશાહીની વાત કરશે. કોઈ રાજકીય પક્ષ સાથે પોતે જોડાવા ઈચ્છતા નથી એમ કહે છે. ગાંધીજીએ ચૂંટણી લડવાનું, રાજકારભાર ચલાવવાનું, નેહરુ, સરદાર, વગેરેને સોંપ્યું. પણ કોંગ્રેસને સદા તેમનું માર્ગદર્શન મળ્યું, તેમનું નેતૃત્વ રહ્યું. તેવું રાજાજીનું, કોંગ્રેસ સામે લડવા સ્વતંત્ર પક્ષ રચ્યા અને નેતૃત્વ લઈ સતત માર્ગદર્શન આપ્યું. પાવિહીન લેાકશાહીની વાત અવાસ્તવિક છે એવું તેમના આંદોલનને ટેકો આપવાવાળા પણ ઘણા કહે છે. ત્યારે જ્યપ્રકાશ જ્વાબ આપે છે કે પાવિહીન કાકશાહીની વાત અત્યારે તેમણે છેાડી દીધી છે, છતાં કોઈ નવા રાજ્કીય પક્ષા રચવે નથી. વિરોધી રાજકીય પક્ષોની આગેવાની લેવાની ના પાડી છતાં આગેવાની લીધી છે. આવા શંભુમેળાથી કામ શું થાય? શાસક પક્ષને ચૂંટણીમાં હરાવ્યા, પછી શું? એક ડગલું બસ થાય, એવા જવાબ આપીબેસી ન રહેવાય. ગાંધીજીની ભાષા વાપરવી એટલું જ બસ નથી. ગાંધીજી ભવિષ્યના બધે! વિચાર કરી તૈયારી કરતા. આવી જવાબદારી લેવાની જ્યપ્રકાશની ઈચ્છા નથી કે શકિત નથી કે પછી વિચારવમળમાં ગુંચવાયા છે તે સમજાતું નથી. બિહાર વિધાનસભાના વિસર્જનની વાત એક બાજુ રાખીએ તો તેમણે જણાવેલ બીજી બધી બાબતે ઉપર વિચારવિનિમયને પૂરો અવકાશ છે. વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં, અશ્રાદ્ધા અને આશંકાઓના વાતાવરણમાંથી બહાર નીકળવું બહુ અઘરું છે.
શાસક પક્ષા જ્યપ્રકાશના આંદોલનના માત્ર વિરાધ કરી સંતોષ લેશે તે ટકશે નહિ. પ્રજાના વિશ્વાસ ગુમાવી બેઠા છે. પાતાનું ઘર સાફ કરી જે વચના આપ્યા છે તેના પાલન માટે પ્રામાણિક પ્રયત્ન પણ નહિ થાય તે। હતાશાથી પ્રજા બીજા છેડે જાય તે આશ્ચર્ય નહિ. ચૂંટણી મુકત અને ન્યાયી થાય તે માટે ચૂંટણી નિયમામાં ફેરફાર કરવા, ભ્રષ્ટાચાર સામે પગલાં લેવાં, તે માટે શાસક પક્ષે રાહ જોવાની જરૂર નથી: માગણીઓ વધારેપડતી અથવા ગેરવાજ્કી હોય તો પણ જરૂરનું અને વાખ્ખી પણ ન થાય તે હ્રામ્ય છે. શાસક પક્ષમાં જૂના સનિષ્ઠ કાર્યકરા છે તેમને વર્તમાન પરિસ્થિતિથી ભારે અસંતોષ છે.રાજકીય જીવનમાં રહેવું હોય તેા બીજા કોઈ પક્ષે જવાના અવકાશ નથી, એટલે પોતાના પક્ષ છેાડી શકતા નથી, જ્યપ્રકાશે કોઈ વિકલ્પ આપ્યો નથી, ભ્રષ્ટાચાર રાજ્કીય ક્ષેત્રે જ છે એમ નથી. સંઘર્ષના લાભ જનસંઘ અથવા સામ્યવાદી પક્ષને ન મળે એવું ઈચ્છતા કોંગ્રેસીજના માટે મૂંઝવણ છે.
૧૧-૩-૭૫
ચીમનલાલ ચકુભાઇ
કન્ઝર્વેટીઝમ (સ’રક્ષણ વૃત્તિ)
કેટલાક શબ્દોને અનુવાદ બહુ મુશ્કેલ છે. દીર્ઘકાળના ઉપયોગથી આવા શબ્દોમાં જે ભાવ અને અર્થ સૂચિત થાય છે તેના પર્યાય શબ્દ તે ભાવ અને અર્થવાહી હોતા નથી. કન્ઝવે ટીમને
ર્થ એમ થાય છે કે હાય તેને ટકાવી રાખવાની વૃતિ, ફેરફાર કે પરિવર્તનના વિરોધ, રૂઢિચુસ્તતા વગેરે. ખરી રીતે કન્ઝર્વેટીઝમ જીવન પ્રત્યેના એક અભિગમ છે, જીવનદષ્ટિ છે. તેવી જ રીતે, સમાજવાદ, સામ્યવાદ, સર્વોદય વગેરેનું. આ દરેકમાં અનેક છાયા કે માત્રા (shades) હાય છે. કોઈ રૂઢિચુસ્ત હાવા છતાં છૂટછાટ સ્વીકારે, (લીબરલ - કન્ઝવે ટીવ), કેટલાક કટ્ટર રૂઢિચુસ્ત હય, કેટલાક બન્નેનું મિશ્રણ હોય અથવા દેખાય. છતાં પાયાના અભિગમ (Basic approach) સ્થિર હોય.
ઈંગ્લાંડમાં કન્ઝર્વેટીવ અને મજૂર પક્ષા છે. એક રૂઢિચુસ્ત લેખાય, બીજો પ્રગતિશીલ, ખરી રીતે બન્નેમાં પરસ્પરનું થે!ડું ઘણું મિશ્રાણ હોય છે.
તા. ૧૬ ૩૭૫
કન્ઝર્વેટીવ પાના નવા નેતા, મિસિસ માર્ગારેટ થેચર પક્કા કન્ઝર્વેટીવ લેખાય છે. મિ. હૌથ કાંઈક લીબરલ ગણાતા. મજુર પક્ષમાં કેટલાક આગેવાને-બેન, હીલી, માઈકલ ફ્ટ - ડાબેરી ગણાય છે. વિલ્સન, જેન્કીન્સ, વિગેરે મધ્યમાર્ગી છે, છતાં કન્ઝ
વેટીવના વિરોધી.
મિસિસ થેચર આગેવાન થયા પછી તેમના પ્રવચનેમાં કન્ઝવે ટીઝમને પોતે 'કેવી રીતે સમજે છે તે કહેતા રહ્યા છે. એવા એક પ્રવચનમાં કન્ઝવે ટીઝમનું હાર્દ તેમણે બતાવ્યું છે. તેમણે જે કહ્યું તેનો અનુવાદ અહીં આપું છું.મૂળના ભાવ અને અર્થ અનુ" વાદમાં પૂરી રીતે આવી શકતા નથી, પણ તેના મુખ્ય મુદ્દાઓ પછી વધારે સ્પષ્ટ કરીશ, જેથી કન્ઝર્વેટીવ અને મજુર પક્ષમાં પાયાના શું ફેર છે તે સમજાશે.
તેમણે કહ્યું છે:
“રાજ્યની અતિક્રમણ કરતી સત્તામાં,આરંભ કરવાની વૃત્તિને રૂંધવામાં અને ખર્ચાળપણે બિનજરૂરી જવાબદારીઓ હાથ ધરવામાં ઉદ્ધાર રહેલા નથી. આપણે આ ધસારાને ખાળવાની જમાત્ર નહિ તેને ઉલટાવવાની નેમ રાખીએ. આપણને રાજ્યની આછી દરમિયાનગીરીની, નાકરશાહીના વધુ ઓછા હસ્તક્ષેપાની જરૂર છે. વધારેની નહિ. મુત્સદ્દીગીરીની સાચી નેમ સત્તાની યોગ્ય સમતુલાની છે, અને તેના અર્થ સૌથી વધુ તા રાજ્યની સત્તા અને વ્યકિતનાં સ્વાતંત્ર્ય તથા આકાંક્ષાઓ વચ્ચેયોગ્ય સમતુલાને થાય છે.
રાજકારણીઓનું કામ દરેકને ખુશ કરવાનું નથી, પણ દરેકને ન્યાય આપવાનો પ્રયાસ કરવૅા એ તેમનું કામ છે. આમાં શકિતશાળી, સક્ષમ, સાહસિક અને ઉદ્યમીને તેમ જ નબળા અને દુર્ભાગીએને ન્યાય આપવાનું સંડોવાયેલું છે. ન્યાયથી વિશેષ કશું નહિ.; પણ નિ:શંક કઈ ઓછુ પણ નહિ.'
સંપત્તિનું સર્જન કરવાનું છે તેમ જ તેના સહિયારા ઉપભાગ કરવાના છે. રાજ્ય દ્વારા, જાહેર કોર્પોરેશનો દ્વારા કે જાહેર કલ્યાણની સેવાઓ દ્વારા એનું સર્જન થતું નથી. ઉંઘોગ, વેપાર અને ખેતરમાં કામ કરતાં પુરુષા અને સ્રીઓનાં દષ્ટિ, વિચારો, પરિશ્રામ અને બચત દ્વારા એનું સર્જન થાય છે..
મિ. હીલી, મિ. બેન અને મિ. ફ્રૂટ આ જો ન જોઈ શકતા હોય તો તેઓ ભયજનક અને મૂર્ખ અંધશ્રાદ્ધાળુએ છે. તેઓ ખરેખર તે જોઈ શકતા હોય અને છતાં સમાજની સમતુલા ખારવી નાખવા અને સાહસનાં ઝરણાંને નાશ કરવા કૃતનિશ્ચયી હાય તે તેઓ કિન્નાખાર તેમ જ ભયજનક છે.” (ગાર્ડિયનમાંથી) આમાં રહેલા મુખ્ય મુદ્દાઓ હવે જૉઈએ:
(૧) અતિક્રમણ કરતી રાજ્ય સત્તા (Encroaching State power) અને તેને કારણે આરંભ કરવાની વૃતિ (Initiative) રુધાય, તેના વિરોધ.
(૨) ખર્ચાળ પણે બિનજરૂરી (લાક કલ્યાણની) જ્વાબદારીઓ (Expensively unnecessary Responsibilites) રાજ્ય માથે લે તેના વિરોધ, '
(૩) રાજ્યની સત્તા ઓછામાં ઓછી રાખી, વ્યકિતસ્વાતંત્ર્ય અને તેની આકાંક્ષાઓને પૂરો અવકાશ આપ.
(૪) દરેકને રાજી કરવાની જરૂર નથી. પણ દરેકને ન્યાય આપવે. એટલે કે શક્તિશાળી, ઉદ્યમી, સાહસિક તેમ જ નબળા અને દુર્ભાગીએ બન્નેને ન્યાય આપવા. એકના ભાગે બીજાને નહિ.
(૫) સંપત્તિ) પેદા કરીએ તે વહેંચાય, સંપત્તિ રાજ્ય પેદા નથી કરતું; ઉદ્યોગ, વેપાર, કૃષિકામમાં પડેલ વ્યકિતનાં પરિશ્રમ, તેમની દષ્ટિ (Vision) અને બતનું પરિણામ છે. એવી બચત રાજ્ય લઈ લે અને સમાજના કલ્યાણમાં વાપરે એમાં ન્યાય નથી,
