________________
.૧૮૨
yક જીવન
તા. ૧૬-૧-૭૫
નાવ નદિયાં ખૂબ જાય
છે
ગામને પાદરે ઝાડ પર એક લાલ ટપાલપેટી લટકી રહી છે ' રજૂ કરે છે. માણસ જીવન વિશે થોડુંક સમજતો ત્યારે થાય છે આ પેટી છે તો નાનકડી પણ કામ આપે છે એક વિશાળ સંસ્થા જ્યારે મૃત્યુ નામની નર્સ આવીને કહે છે: મારા નાનકડા બાળ; જેટલું. ગામલોકોને દુનિયા પર રહેતી કઈ પણ વ્યકિત સાથે જોડ- તારાં રમકડાં હવે બાજુએ મૂક; તારે સુવાને સમય થઈ ગયો છે. વાની ક્ષમતા એ પેટીમાં રહેલી છે. એક સામાન્ય જણાતા ગામડિ- જીવનની પતીજ આપણને મૃત્યુ દ્રારા પડે છે. સૂર્યના અસ્તિત્વ યાને એ પેટી એક આંતરરાષ્ટ્રીય નાગરિક બનાવી દે છે. કયારેક એવું પર અંધારું ચાર ચાંદ લગાવે છે. આપણે નાનો અમથો રૂમ લાગે છે કે દુનિયા આખી એક મોટું ગામડું બની ગઈ છે. એક
કેવડો મોટો છે? અને આ વિશાળ રૂમને જોનારી આંખ કેવડી મજાક યાદ આવે છે. એક અમેરિકનને પૂછવામાં આવે છે કે તે
નાની? વિરાટદર્શન કરીને બેભાન થયેલા અર્જુનની આંખ વિરાટ પિતાની જાતને અમેરિકન શા માટે કહેવડાવે છે. જવાબ મળે છે :
નહાતી એ જ આપણું આશ્વાસન છે. હું અમેરિકામાં જ માટે. પ્રશ્ન પૂછનાર કહે છે: શું બિલા
ધુમ્મસને જોઈ બધાંને કવિતા નથી સૂઝતી. ગામની ટપાલપેટી ડીનાં બચ્ચાં એવનમાં જન્મે તેથી તેમને બિસ્કિટ કહીશું?
અને પાદર પરની દેરીના હનુમાન; બંનેને રંગ સરખે છે તે એક ઈંગ્લેંડનો વેલ્સ પ્રદેશ ભારે રળિયામણા. આઈરિશ સમુદ્રને કાંઠે
અકસ્માત હોય તેય તેમ માનવાનું મન નથી થતું. બંનેને અાવેલાં છુટાછવાયાં ગામડાં અને છૂટાંછવાયાં અનેક ઘર, ખાવું એક
સ્વભાવ છે–વિશાળતા.
ડે. ગુણવંત શાહ ગામ તે પેનરીનડાયડુ થ. ગામથી થોડે દૂર એક મજાની નદી. નદીને કિનારે એક નિર્જન ટેકરી પર ના બંગલો. બડ રસેલનું આ
- ચિંતન કણિકા.... ઘર. એલું અટુલું છતાંય આખી દુનિયા સાથે જોડાયેલું આ ઘર.
- રાષ્ટ્રીય એકતાનું ચણતર આવા એક ઘરની કલ્પના કરે. ઘરમાં એક નાનેઅમથો ઓરડો. ખૂણામાં એક ટ્રાન્સીસ્ટર
રાષ્ટ્રીય એકતાનું ચણતર કાંઈ ઈંટ અને ચૂના વડે કરી શકાય પડયું છે. ટ્રાન્સીસ્ટર રૂમને કેવડે મેટો બનાવી મૂકે છે તે વિચારવા નહિ; એ તે માણસોના દિલ અને દિમાગમાં શાંતિપૂર્વક પાંગરવી જેવું છે. ટેબલ પર પડેલે ટેલિફોન માણસના અસ્તિત્વના શબ્દ- જોઈએ. આ માટેની પ્રક્રિયા કેળવણીની પ્રક્રિયા જ હોઈ શકે, તત્ત્વને વિશ્વગામી બનાવી દે છે. રૂમમાં ટેલિવિઝન દ્વારા આખી
એ કદાચ ધીમી પ્રક્રિયા હશે, પણ એ અવિરત ને અચૂક પ્રક્રિયા દુનિયા ઠલવાતી રહે છે. રસેડામાં મૂકેલું રેફ્રિજરેટર એટલે નાનકડો ધૂ વ પ્રદેશ કે બીજું કંઈ? એકિમે લોકોને રેફ્રિજરેટરનું અક
છે. એ એક શાશ્વત ચીજ છે. કેળવણી એ માત્ર માહિતી કે ઘોર્ષણ હોય ખરું? રણનો રહેવાસી ડ્રોઈંગરૂમને સજાવવા કેક ટર્સ ફ્લા- ગિક તાલીમ જ આપવાની નથી, પણ એણે આપણને સંવેદને વર વાપરે ખરો? બાથરૂમને શાવર વરસાદને એક ઘરેલું ઘટના
ઝીલવાની તાલીમ આપવાની છે અને સદવર્તનની ટેવ પાડવાની બનાવી મૂકે છે. નદી અને સમુદ્ર પ્રત્યેના આનુવંશિક પ્રેમને કારણે
છે. માનવજાત એક અને અવિભાજ્ય છે તેમ જ આપણે સૌ માણસ ટબ વસાવતા હશે ? બારીબારણાં બંધ કરીને એ પવનના સુસવાટા માણવા પંખે ચાલુ કરે છે. પંખે માતરિશ્વાનો સેલ્સ ભાંડ છીએ એવી માન્યતામાંથી જ સદાચારને ધર્મ પાંગરી એજંટ છે.
શકે અને આચારના વ્યવહારુ નિયમ વિક્સી શકે. ટૂંકમાં આપણા રૂમ મોટો ને મેટો જ થતો જાય છે. દીવાલ
ડૉ. રાધાકૃષ્ણન તૂટતી જ જાય છે. વિશ્વાત્માની તમામ લીલા રૂમમાં વિસ્તરતી જાય છે. ઈશેપનિષદમાં બ્રહ્માની નિ:સીમ વિશાળતા સૂચવવા માટે વર્થાત ' આવી આસ્થા રાખીએ શબ્દ વપરાય છે. બ્રહ્મ” શબ્દ “બૃહત ” પરથી આવ્યો છે. વિરાટ દુનિયાની તવારીખ પર નજર નાખીએ તે જણાય છે કે માટી દર્શન માટે પણ અર્જુનની જિજ્ઞાસા અને ઋજુતા જોઈએ. એમ મોટી આપત્તિઓના ગાળા દુનિયાની સામે આવ્યા અને દરેક
જમાનામાં લોકોને એમ જ લાગ્યું કે એમનો જમાને આખી કહેવાય છે કે સત્તરમી સદીના ખ્રિસ્તી સંત બંધુ લેન્સને આત્મ
દુનિયાના ઈતિહાસને સૌથી ખતરનાક જમાનો છે. તો પણ દુનિયા સાક્ષાત્કારની ઝંખી સૌ પ્રથમ એક વૃક્ષને જોઈને થયેલી. આપણે
તે ટકી રહી, ટકી રહી ઍટલું જ નહિ, પણ અનેક દિશામાં કયારેય વૃક્ષને જોઈએ છીએ ખરા? આપણામાંથી ઘણાખરા લાકડું
આગળ
' પણ વધી. જોઈએ છીએ; વૃક્ષ નહીં.
તો આજના જમાનામાં જીવતા આપણે લોકો પણ, એ એક મિત્રને થોડા દિવસ પર મેં કહ્યું : અમેરિકાએ હવે એવું
સમયના ખરાબ અને દુ:ખદાયક પાસાને જ વધુ મહત્ત્વ આપતાં મશીન શોધ્યું છે જેમાં ત્રણ મૂળી ઘાસ મૂકીને થોડીવારે ચકલી ખેલ
હોઈએ અને આ બુરાઈ અને દુ:ખના થર નીચે કદાચ કોઈ તો અડધો લીટર દૂધ નીકળે. મિત્રે વાત સાચી માની લીધી અને
સારી વસ્તુઓ સળવળી રહી હોય તે ન સમજીએ, તેમ બને ભારે આશ્ચર્યમાં પડી ગયા. થોડી વારે એક ભેંસ આવતી હતી તે
એવો સંભવ છે, એના અંકુર ફૂટે અને માણસને આગળ ધપાવે, બતાવી મેં કહ્યું : મેં જે મશીનની વાત કરી હતી તે સામે આવી રહ્યાં છે. મિત્રનું આશ્ચર્ય ગાયબ થઈ ગયું. ભેંસ એટલે મામુલી
એવી આસ્થા રાખવી એ સારું છે; કોઈ એવું લંગર હોય. ચીજ કારણ કે એ રોજની ઘટના છે. સાયબરનેટિક સને પિતા
જે આપણને બહુ દૂર વહી જવા ન દે, ભૂલા પડતાં અટકાવે, નોર્બર્ટ વાઈનર કોઈ પણ પ્રાણીને સાયબરનેટિક સને ઉત્તમ નમૂના એ સારું છે.
જવાહરલાલ નેહર તરીકે ઓળખાવે છે.
એક પુસ્તક બહાર પડયું છે જેનું નામ છે, Cosmic Prison મહાવીર હોત્સવ આકાશવાણીના કાર્યક્રમો જીવનને એક કોસ્મિક કેદખાના તરીકે જોવાના લેખક પ્રયત્ન કરે છે.
ભગવાન મહાવીર ૨૫00માં નિર્વાણ મહોત્સવ અંગે આકાશપ્રશ્ન એ છે કે જીવન એ કોસ્મિક કેદખાનું છે કે પછી કોસ્મિક
વાણી મુંબઈ “એ” પરથી નીચેના કાર્યક્રમે ૨જૂ કરશે: પ્રયોગશાળા? સામાન્ય માણસ પણ ત્રણચાર મહિનાની માંદગી ભેગવે અને મોતને અાવતું જુએ ત્યારે મૂઠી ઊંચેર બની રહે છે. તા. ૨૯-૧-૭૫ ના રોજ રાત્રે ૮-૪૫ વાગ્યે ‘ભગવાન મહાવીરનો જીવન નામની ઘટના અંગે તેનું ચિંતન સંવેદનશીલ બની રહે છે. કર્મવાદ' એ વિષય પર પ્રા. ડૉ.રમણલાલ શાહ ગુજરાતીમાં વાર્તાપેલા રૂમ વિશાળ થતો જાય છે. દીવાલને અતિક્રમીને વિરાટને માણ- લાપ આપશે. અને એ જ દિવસે રાત્રે ૯-૩૦ વાગ્યે પ્રાગજી ડોસીનું વાની શરૂઆત થાય છે. એચ. જી. વેલ્સ આ વાતને રોટદાર રીતે ગુજરાતી નાટક “મહાસતી રાંદનબાળા’ રજૂ થશે.
માલિક: શ્રી મુંબઈ જૈન યુવક સંઘ. મુદ્રક અને પ્રકાશક: કી ચીમનલાલ જે. શાહ. પ્રકાશનરથળ : ૩૮૫, સરદાર વી. પી. રેડ, મુંબઈ-૪. ટે. નં. ૩૫૦૨૯૬.
દ્રણસ્થાન: ધી સ્ટેટસ પીપલ પ્રેસ, કોટ, મુંબઈ–૧
