________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
બે એતિહાસિક પાળિયા
3. એલ. ડી. જોશી મહી નદીના ઉત્તર કાંઠે રાજસ્થાન–વાગડનું વમાસા ગામ નાનકડું, પરંતુ એતિહાસિક મહત્વનું છે, એ જાગીરાનું તાજિમ ઠેકાણું રહ્યું છે. ગામના ચૌહાણ ઠાકુરને પગમાં સેનું પહેરવાની તજિમ તથા નગારબંધી દરજ્જો આપવામાં આવેલ. માનગઢની એતિહાસિક ઘટના વખતે અોના ઠાકર હાલસિંહજીએ પણ મહત્તવને ભાગ ભજવેલ, લાલસિંહજી દરબારની કચેરીમાં ભાંજઘડમાં મુખ્ય સ્થાન ધરાવતા હતા. ડુંગરપુરના દરબારની દસેરાની સવારીમાં વમાસાના જાગીરદાર ઘોડા પર નગારાના કે અને અહી નેજાના દબદબા સાથે નીકળતા.
આ જાણું સેળ કોટડીના ઉમરાવ તરીકે માન-મરતબો ધરાવતું હતું. પેશવાની ફિજ થ વેરાવવા વાગડ (ડુંગરપુર-વાંસવાડા) પર વારંવાર ધસી આવતી હતી. વિ.સં. ૧૮૬૨ ની સાલ(૧૮૦૬ સન)માં શિવાની ફોજે સલુમ્બર(મેવાડ)થી વમાસાના થાણા ઉપર ચડી આવી ગામની ઉત્તરે ગમેળા તળાવની રોહણમાં આવેલ “અજેળા'ના ડુંગર પાસે પડાવ નાખે. જાગીરદારને કહેણ મે કહ્યું કે તેજ-નગારાં સુપરત કરીને શરણે આવે. જે ઠાકુર નગારી આપી દે તે પેશવાના તાબેદાર બને. વમાસાના ઠાકુરના ભાયાત માવસુંગજી બહાદુર હતા. બે દિવસથી ફરજ પડાવ નાખીને પડી હતી અને હુમલો કરવા તૈયાર હતી. ભાવસુંગજી થાણાના સૈનિકેને લઈને, પિતે “ઠાકુર છું” એમ કહીને ફોજ સામે ગયા અને નગારાં નેજા નહિ આપી લડવા માટે તૈયારી બતાવી. બંને પક્ષે યુદ્ધ થયું અને કેટલાક લડવૈયા હણાઈ ગયા. પેશવાનું લશ્કર મેટું હતું. ભાવસંગજીના સાથીઓ મરી ખપા. ભાવસંગજી લડતા લડતા તળાવ તરફ વળ્યા. એમની પાણીદાર ઘોડી હણહણીને, દુશ્મનના ઘેરાને પાર કરીને તળાવમાં ઉમે તળાવે ચાલી નીકળી. પેશવાના સૈનિકે પણ પાછળ પડયા. મેળા તળાવની પાળ ચડતાં પથવાના આક્રમક ભાવસંગજી પર પાછળથી ટકે માર્યો. ઘેાડી પર પણ ઘા થયા, માવસંગજીનું માથું પડી ગયું, પરંતુ ઘાયલ ઘોડી ધડ લઈને ગામના ચોરા પાસે ઘોડાની ઘોડાર પાસે પહોંચી ગઈ. ઘેડી ત્યાં પડી અને ભરણ-શરણ થઈ. માવસંગજીનું ધડ પણ પાયગા (ડારી પાસે પડવું. માવસંગજીનાં પનીએ બે દિવસ સુધી પિતાને ચૂડલે અલગ ન કર્યો, જાગીરદારે ચંદ્રસૂરજની સાખે ભૂમિ માફી આપી પરવરીશને કોલ કર્યો ત્યારે ચૂડલાકર્મ કર્યું. માવસુંગજીને પાળિ બનાવીને ગામના દશા માતાના પીપળા આગળ ખડો કર્યો. સફેદ પથ્થરના પાળિયા પર ઘોડેસવારની આકૃતિ અતિ છે તેની નીચે દેવનાગરી લિપિમાં નિમ્ન લખાણ છે ;
“સંવત ૧૮૮૬ ના કારતક સુદી ૫ ને સૌઅણ ભાવસુંગજી કામ આવી વમાસાના...” ભાવસંગજીના વંશજેમાં લક્ષ્મણસેંગજી આજે પણ હયાત છે.
વાંસવાડા જિલ્લામાં આવેલ વિહીડા” નામના રાજપૂતનું લગ્ન મેડમાં થયું હતું, એની પત્ની સુંદર અને વીરાંગના હતી. પતનીનું આણું કરીને રાજપૂત પગપાળો આવી રહ્યો હતો. રસ્તામાં રાત પડી અને આગળ વધવું કઠિન હતું. એક આદિવાસીને ઘેર ઊતરવા માટે પૂછપરછ કરી. આદિવાસી ભીલ સ્ત્રી ડાકણી હતી. એણે ઘૂંઘટમાંથી ક્ષત્રાણીનું રૂપ જોયું. રાજપૂત દંપતીને ઓઢવા પાથરવાનું બિગ કરી આપ્યું, પરંતુ ડાકણ સ્ત્રી પોતાની જાત પર કાબૂ રાખી શકી નહિ અને ક્ષત્રાણી પર પરિક
માર્ચ/૧૧૯૯
.
૧૩
For Private and Personal Use Only
