________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
મહારાજ્ઞી ઉદયમતિની વાવ
શ્રી કાંતિલાલ ત્રિપાઠી, “પડોળીવાળા ભારતભર ની જળ(વાવ) સ્થાપત્યકલામાં કલાકૌશલથી ભરપૂર અભુત અને સમજોડ નમૂન , વિશિષ્ટ કલાધરોની કલાનો નિ:ડ દર્શાવતી આકર્ષક રૂપમંજરીથી ભરપૂર જોવાલાયક પ્રશંસા પાત્ર ભારતની માત્ર એક જ વાવ ફક્ત ઉત્તર ગુજરાત ખાતે પાટણમાં જ આવેલી છે.
ગુજરાતના પ્રધાન નગરોમાં પાટણ નગરીએ પણ સજેલા એના ઈતિહાસમાં રાજકીય ધાર્મિક સાંસ્કૃતિક અને આર્થિક દૃષ્ટિએ પણ મહત્વનું સ્થાન પ્રાપ્ત કરી જન-જીવનમાં સદભાવનાઓ આચરે વિચાર સંસ્કારિતા તેમજ જીવન અને સ્વભાવના ઘડતરમાં સૌથી મેટ ફાળે આપે છે છે એવા એ પાટણને ઈતિહાસ ચાપોત્કટવંશી વનરાજ ચાવડાથી શરૂ થાય છે. એણે સૌ-પ્રથમ ઈસ ૮૪૬ માં એટલે કે સંવત ૯૦૨ માં ઉત્તર ગુજરાતનાં લખાણોમ નામે પ્રાચી દતર ગામના સ્થાને જિનપ્રભુસૂરિને પ્રાકૃત ‘વિધ તીર્થકલ્પ'માંતી માહિતી પ્રમાણે આ હિલપુર-પાટણ, અણહિલ પુર-પત્તા વસાવેલું, જે ગુજરાતના જૂના પાટનગર તરીકે મશહૂર છે.
સંવત ૯૯૭માં એટલે કે ઈ. સ. ૯૪૨ માં મૂળરાજ સોલંકીના અણહિલપુર-પાટણમાં રાજ્યરહણકાલથી માંડી સંવત ૧૨૨૯ એટલે કે ઈ. સ. ૧૧૧૩ માં કુમારપાલના અવસાન સુધીના લગભગ સવાબસે વર્ષના ગાળામાં પાટણને ઉતરે ત્તર સગી વિકા, સુધાત સધાત ચારકોશી ચેક અને એ શી બજારોથી પથરાયેલું' એવું એ સુખ સંપત્તિ અને સમૃદ્ધિની ભરપૂર શક્તિશાળી નગર હતું. - જેનાથી પાટ અને ઈતિહાસ શરૂ થાય છે તેવા ચાવડાના સમયમાં એ ખૂબ ધમધમતું નગર હતું, જે સેકસમયમાં ભારતવર્ષનું સૌ-પ્રથમ મહત્વનું મે શ્રીમંત મને શ્રીમંતાઈવાળું માત્ર આ એક જ શહેર લેખાતું હતું કે જે દસમી સદીથી માંડી તેરમી સદી સુધી સંપૂર્ણ જાહેરજલાલી ભોગવી છે, ઉન્નતિનો સુવર્ણયુગ જોવે છે. એવું એ રાજપૂત-કાલમાં ગુજરાતની રાજધાની બનેલું શહેર હાલના પાટથી બે માઈલ દૂર, પશ્ચિમે સરસ્વતી નદીના દક્ષિણ કિનારે આવેલ, જે સંસ્કૃત સાહિત્ય પ્રમાણે અણહિલપાટક શ્રી પાન અણુહલ્દવાટક અગુહિલપત્તન પત્તન પુટભેદને અણહિલપુર, અપભ્રંશ સાહિત્યમાં અણહિલવાડ અણહિલવાડવ. અહિલપટ્ટણ તેમજ મુસમાન ઇતિહાસકારોમાં નહરવાલ પાટણ વગેરે નામથી ઓળખાતું હતું, જેને આજે એતિહાસિક સ્મારકે એના ભાવશે દ્વારા પોતાની ગૌરવપૂર્ણ ગાથાની એતિહાસિક યાદ અપાવે છે. એવા એ સ્થાને વસેલું ગામ અનાવરાટ તરીકે અને હાલમાં “અનાવાડના નામે હજુ પણ ઓળખાય છે. બનાવાડ નામને ઉલ્લેખ કુમારચરિત' નામક ગ્રંથમાં મળે છે. કાળચક્ર જગામાં ફેરફાર કરે છે. એ કાળને સપાટે આ નગરને પણ નથી આથી એ સ્થાનથી ખસીને બે માઈલ દૂર વસેલું શહેર, જે કુમારપાલના સમયમાં જેન શ્વેતાંબરથી ભરેલું અને ગાયકવાડના સમયમાં ગાયકવાડી પાંચ મોટાં શહેરોમાંનું એક મેટું શહેર લેખાતું હતું તે હાલનું પાટ-પટ્ટણ! “પ” શબ્દ અર્થ કસૂત્રની સુપિકા ટીકા કરનારે એ આપેલ છે કે જળ અને સ્થળ બંને માર્ગેથી જઈ સકાય તે “પટ્ટણ' કહેવાય, પરંતુ હાલમાં અપ ‘પદ સે દદ –'નામ તેને નાશ' એવું જ અર્થ ઘટ કરીશું, કેમ ઉંય મને અને અંત, ચડતી મને પડતી, જન્મ અને મરણ, વિકાસ અને વિનાશ એ દરેકને માટે નિશ્ચિત છે જ, પછી સાકર ડાલ ય જીવ ! પથિક
માર્ચ/૧૯ી
For Private and Personal Use Only
