________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
પાણીને ચાતક પક્ષી જાણે પીવા મથી રહ્યું ન હોય એવાં દશ્યવાળી પ્રેમાસી, તે કેટલાક સ્થાને રતિક્રીડાના કેટલાંક નવા શિપને પણ સથાન આપેલું છે, જેમકે એક નગ્ન સ્ત્રી નગ્ન પુરુષને જોતાં એક ખૂણે સંતાઈને એક આંખથી ખાનગીમાં એ ન જોઈ જાય તેમ એને જેતી હોય છે, તે નગ્ન પુરુષ નગ્ન સ્ત્રીને જોતાં એ પણ એક ખૂણે સંતાઈને એક અખથી એને જોતા હોય છે. આવાં અનેક શિપ મેઢેરાને પણ ભૂલાવી દે તેવાં આ સ્થાને કરેલાં છે.
કલાધર શિપીળોએ પિતાની કલાને નિચોડ એ રૂપમંજરીઓમાં ઠાલવી દીધેલ છે. રૂપમંજરીએની સપ્રમાણ દેહલતા, નારીદેહનું લાવણ્ય, સ્તનપ્રદેશ ઉભાર, વિવિધ કેશગુંફને, ચહેરાના ભાવો તેમજ અંગભંગીએમથી નિપન્ન થતું લાલિત્ય ! જાણે હમણાં જ પ્રસ્થાન કરી રહી છે, આવી રહી છે, જઈ રહી છે એ તે આભાસ પગની ચાલે પાનીઓ અને ચાલતાં ચાલતા પગને રહેતે અધર અંગૂઠ, જે જમીનને પણ સ્પર્શ કરતા નથી. બારીક વસ્તુઓનું પણ ધ્યાન રાખી દમ આલેખવામાં–કારવામાં શિપીઓએ એમની કલા બતાવવામાં -પા કરવામાં હદ કરી નાખી છે.
આ વાવ કલાસ્થી પત્યમાં અપૂર્વ છાપ પાડતી હતી તેટલી વારના કુવા ના પાણી (જળ) અંગે પણ વિખ્યાત બનેલી હતી. ત્યાંથી એ કૂવામાંથી સામાન્ય જન પણ પાણીના લેટા ધડા વગેરે ભરી જતા હતા, કેમકે એ પાણી પીવાથી મોટી ઉધરસ-ઉટાંટિયાને રેસ મટી જ કહેવાતા. કેટલાંક લેકે. બાધા-માનતા રાખી ત્યાં આવતાં જતાં હતાં, કેમકે સામાન્ય જનને એ ખબર હોતી નથી કે આ કુવાના પાણીમાં રહેલા અને આવતા રહેતા ક્ષારે એવિત મિશ્રિત હોવાને કારણે મટે છે. કેટલીક વામાં પાછું રંગ પણ બદલતું હોય છે, કેટલીક વાવમાં સ્નાન કરતાં ચમ રોગ પણ નાબૂદ થતા હોય છે. સુરતની ખેપલી માતાની વાવના પાણીથી મોટી ઉધરસ-ઉટાંટિયું મટી જતું કહેવાતું. વડોદરા-મકરપુરા જવાના રસ્તા ઉપર આવેલ કેહી વાવમાં સ્નાન કરતાં ચમ રોગ નાબૂદ થતા કહેવાતા. આ અંગે વૈજ્ઞાનિક પૃથકરણ પણ થયેલું છે. આમ આ મહારાણી ઉદયમતિની વાવ વ્યાધિનાશ કરનારી પણ મનાયેલી હેઈ સૌરતીર્થ તરીકે પણ મન'તી, આમ જનસમાજમાં વાવના કલા સ્થાપત્ય અને એના પાણીથી વ્યાધિનાશ થાય એવા બંને રીતે થયેલ અદ્દભુત સંજોગ-મિલનને કારણે સમસ્ત મહાગુજરાતમાં પણ વિખ્યાત બનેલી હતી.
વાવના કુવાને જોઇશું તે દે માટે ગવાક્ષો બનાવતા, એને જરૂરી અટારીએ છોડતાં હતાં વિાને કુઈ જે બનાવી દીધેલ છે.
વાવના કૂવા અભ્યાસ કરતાં લાગે છે કે એ સમયે રાજા ભીમદેવ ૧લે ભક્ત હતા અને એના ઈષ્ટદેવ પણ રૂદ્ર હતા. કુરાની પશ્ચિમી દીવાલના મધ્ય ભાગે, રાજવી કુટુંબને પિતાના ઇષ્ટદેવનું સ્મરણ થાય એ હેતુથી, શિવનું પ્રતિષ્ઠાન કરેલું છે. ત્યારબાદ વેગનારાયણ અને છેલ્લે કૂવાના જળ પાસે શેષશાયી વિષ્ણુ ભગવાનની સ્થાપના કરવામાં આવેલી છે. શિવ-બ્રહ્મા-વિષ્ણુને ત્રિસ્વરૂપે એક જ સ્થાનમાં સમાવી સ્થાન અપ આ હરિહરનું સ્થાન છે એમ દર્શાવેલું લાગે છે.
કૂવાને ઉત્તર દિશામાં ઉમા મહેલ, વિનાશક વિનાયક તેમજ નાય કરતા શ્રીગણેશજીની પ્રતિમાઓ જોતાં કુવો મહેશ્વરને કુપ લાગે. દક્ષિણે દુ:ખ મુક્ત કરનાર બ્રહ્મા-બ્રહ્માણીને જોતાં બ્રહ્મકુંડ લાગે. એ જ દિશાની દીવાલમાં ઋષિ મુનિવરો સહ પીએમ નરયર વગેરેથી પશ્ચિમમાં જ ભશાયી જરઘોનિ ભગવાન વિષ્ણુને જોતાં વિશુડ લાગે, કૂવાની અંદર ઉપરના મથાળાના ભાગે સાદા એવા બ્રેકેટ ન મુકતાં સીધા અને ઊભા એવા ઝીઝુવાડાના દરવાજાની કેરિણુને યાદ આપે તેવા આઠેક કલાત્મક કોતરણુંમાર્ચ/૧૯૯૧
પથિક
For Private and Personal Use Only
