Jain Tark Vartikam

Author(s): Vitthal Shastri
Publisher: Bhagavati Prasad

Page 7

प्रत्यापरिच्छदः । . फालम भिलषन्तः प्रवर्तन्ते तथा प्रेक्षपर्वकारी तयैव प्रमाणात प्रवर्तते । अप्रमाणात्प्रवर्तमानानां प्रेक्षावत्वं न स्यात् ।
न च शब्दानां बहिरणे प्रत्यक्षबत् प्रामाण्यम् , नापि प्रदीपवद् भसंबद्धानामपि प्रकाशकत्वम्, किन्तु संबन्धबलात् । न च तेषां बहिरर्थे : संबन्धोऽस्ति । विवक्षायां संबन्धेऽपि न । ये यथा यमर्थ विवक्षन्ति ते तथैव तमर्थ प्रतिपादयन्तीति विसंवादेना. भिप्रायाणामन्यथाभिधायान्यथा प्रवृत्तिदर्शनादिति कथं प्रेता. यता प्रवृत्त्यर्थमादौ वाध्यमिति ।
तत्र निष्फलमिदं शास्त्रं काकदन्तपरीतावद्, असाध्यानुष्ठानं या हरताकपडारत्नालङ्कारोपदेशवद्, अनभिमतं वा मातृविवाहोपदेशवत् । भत्ता वा शास्त्रामधुतर उपाय: । प्रमाणमुत्पत्तेरनुपाय एव चेद्, प्रमित्यनर्थसंशयनिवृत्यर्थमर्थसंशयोत्पादनार्थ प्रेक्षावतामादौ वाच्यमिति । ते हि कृषीवलादय इवार्थसंशयात् प्रवर्तन्त इति ।।
एतदम्ये दूषयन्ति । युक्ता कृषीवलादीनामयवृतबीजाबीज स्वभाधानामुपायनिश्चये सति सपेयसन्देहेऽपि प्रवृत्तिरिति। अत्र तु उपायनिश्चयाभावात् कथं प्रकृत्तिरिति । साधक. बाधकंप्रमाणभावाचार्थसंशयस्य निवारितत्वात् । तथा प्रभागव्युत्पादकानां च शास्त्रान्तराणां दर्शनात् किमस्य प्रमाणाव्यु. त्पत्तिः प्रयोजनमुतान्यदिसि प्राक प्रवर्तमानः संशयः केन बिनिवार्यत। तस्मात्प्रेक्षायतां न प्रकृत्तिः । प्रयोजनं च तथा व्याप्त. मिति निष्प्रयोजनमिदं शास्त्रं नारब्धव्यमिति, व्यापकानुपलउध्या प्रत्यवतिष्ठमानस्य परस्यासिढतोद्भावनमनेन क्रियत इति ।
न चैतद्वाध्यमप्रमाणकेनानेन कथमेतदपि क्रियते इति । यताउमाण केनव वचसा परेण ध्याच्यानुपलब्धिरुपन्यस्ता ।
-