Jain_Satyaprakash 1954 03

Author(s): Jaindharm Satyaprakash Samiti - Ahmedabad
Publisher: Jaindharm Satyaprakash Samiti Ahmedabad

Page 23

નંદીની આદ્ય પત્રિપુટી
લેખક :—મા. શ્રીયુત હીરાલાલ ર. કાપિડયા એમ. એ.
જૈન આગમાના સામાન્ય રીતે નીચે મુજબ વર્ગ સૂચવાય છે. (૧) અંગ, (૨) ઉપગ, (૩) ધ્યેય, (૪) મૂલ, (૫) પણુગ અને (૬) ચૂલિયા.
"
ચૂલિયા ' એ અર્થમાં ‘ચૂલિયા–સુત્ત ' ( સ. ચૂલિકા સૂત્ર)ના પશુ પ્રયોગ કરાય છે. · ચૂલિયા–સુત્ત ’ તરીકે એ આગમા ગણાવાય છે. (૧) નદી અને (૨) અણુએગદાર. આ પૈકી નદીને સામાન્ય જનતા ‘નદીસૂત્ર' કહે છે. એના પ્રણેતા તે દૂર્ગાણુના શિષ્ય દેવ વાચક છે. એમણે આ આગમ ( સુત્ત ૪૨ ) માં જે અજૈન કૃતિઓ ગણાવી છે એ વિચારતાં આ નદીની રચના વહેલામાં વહેલી ઈ. સ. ની ત્રીજી સદીમાં અને મેડામાં મેડી ઈ. સ. ની પાંચમી સદીમાં થવાનુ અનુમનાય છે. આ મહત્ત્વના આગમના પ્રારંભ નિમ્નલિખિત ત્રણ પદ્યોથી થાય છે:~
66
'जयइ जगजीवजोणीवियाणओ जगगुरू जगाणंदो । जगणा जगबंधू जय जगम्पियामहो भयवं ॥ १ ॥' जयइ सुआणं भवो तित्थयराणं अपच्छिमो जयइ । जय गुरू लोगाणं जयई महप्पा महावीरो ॥ २ ॥ *
भदं सव्वज गुज्जोगस्स भदं जिणस्स वीरस्स । भदं सुरासुरनमंसियस्य भई धुयरयस्स || ३ || ३
આ ત્રણૢ પદ્યોને મેં અહીં ‘આદ્ય પદ્યત્રિપુટી' તરીકે નિર્દેશ કર્યાં છે. એ ત્રણ પઘો અનેક પાય કૃતિઓની જેમ ‘આજ છંદમાં રચાયેલાં છે.
૧ મલયગિરિસૂરિષ્કૃત વૃત્તિસહિત જે ‘ નંદીસુત્ર ’ છપાયુ' છે તેમાં પત્ર ૨ આ ઉપર આ ગાથા છે, ૩ આ ગાથા પત્ર ૧૫ માં છે.
૩ આ ગાયા પત્ર ૨૩ માં છે.
,
૪ આ આર્યા ′ છઠ્ઠું કેમ ગવાય એ ખાબત • બિબ્લિથેકા ઇન્ડિકા માં ઈ, સ. ૧૯૦૦ માં પ્રકાશિત પ્રાકૃત પૈગલના પ્રથમ પરિચ્છેદના નિમ્નલિખિત ૬૨ મા પધમાં દર્શાવાઇ છેઃ
"पढमं ची इंसपअं, बीए सिस्स विकर्म जाओ ।
તી! પત્રક(૧) હજિમ, બદૈવ(વ)દ્ધિવં નથણ નાહીં ॥ ૬૨॥
અર્થાત્ ગાહાનુ એટલે કે આર્યાનું પ્રથમ ચરણ "સની ગતિ પ્રમાણે જ એટલે કે ધીમેથી ઉચ્ચારવુ, બીજી ચરણ સિંહના શૌર્યને સૂચવનારી એની ગર્જનાની પેઠે મેટથી ઊ ંચે સ્વરે ઉચ્ચારવું અને ત્રીજી ચરણ ઉત્તમ હાથીની ચાલની જેમ લલકારવું-લલિતપણે ઉચ્ચારવું અને ચાથુ ચણુ ઉત્તમ સર્પની ગતિની પેઠે ડેાલનપૂર્વક ઉચ્ચારવુ.
હૈદારભટ્ટકૃત વૃત્તરનાકર ઉપર નારાયણ ભટે જે ટીકા રચી છે એમાં પણ આ બાબત ઉપર્ મુજબ દર્શાવાઈ છે.