________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
- સંન્યાસના જોખમો
શ્રી બાલચંદ હીરાચંદ “સાહિત્યચંદ્ર સંન્યાસ ગ્રહણ કરવાની પદ્ધતિઓ દરેક ધર્મમાં મુશ્કેલ અથવા અશક્ય જેવો થઈ પડે છે. સામાન્ય ઓછા વધતા પ્રમાણમાં તે હોય છે જ, પણ દરેક કરતાં પિતે કંઈક વિશિષ્ટ કાઢીને છે એમ માનવા પ્રકારમાં જુદી જુદી પદ્ધતિ સ્વીકારવામાં આવેલી છે. એ લલચાય છે. અને પછી એ પોતે કઈ ઊંચી તેથી સંન્યાસથી ઉત્પન્ન થતા વૈરાગ્યમાં અનેક પ્રકારની કોટીને મહાનાની છે એવો અહંભાવ એનામાં જાગે તરતમતા ઉત્પન્ન થએલી છે. સંસાર કાયમ રાખીને છે. અને સ્વાભાવિક રીતે જ એનામાં નમ્રતા રહેતી પણ સંન્યાસ લીધે છે એમ માનનારે લેકે હેય છે. નથી અર્થાત્ વિનયને ગુણ લેપાઈ જાય છે અને તેમ ફક્ત સ્ત્રીત્યાગ કરી બધા જ સંસારી કાર્યો પછી તે બધાઓને તુચ્છ ગણવા માંડે છે. એને કર્યા છતાં સંન્યાસ લીધે છે એમ કેટલાક માને છે. જ્ઞાનનું અજીર્ણ થવા માંડે છે અને ત્યાર પછી કોઈ ઘેર ઘેર જમવા જાય છે અને કેટલાએક રસોડા એ સાધકની પદવી ગુમાવી બેસે છે. પિતાની મહાન ચલાવીને પણ સંન્યાસ પાળે છે. વેષપલટો કરીને પદવી સાથે વિદ્રોહ કરતાં કરતાં એ નીચે જ ઉતરતો અનેક વૈઘક, તિથી, સામુદ્રિક થઈ ધંધો ચલાવે રહે છે અને પોતે કર્યા જઈ રહ્યો છે, અને કેવો છે અને વેષને કમાણીનું સાધન બનાવી લે છે. એમ ગબડી પડે છે એનું એને ભાન પણ થતું નથી. ગણવા બેસીએ તે અનંત પ્રકારો અને પદ્ધતિઓ અમે ભારપૂર્વક કહીએ છીએ કે એનું સ્થાનગણાવી શકાય, પણ સંન્યાસનો સાચો અર્થ જે ત્યાગ- पासादशिखरस्थोऽपि काको न गरुडायते । પ્રધાનપણું તે ઘણા ઓછા પ્રકારોમાં જોવામાં આવે
એવું બની જાય છે. ઊંચી પદવી ધારણ કરવા છે. જેની પદ્ધતિના સંન્યાસ અર્થ સમજી જે પદ્ધતિ
છતાં એની પાસે એ પદવીને ગુણ રહેતું જ નથી. નકકી કરવામાં આવી છે તે તટસ્થવૃત્તિથી જોતાં
ઉપરના સુભાષિતામાં કહ્યા મુજબ મોટા રાજમહેલના અત્યંત સમ્યક્ અર્થાત અર્થપૂર્ણ છે એમાં શંકા
શિખર ઉપર જઈ બેસવાથી કાગડો, કાગડો મટી ગરૂડ રાખવાને જરાએ કારણ નથી. જૈન સાધુઓ ઘરબાર,
થઈ શકતો નથી. કાગડો ઊંચા સ્થાન ઉપર જઈ બેસે સ્ત્રી પરિવાર અને મિલ્કતને સર્વથા ત્યાગ કરે છે
તે પણ તેનામાં ઊંચા ગુણો આવી જતા નથી અને નિર્દોષ ભિક્ષાવૃત્તિ ઉપર પિતાનું ઊંચું જીવન
અર્થાત્ એ કાગડો જ રહે છે. તેમ ગમે તેટલી ઊંચી ગાળે છે. જૈન મુનિઓના આચારમાં જ્યારે શિથિલતા
પદવી ધરાવનારા કેઈ હોય છતાં એ કણ ઊંચા કે લોભ અને માનની વૃત્તિ પેઠી ત્યારે તે ખંખેરી
થઈ જતો નથી સાધુપણાનો મુખ્ય ગુણ જે અહંતાનો કાઢવાને પ્રયોગ પણ તે વખતના જ્ઞાની આચાર્યોને
ત્યાગ એ જ જ્યાં નષ્ટ થઇ ગએલો હોય, વિનય અને કરો પડ્યો. અને તે સમયાનુકૂલ હેવાને લીધે તેમાં કે
વૈરાગ્ય પણ સ્વાભાવિક રીતે જ પલાયન કરી ગએલા તેમને યશ પણ મળે.
હોય ત્યાં પંચ મહાવતે ટકે જ કેમ? રાતદિવસ જ્યાં સુધી સંન્યાસી નિત્ય જરૂરી ક્રિયાકાંડમાં અન્યના દોષ જ જોવાનો જેને રંગ લાગે છે, જ અટવાઈ રહે છે ત્યાં સુધીની વાત જુદી હોય, અને પિતાનું સર્વોપરીપણું સ્થાન જમાવવાની જ જ્યાં પણ અધ્યયન અને વાચન પછી પંડિતની પંક્તિમાં ધૂન લાગી ગએલી હોય ત્યાં સત્ય અને અહિંસાનું એ જઈ બેસે છે ત્યારે એના ઉપરનું જોખમ વધી સ્થાન જ ક્યાં રહ્યું ? હું અને હું જ સાચો છું અને જાય છે. એ પ્રસંગે વિનય સાચવવો એના માટે બાકી બીજા ખાટા જ હેવી જોઈએ એવી માન્યતા
કે (૧૦)
For Private And Personal Use Only
