________________
દર્શન-વિશુદ્ધિનું દહન આ જગતમાં ધર્મ, જાતિ, સંપ્રદાય, પ્રાન્ત, ભાષા, રાષ્ટ્ર, વિચારધારા વગેરેને નામે કયાંક અથડામણ થાય છે, ક્યાંક યુદ્ધમય સંઘર્ષો થાય છે, કયાંક માનસિક ક્લેશ થાય છે, ક્યાંક એકબીજાની નિંદા કરવાની હરીફાઈ ચાલે છે, કયાંક વહેમ, પામરતા, અંધવિશ્વાસ વગેરેને લઈ માણસ અશાન્ત થાય છે; આ બધાનાં મૂળમાં “દર્શનની અશુદ્ધિ” જ કારણભૂત છે; કારણ કે દર્શન કે દષ્ટિ ઉપર જ્યારે આવાં આવરણો આવી જાય છે, ત્યારે જગતનું દર્શન ઊલટું થાય છે અને દર્શન ઊલટું હોય તો જ અશાન્તિ પેદા થાય. એટલા માટે જ માણસને મુક્તિ – પરમઆનંદ અથવા નિર્વાણ પ્રાપ્ત કરવા માટે સૌથી પહેલાં શુદ્ધ – સમ્યક – દર્શનની અનિવાર્યતા બતાવી છે. જૈન ધર્મે જ નહિ, લગભગ બધા ધર્મોએ – પારિભાષિક શબ્દમાં ભલે અંતર હોય–પણ સાચા અને સ્પષ્ટ દર્શનને પહેલાં અનિવાર્ય ગયું છે. શ્રદ્ધા faith, truth, હકીકત, સચ્ચાઈ, સત્ય, વિદ્યા, સમ્યકત્વ, યકીન વગેરે જુદા-જુદા નામથી જુદા જુદા ધર્મોએ આ વસ્તુને આલેખી છે. માણસ આ સંસારને સુખમય, સમ્યક્ સારવાળો અને શાન્તિપ્રદાયક બનાવે, અને પિતે વ્યક્તિગત, વર્ગીય, જાતીય, સાંપ્રદાયિક, રાષ્ટ્રીય, વગેરે ઘણાં સંકુચિત સ્વાર્થો, મૂઢતાઓ, પરંપરાગત કુસંસ્કારે, કુપ્રથાઓ અને હાનિકારક વિચારોથી ઉપર ઊઠીને સૂક્ષ્મ અને અવ્યકત વાસનાઓથી મુક્ત બને તે માટે દર્શન-વિશુદ્ધિ આવશ્યક જ નહિ, અનિવાર્ય છે. એટલા માટે જ જૈન ધર્મો વૈદિકધર્મની ભાષામાં વાનપ્રસ્થી અને જૈન પરિભાષા પ્રમાણે પ્રતિમાધારી શ્રાવક માટે સૌથી પહેલું વ્રત દર્શનવિશુદ્ધિનું બતાવ્યું છે તેમજ તીર્થકર (સંઘરચના કરનાર) માટે વીસ કારણો પૈકી પહેલું કારણ તત્વાર્થ સૂત્રમાં ‘દર્શન વિશુદ્ધિ” બતાવ્યું છે. એટલે જ આપણે કહીએ છીએ કે લેકસેવા, સદાચારપાલન, વ્રતનિયમપાલન, ધર્માચરણ, સદ્વ્યવહાર વગેરે બધાની પાછળ દૃષ્ટિ સાફ હેવી જોઈએ. લોકસેવકે અને ક્રાંતિપ્રિય સાધુસાધ્વીઓ માટે તો પહેલી શરત સર્વાગી સ્પષ્ટ દૃષ્ટિની છે જ. માણસમાં જ્ઞાન કેટલુંય હોય, ભલે એ દર્શન તેને
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
