________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
આત્માનું પર્વ
લે. ડો. ઉપેન્દ્રરાય જ, સાંડેસરા પર્યુષણ એ ધર્મપર્વ છે. અર્થાત્ ધર્મની અને બાહ્ય સંરક્ષણનું આયોજન કરીને તથા નવાં સમ્યગ સમજણું દ્વારા કષાયનાં દઢ બન્શનમાંથી નવાં રાજ્ય જીતી, તેમના ઉપર આધિપત્ય મુક્ત થઈને અત્યારે જે ભૂમિકા ઉપર હાઈએ સ્થાપીને સમૃદ્ધ થયા પછી જવા સમજાવ્યું. તેનાથી ઉન્નત ભૂમિકા પ્રાપ્ત કરવાનું પર્વ છે. એટલે ભૌતિક વિજ્ય નહિ પણ ચિત્તશુદ્ધિ આ ધર્મપર્વમાં ક્રોધ, માન, માયા, લેભ, રાગ, દ્વારા આત્મવિજય પ્રાપ્ત કરવા નીકળેલા રાજર્ષિએ ષ વગેરે કષાના મેલને જીવનમાંથી દૂર ફેંકી ઉત્તર આપ્યો. દઈને આત્મશુદ્ધિ સાધી સર્વતોમુખી ઉન્નતિ પામવાની તીવ્ર પ્રેરણા આપતું સાંવત્સરિક પર્વ સરસાઇ સંગામે નિ ! આવે છે, એટલે એ પર્વાધિરાજ છે. એનું નામા- r t Mા પણ છે જો . ભિધાન પણ એવું જ અર્થસૂચક છે. પર્યુષણ- પૂજ્યમેવ ગુણદ જિ તે સુખ વસો ! પર્યપશમન, કષાયમાત્રને શમાવનાર, જીવનશુદ્ધિ પામેવમurvi ના સુપ // કરનાર, આત્મજેતા, “જૈન” બનાવનાર. gવલિયા , મા, માયં તવ મં જા
આ આત્મવિજય, વીતરાગત્વ પામવું કેટલું ય વૈવ ભણા, સંવમ નિ નિયં II દુષ્કર છે? “ઉત્તરાધ્યયનસૂત્ર'નું નવમું અધ્યયન છે “કઈ દુર્જય સંગ્રામમાં દશ લાખ દ્ધાઓને “નમિપ્રવજ્યા–નમિ રાજાને ગૃહત્યાગ. મિથિલાને જીતે એના કરતાં પોતાની જાતને જીતે એ ઉત્તમ આ નમિ રાજા સ્વયંસંબુદ્ધ હતું, અર્થાત્ ગુરુના જય છે. તારી જાત સાથે જ યુદ્ધ કર. બહારના ઉપદેશ કે તપશ્ચર્યા વિના જેને અંતરમાં જ્ઞાન શત્રુ સાથે લડીને શું કામ છે? જાતે જ પિતાની ઊગી નીકળ્યું છે તે મહાપુરુષ હતું. આ નમિ જાત ઉપર યે મેળવનાર મનુષ્ય સુખ પામે છે. રાજાએ રાજ્ય ત્યાગીને દીક્ષા લેવા માટે અભિ પાંચ ઈન્દ્રિયે, ક્રોધ, માન, માયા તેમ જ લેભ નિષ્ક્રમણ કર્યું, ત્યારે ઈન્દ્ર અને “રાજ્ય અને અને દુર્જય એવી પિતાની જાત, એ સર્વ આત્માને કામભેગો ભેગવવા, રાજ્ય જીતવાં, યજ્ઞયાગાદિ જીતતાં જિતાઈ ગયું.” વડે મનન કરવું અને ત્યારપછી પ્રત્રજ્યા ગ્રહણ અને વળી આગણ ચાલતાં કહ્યું, “ચેખા, જવ, કરવી વગેરે દલીલ કરીને ગૃહત્યાગ ન કરવા સુવર્ણ અને પશુઓ સહિત સમગ્ર પૃથ્વી એક જ સમજાવ્યું.
મનુષ્યના તાબામાં આવી જાય તે પણ એને સંતેપરતુ જ્ઞાન જેના અંતરમાં પ્રગટયું હતું, ષવા માટે પૂરતી નથી એમ સમજીને તપશ્ચય અને પિતે સમ્રાટ હોવા છતાં, જેનું કંઈજ નથી કરવી. એવા અમે સુખેથી વસીએ છીએ તથા જીવીએ ઈન્દ્ર નમિને પકવ વૈરાન્ય જોઇને ચકિત થઈ છીએ. મિથિલા બળતી હોવા છતાં એમાં મારૂં ગયે. “આપે ક્રોધને જીતી લીધું. અને અહો! કંઈ બળતું નથી, એવું અનુભવનાર રાજર્ષિ આપે અભિમાનને પરાસ્ત કર્યું. માયાને અળગી નમિએ પિતાની વૈરાગ્યપૂર્ણ, મમતારહિત, વાત- કરી અને લેભને વશ કર્યો. તમારી સરળતા રમને રાગ મેહ મધુર વાણીથી એ દલીલેનું ખંડન નમ્રતા શ્રેષ્ઠ છે. તમારી ક્ષમા અને નિર્લોભીપણું કર્યું. એટલે ઈન્દ્ર ફરીને રાજાને વિદેહના આંતરિક ઉત્તમ છે. તમે કમરજથી મુક્ત થઈને લોકોત્તર
પર્યુષણ પર્વ વિશેષાંક
૧૮૭
For Private And Personal Use Only
