________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
અસંગ અને સંયમ
પ્રત્યેક સાચા સંસ્કારી માણસમાં હંમેશાં અમુક પ્રમાણમાં સંયમ હોય છે. એનો અર્થ એવો નથી કે જ્યારે એ માણસ કંઈ કરે છે ત્યારે પોતે જે કરે છે તેને વિશે તેને લાગણી નથી હોતી. સંસ્કારી માણસ જ્યારે બૂમ પાડવા માગતો હોય છે ત્યારે પણ વિનયપૂર્વક વર્તે છે. જે વર્તનની નાની નાની વિગતોને વિશે સાચું છે, તે જ મોટાં કાર્યોને વિશે પણ સાચું છે. સંયમ-અસંગ-એ ગુણાની બધી જ વિકસિત સંસ્કૃતિઓમાં પ્રશંસા કરેલી છે. માણસે પોતાના મગજને કાબૂ બહાર જવા દેવું ન જોઈ એ. જે માણસ સુધરેલે, સંસ્કારી હોય તે તો સારા તેમ જ માઠા સમાચારથી અભિભૂત થઈ જતો નથી.
આપણે ધારી લઈએ કે એક માણસને બીજા કોઈ માણસ વિશે અચાનક તિરસ્કાર જાગે. જો એ માણસ સંસ્કારી હશે તો આ લાગણીને પતા ઉપર સવાર નહિ થવા દે, તેમાં તે તણાઈ નહિ જાય. | જ્યારે કે માણસને બીજો પ્રત્યે તિરસ્કાર થવા માંડે છે ત્યારે એટલું જાણી લેવાની છે જરૂર હોય છે કે સંબંધ ધરાવતી બધી વાતની પૂરેપૂરી માહિતી પોતાને ન પણ હોય.
સામા માણસની પૂર્વભૂમિકાની અથવા જે હેતુથી પ્રેરાઈને એણે કામ કર્યું હોય તેની છે અથવા જેનાથી પોતાને આટલી બધી ચીડ ચડી છે તે કાર્ય કરવા એ કેમ ઉશ્કેરાયે એ
વિશેની પૂરી ૩.૫હિતી પોતાને ન હોય એમ બને. વળી, સામા માણસને કેવી તાલીમ મળી હતી એને પણ એને ખ્યાલ ન હોય કદાચ એમ પણ બને કે તમને ગમે એ રીતે વિકાસ સાધવાની એને તક જ ન મળી હોય.
માણસ નિર્ણય બાંધવામાં સહિષ્ણુ અને સંયત બને છે ત્યારે તે અસંગની સામાન્ય સંસ્કારી બાજુમાં જ પ્રગટ કરતા હોય છે. તેમ છતાં, માણસ જ્યારે ગભીરમાં ગભીર અને સંસ્કારીમાં સંસ્કારી અર્થ માં ૨૫સંગ બને છે ત્યારે પણ તેનો અર્થ એવો થતો નથી કે તે સાધુ અથવા સંન્યાસી બની ગયા છે–તે જીવનથી ભાગી જાય છે, અથવા જીવનમાંથી પોતાની જાતને અળગી ખેંચી લે છે. એનો અર્થ તો આગમાં રહેવા છતાં ઠંડા રહેવું એવો થાય છે.
( [ ‘ટાઈમ્સ ઓવ ઇન્ડિયા,’ ૧૩-૧૨-'૫૩ ]
જવાહરલાલ નેહરુ
For Private And Personal Use Only
