________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
માનવતાવાદી સમાજવાદને Y
આધાર શિલા-અહિંસા
અનુવાદક—શ્રી હિંમતલાલ ૨. યાજ્ઞિક માનવીના ઈતિહાસની શૈશવાવસ્થાથી જ હિંસા માનવીએ ભૌતિક મૂલ્યોથી પોતાની જીતને ઊંચે લઈ અને અહિંસાના બે ભિન્ન માર્ગો તેની સામે રહ્યા છે. જવા માટે જે માર્ગ અપનાવ્યું તેમાં પ્રાપ્ત સિવાય તેના વિકાસની મુખ્ય સીડીઓ જેવી કે કુટુમ્બ, નગર, અન્ય લક્ષ્ય પણ હતાં. આ લક્ષ્યને જીવનના સાધારણ દેશ અને વિશ્વબંધુત્વ. હિંસા અને અહિંસાથી મૂછો ( ભોતિક મૂલ્યો)થી માપવું અસંભવિત હતું. પ્રભાવિત રહી છે. વેતાની ટળી યા જાતિ સાથે તેથી તેને આધ્યાત્મવાદ નામ આપવામાં ભલે આવું સહણ અને તે સિવાય બીજાની સાથે લડાઈ એ હોય પરંતુ તે એક એવી ભાવના હતી જેને સાંસારિક સભ્યતાની મૂળ કહાની છે. જેમ જેમ માનવીના દૃષ્ટિ- શબ્દો દ્વારા બોધવું કંઈક મુશ્કેલ હતું. આનાથી બિન્દો વિકાસ થતો ગયો તેમ તેમ તેનું પોતાનું ઉલટે બીજો માર્ગ બહિર્મુખી હતું. આ બીજા ભાગને ક્ષેત્ર (જાતિ અથવા ટાળી ) માં વિશાળતા આવતી સાધારણ માનવી સમજતે,, તેને પ્રાપ્ત કરવા પ્રયત્નગઈ પરંતુ તેનાથી અલગ તને માટે દુશ્મનાવટની શીલ બનતો અને તેને પ્રાપ્ત કરી પોતાને ધન્ય સમભાવના ઓછી થઈ હોય તેમ દેખાયું નથી પરંતુ જ. સભ્યતાના વિકાસમાં આ બંને રીતે આગળ તેને બદલે મનાવટના પ્રેરક બળ વધારે સબળ અને વધવા પ્રયત્ન કર્યો. અંતર્મુખી માર્ગને બહુજ ઓછા & બનતાં ગયાં.
માણસોએ અપનાખે પરંતુ જેણે અપનાવ્યો તેઓનું - માનવજીવનના સમગ્ર ઇતિહાસમાં તેના વિકાસના સ્થાન સમાજમાં ઉગ્ર બન્યું. તેનું કારણ સાધારણ બે મુખ્ય પ્રેરક બળે રહ્યાં છે. તે છે માનવીની અંત મનુષ્ય તેમાં દૂરદર્શિતા અને પારદર્શક દૃષ્ટિ જોઈ. મુખ અને બહિર્મુખ દષ્ટિ, અંતર્મુખ દૃષ્ટિના રૂપમાં આવા ઉચ્ચ સ્થાન પામેલા માનવીની દષ્ટિને ધર્મ
છે. બહુતત્ત્વવાદી દર્શનશાસ્ત્રોમાં વિશેષ ગામિની (૨) જગત અને (૩) ઈશ્વર, જીવ એક છે કે અનેક દષ્ટિ છે. બને દકિઓ એકાંતિક છે. આ સ્થળે બેઠા. જીવનું સ્વરૂપ શું ? જગતનું વાસ્તવિક સ્વરૂપ છે ભેઠવાદી વતનો નિર્દેશ કો જરૂરી છે કારણ કે છે? જવ અને જગતને શું સંબંધ છે? ઈશ્વરનું તે પ્રકારના વેદતમાંમાં ભેદ અને અભેદ બર્નને સાચું સ્વરૂપ, શું દશ્વર સૃષ્ટિ તો છે? ઈશ્વરની ઇવ સમન્વય કરવાનો શુદ્ધ અને પ્રામાણિક પ્રયત્ન છે. અને જગતુ સાથે સંબંધ શું છે ? આ બધા વેદાંત ઉપર આ દષ્ટિએ ભાષ્ય લખનાર નિંબાર્કા પ્રશ્નોના પાયામાં એક અને અનેક પ્રશ્ન મૂળભૂત, ચાર્યું છે. જેનદર્શનને એક રાતે ભેદભેદવાદ માન્ય છે, ” પાયામાં રહે છે તેથી તે પ્રશ્નને અહિંસ ચર્ચવાનું વિસ્તાર ભયથી અહિં તે આપવાનું યોગ્ય ધ યું નથી યોગ્ય ધાર્યું છે. જિજ્ઞાસુએ પૂરણચંદનહાર અને કૃષ્ણચંદ્રઘોષકૃત An Epitome of Jainism નામના પુસ્તક ટૂંકામાં અતવાદ જે એક વિવાદ કિવા એકાત્મમાહેનું અગ્યારમું પ્રકરણ The Doctrine of વાદને સ્વાંગ ધારણું કરે છે તે એક તવાદ બની જાય પnity in difference એટલે ભેદભવ એ જોઈ છે. પરંતુ ભેઢ અને અમે બન્નેને અનેકાંત દટએ લેવું જરૂરી છે, તત્વજ્ઞાનના અનેક કટ પ્રશ્નો છે તેમાં સ્વીકાર કરે તે યથાર્થ દર્શનશાસ્ત્રના નામને થાય મુખ્યત્વે કરીને ત્રણ મહતવના ગણાય છે. (૧) જીવ બની શકે.
For Private And Personal Use Only
