________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
પાલ૯ણુપુર અને પહુલવિહાર કયારે અને કોણે સ્થાપ્યા ? (લેખક–વૈદ્ય વિશ્વબંધુ પતિ-પ્રાંતિજ લવંતરિ આયુર્વેદ ચિકિત્સાલય)
[ગતાંકથી સંપૂર્ણ ] ઉપરનું વર્ણન જોતાં અને કવિબહાદુરની ધ ચંદ્રાવતીના પરમારની પરંપરાને આદિપુરુષ જોતાં સમયમાં ૨૦૦ વર્ષનું અંતર પડે છે, તે પુંડરાજ છે. તેની પૂર્વપરંપરા જે આસરાજ કે જોતાં પરમાર પલાદન જે તેરમી સદીમાં થયે તેની અચલેશ્વર પ્રશસ્તિનો આહૂલ એઓનું પૂર્વાપર સાથે અનુસંગતિમાં આવતી નથી. તીર્થસવ અનુસંધાન થતું નથી. વિમલ પ્રશસ્તિમાં ૧ આસરાજ સંગ્રહમાં પણ આ નેંધ લેવામાં આવી છે. સમરસિંહ પ્રતાપમલ, વિજડ લુંભાજી અને તેજસિંહ પણ તે ક્યાં સુધી યોગ્ય છે તે વિચારવાનું રહે છે. નામે છે. અચલેશ્વરમાં ૧ આહુલવણ ૨ કીતિપાલ જો કે એમ લખવામાં અનુસંગતિ એટલી બધી બંધ- ૩ સમરસિંહ ૪ ઉદયસિંહ ૫ પ્રમાનસિંહ પ્રતાપબેસતી આવી છે કે કુમારપાલની પાછળ રાજા સિંહ ૭ વિજા લૂંઢાજી છે. રાજા મૂળરાજના વખતઅજયપાલ કદર ધમકી આવ્યો છે. એના સમયમાં માં શ્રીમાલ અને આબૂ એક જ રાજાના તાબે હેવાનું મૃતિને ગાળી નાખવાનું અને નંદી બનાવવાનું તદ્દન દ્વાશ્રયકાવ્યની ટીકામાં અભયતિલક ગણિએ લખ્યું છે. સંભવિત છે, પણ અહિં જોવાનું એ છે કે-જે દેવળની એટલે સત્તા પરમારની છે પણ રાજ્ય શ્રીમાલ ઉર્ફે મૂર્તિ ગાળી નાંખી તે જ આખું દેવળ શૈ અપનાવ્યા ભિન્નમાલનું છે. આ રીતે ચોહાણાવાળી નોંધ ઊડી વિના છોડે ખરા? જે દેવળ કુમારપાલે કરાવેલું છે તે જાય છે. અને ભિનમાલના પરમારની સત્તા નીચે તે સહજ બાજુ ઉપર સામેની બાજુ ટેકરીની પાસે છે. આબૂ દેખાય છે, કદાચ તેના હાથ નીચે કાઈ પાછલા કાળે તેમાંની મૂર્તિઓનું તે ગમે તે થયું હેય પરમાર વહિવટકર્તા રહેતા હોય એ બનવા લાગ્ય પરંતુ વિદ્યમાન અચલેશ્વરના દેવળનું સમારકામ તે છે. આ વિચારોથી બને કવિઓની વાત નિરાધાર સં. ૧૨૯૦ માં વસ્તુપાલે કરાવ્યાનું પ્રમાણ મળે છે. થાય છે, તે પછી પાલણપુર કોણે વસાવ્યું હશે? સં. ૧૨૧૯ માં સ્વર્ગસ્થ થએલા રાજા કુમારપાલે જ તે એ પ્રશ્ન ઊભો થાય છે. કરાવ્યું હોય તે દેવળના મંડપને બાળી મૂકીને નાશ અચલેશ્વરની તલાટીના અચલેશ્વર દેવલ વિષે શ્રીયુત કરવામાં આવે એ કર્યો પ્રસંગ છે? શું શિવ જ દુર્ગાશંકર કેવળરામ શાસ્ત્રી ગુજરાત માસિક પુ. ૧૨ શિવ દેવાલય બાળી મૂકતા હશે ? અને માત્ર બાસઠ અં. રમાં લખે છે કે (અચલગઢ નીચે) અચલેશ્વર પાંસઠ વર્ષમાં તે જૂનું થઈ ગયું હશે? આ વિચારે મહાદેવનું મોટું દેવાલય છે. આ મૂલ જૈનમંદિર હતું સામે બંધબેસતી કરાએલી વાત સાબિત થતી નથી. એવું અનુમાન થાય છે. જ્યારે સં. ૨૦૦૩ ના
પાલણપુર વસાવનાર તરીકે તે ચૌહાણ પાલણ ફાગણ માસમાં હું આબૂ પહાડ પર ગળે ત્યારે આ છે અને તેને પૂર્વજ આસપાલ છે. વિમલમંત્રીના દેવાલય બરાબર રીતે નિહાળેલું છે. આ દેવાલયના દેવળની પ્રશસ્તિમાં પણ પરમારને પૂર્વજ આસપાલ ગર્ભગૃહની ત્રણ બાજુ ફરી શકાય એ બહુ જ બતાવ્યો છે. પણ પાલણ તે ચૌહાણ છે. કવિ- સાંકડે માગ રાખેલ છે. પાછલી દિવાલે મધ્યમાં બહાદૂરે લખેલી સાલ ૧૦૧૧ રાજા મૂલદેવના વખતમાં એક આડે પત્થર મુકેલ છે જેની નીચે થઈને આવે છે. નાંદેલનું રાજ્ય ચૌહાણનું છે તેથી આ ફરનાર નીકળી શકે છે. ગર્ભાગારનું બારસાખ અને બનાવ બનવાનો સંભવ છે. પછીના કાળે પણ બહારનાં મંડપની બારસાખ જેમાં દેવળ પુરાણું જૈન નાંદલના ચૌહાણેએ આબૂ કબજે કર્યો છે. તે પ્રમાણે દેવળ જ છે. ગર્ભાગારમાં શિવલિંગ નીચાણમાં ભૂમિ પૂર્વ કાળે પણ બન્યું હોય તે અસંભવિત નથી કે ઉપર છે. અને છેક દિવાલની નજીકમાં ઊંડે ખાડે જે સં. ૧૦૦૧ માં ગાદીએ આવ્યો.
છે જેમાં પાણી હોય એમ જણાય છે. જગ્યાની ( ૧૫ ) .
For Private And Personal Use Only
