Atmanand Prakash Pustak 035 Ank 04

Author(s): Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Publisher: Jain Atmanand Sabha Bhavnagar

Page 8

શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. કરવું તે તેને સૂઝતું પણ નથી. અમર જીવનની આસ્થાનું અંતરધ્યાન થયાથી, અશકિત અને ક્ષણિક લાલસાઓનું પ્રાધાન્ય થાય છે. મનુષ્ય દુઃખ, અજ્ઞાન આદિથી મુક્ત થવા ઘણાં ફાંફાં મારે છે પણ તે સર્વ વ્યર્થ નીવડે છે. દુઃખ અને અજ્ઞાનને સર્વથા નાશ થઈ શકતો નથી. દુઃખ અને અજ્ઞાન તેનાં જીવન સાથે સંલગ્ન જ રહે છે. માનસિક અને શારીરિક દ્રષ્ટિએ જોતાં, ભયનાં પરિણામ જેવાં તેવાં અનિષ્ટ નથી એમ જરૂર કહી શકાય. ભયથી બુદ્ધિને પક્ષાઘાત થાય છે, ચિંતાનો ઉદ્દભવ નિરંતર થયા કરે છે, કોઈ કાર્ય યથાર્થ રીતે થઈ શકતું નથી. ભયથી શરીર અત્યંત લથડી જાય છે. ભયથી ચિત્ત સદૈવ સંક્ષોભમાં જ રહે છે. ભયથી નિર્માલ્યતા આવે છે. ભય આ રીતે જીવનને અનેકધા અનિષ્ટકર્તા થઈ પડે છે. ભવથી જીવનનું સર્વથા નિકંદન થાય છે. જીવનરૂપ સવનું અહર્નિશ શેષણ થયા જ કરે છે. ભયથી મૃત્યુની આશંકા પણ અવારનવાર ઉદ્દભવ્યા કરે છે. ભયનું આ સર્વ સ્વરૂપ જતાં ડાવનના નિમ્ન વિચારે યથાર્થ થઈ પડે છે –
ભયભીત મનુષ્ય પૂતળાં જે અસ્થિર બની જાય છે. તેનાથી શ્વાસ પણ લઈ શકાતો નથી. પિતાને કોઈ જુવે પણ નહિ એવી ઈચ્છા પણ તેને થઈ જાય છે ભયથી ઘણીયે વાર હૃદયના ધબકારા ખૂબ વધી જાય છે. મુખ વિગેરે સાવ નિસ્તેજ બને છે. શરીર કંપી ઊઠે છે. ભયને પરિણામે કેટલીક વાર રોમાંચ પણ વિકસ્વર થાય છે. શરીરનાં અનેક કાર્યો ઓછાવત્તાં અટકી પડે છે. મુખમાં શેષને પ્રાદુર્ભાવ થાય છે. અવાજ અસ્પષ્ટ બને છે. ઓષ્ટનું કંપન પણ ઘણી વાર થાય છે. ભયથી દુઃખની પરિણતિ થાય છે. મૂછ પણ આવે છે. શરીરનાં અવયવોની કાર્યશક્તિ ઓછી થઈ જાય છે. ચિત્તની શક્તિને હાસ પણ પરિણમે છે."*
મૃત્યુનાં અહર્નિશ ભયથી આરોગ્ય અત્યંત લથડી જાય છે અને પરિણામે મૃત્યુ પણ નીપજે છે. આ કંઈ આશ્ચર્યકારી ઘટના નથી. મી. જીન ફીટે મૃત્યુના કારણેનું પૃથક્કરણ કરતાં યથાયોગ્ય જગુખ્યું છે કે –
“ આપણે સો વર્ષ સુધી પણ જીવી શકતા નથી. આ અકાળ મૃત્યુનું કારણ શું હશે ? મૃત્યુના કારણે સંબંધી ઘણું લખાયું છે, ઘણુયે બેલાયું છે. મૃત્યુનાં કારણે અનેક રીતે વિવાદગ્રસ્ત પણ બન્યાં છે. આમ છતાં
* The Expression of Emotions in Man and Animals, Pp. 306 to 809.