________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૮૭
क्षमाखड्गः करे यस्य, दुर्जनः किं करिष्यति ? ।
अतृणे पतितो वह्निः, स्वयमेवोपशाम्यति ॥ “જેના હાથમાં ક્ષમારૂપી ખગ છે તેને દુર્જન કંઈ કરી શકો નથી. ઘાસ વગરની જમીન ઉપર પડેલો અગ્નિ પિતાની મેળે જ શાંત થઈ જાય છે.”
વાણીમાં મીઠાશ અને કડવાશ બંને છે, પરંતુ કંઈ પણ બોલતાં પહેલાં વિચાર કરવાની ટેવ પડી હશે જુસ્સો આવશે નહિં અને ક્રોધ ઉત્પન્ન થશે નહિ.
કઈ પણ મનુષ્ય બીએ કરેલા નુકસાનને જ માત્ર વિચાર કરે ત્યાં સુધી કોઇ શમે નહિ, પરંતુ કર્મના સ્વરૂપને વિચારી, પોતાને થયેલા દુઃખ નુકસાન માટે બીજાઓ તો માત્ર નિમિત્ત કારણરૂપ છે અને ખરી રીતે મને અશુભ કર્મને ઉદય થયો છે અને પૂર્વભવે કરેલ કર્મોના ફળ ભેગવું છું, તે શા માટે અન્ય ઉપર કોઈ કર, આમ સમજે તે કોઈ અટકે છે. પ્રાણાંત કષ્ટ આપનારા મનુષ્યો ઉપર કમસ્થિતિને વિચાર કરી ક્ષમા ધારણ કરનાર મહાત્માઓએ તે જ ભવમાં મોક્ષ મેળવેલ છે. ગજસુકુમાળ, મેતાર્ય મુનિ જેવા અનેક દૃષ્ટાંત શાસ્ત્રમાં મોજુદ છે.
જે મનુષ્ય બીજાનું ભલું કરે છે, એટલું જ નહિ પરંતુ અપકાર કરનાર ઉપર કોધ નહિ કરતાં પણ ઉપકાર કરે છે તે પિતાના આત્માનું કલ્યાણ કરે છે અને તે ઉત્તમ કેટીના મનુષ્ય છે, પરંતુ ભૂતકાળ કે વર્તમાન કાળમાં ઉપકાર કરનાર ઉપર જે અપકાર કરે છે તેને અધમ કોટીના મનુષ્ય કહેલાં છે; કારણ કે અપકાર કરવામાં ક્ષમાને અંશ ન રહેતાં ધમધમાટ-ક્રોધ ગુપ્તપણે રહેલો હોય છે. જેમ પૌગલિક સુખ ક્ષણિક છે, અનિત્ય છે તેને માટે અન્ય પ્રત્યે ક્રોધ કરી આત્માના નિત્ય ગુણ શાંતિને શા માટે ભંગ કરો ? જે જે મહાપુરુષોએ અપૂર્વતા પ્રાપ્ત કરી છે તે મહાનુભાવોએ ક્રોધને બદલે પ્રેમમાં આવે છે. ભગવાન મહાવીર પ્રભુને અનેક ઉપસર્ગો તે જ ભવમાં થયાં છતાં ઉપસર્ગ કરનાર ઉપર ક્ષમા દાખવી કલ્યાણ ઈછયું, અનુકંપા દર્શાવી તેથી જ પરમાત્મા કહેવાયા. કેધરૂપી અગ્નિ શમાવવા-શાંત કરવાને ક્ષમારૂપી જળ જ ઉચિત છે; તેથી ક્ષમારૂપી જળવડે કોધરૂપી અગ્નિ શાંત કર અને આત્માની સ્વાભાવિક સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરવા-મોક્ષ પામવા કષાયે કે જે સંસારની વૃદ્ધિ કરનારા છે તેને ક્ષમા, મૃદુતા, સરળતા અને સંતોષવડે હૂર કરવા. –આત્મવલ્લભ.
For Private And Personal Use Only
