________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૯૨
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ શકતે, તથાપિ લેક વિષયોની તરફ આંખ મીંચીને દડે છે, જોકે તેઓ સમજે છે કે વિષય અસત્ય છે અને સંસાર દુઃખમય છે. એનું નામ જ માયા. જયારે મન આત્મામાં અવસ્થિત થાય છે ત્યારે નિત્ય તૃતિની પ્રાપ્તિ થાય છે કેમકે આત્મા જ પરિપૂર્ણ છે, ત્યાં જ સર્વ કંઈ મળી શકે છે. તે સ્વયંભૂ છે. બધી ઈચ્છાઓનું શમન આત્માનુભવમાં જ થાય છે.
| મન મહતું અથવા બુદ્ધિમાં લીન થાય છે બુદ્ધિ સમષ્ટિ બુદ્ધિમાં લીન થાય છે. સમષ્ટિ બુદ્ધિ અવ્યકતમાં લીન થાય છે. અવ્યકત બ્રહ્મમાં લીન થાય છે. એ જ અંતઃકરણનું લય ચિન્તન છે.
ચિત્ત શાંત સરોવર જેવું છે અને વિચાર ચિત્તની ઉપર તરંગ જેવા છે. નામ તથા રૂપ સરલ માગ છે, જેમાં એ તરંગે ઉત્પન્ન થયા કરે છે. નામ, રૂપ વગર તરંગો નથી ઉઠતા,
કલ્પના કરો કે તમારું મન પુરેપુરૂં શાંત અને નિશ્ચિત્ત છે, તે પણ જેવું ચિંતન શરૂ થાય છે કે તરતજ નામ તથા રૂપથી યુક્ત થઈ જાય છે. પ્રત્યેક વિચારમાં એક વિશેષ નામ તથા એકવિશેષ રૂપ રહેલ છે, તેથી કઈ પણ ભાવના કેઈને કોઈ પ્રતિરૂપક શબ્દથી સંબંધિત હોય જ છે.
સહુને દુઃખમય કરનાર માયાના મહાન ભયથી છૂટવાને સૌથી સારે ઉપાય મનને નાશ છે. મનના નાશની સાથે જ આત્માને ઉદય થાય છે.
અહં નો વિચાર જ સર્વ વિચારોનું મૂળ છે. “અહં' અસત તથા ભાવહીન છે. જ્યારે “અહં’ નારિતમાં અંતહિંત થઈ જાય છે ત્યારે પછી અહંકારી મન કયાં?
- જ્યારે વૈરાગ્યદ્વારા મનને વિષયેથી ખેંચી લેવામાં આવતું હોય છે ત્યારે તેને સ્વમ અથવા મનોરાજ્યની તરફ જવા નહિ દેવું જોઈએ. ધ્યાનમાં યે બે વિદનો છે. એને એકાગ્ર કરો અને સ્વરૂપમાં સ્થિર થવા દો. પછી આખું જગતું કેવળ સત, ચિત્ અને આનદરૂપ જણાશે.
ચિન્તન, કાર્ય–જના અનુભવ અને જાણવું એ વિભિન્ન કિયાઓ મનમાં રહેલી છે. કેઈ વખત તમે યોજના ઘડે છે, કઈ વખત અનુભવ કરો છો, કઈ વખત તમે જાણવાની ચેષ્ટા કરે છે, કોઈ કોઈ વાર ગંભીર ચિન્તન કરે છે, કઈ વાર ઈચ્છા કરે છે, અંત:પ્રેક્ષણથી જાણી શકાય છે કે વરતુતઃ મનની અંદર વખતોવખત શું ચાલી રહ્યું હોય છે.
સાધકના મનમાં સ્ત્રીના મરણ ના દર્શનથી અશુભ ભાવનાઓ ઉત્તેજીત
For Private And Personal Use Only
