________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
આનદ પ્રાપ્તિના માર્ગો,
આનન્દ માપ્તિના માર્ગો.
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૧
લે. વિઠ્ઠલદાસ મૂળચંદ્ર શાહ. શ્રી. એ.
આ વીસમી સદીના સુવિખ્યાત રાજ્યનીતિજ્ઞ બિસ્માર્કનું કથન છે કે “ મારા આખા જીવનમાં એક દિવસ પણ મને આનન્દની પ્રાપ્તિ નથી થઈ. ” જો કે ૫૩ વર્ષ સુધી ધન ધાન્ય, આદર સન્માન, ખળ, પૈરૂષ, લક્ષ્મી, કીર્તિ, વિજય, વિભવ, શકિત, પ્રભાવ આદિ સર્વ પ્રકારના સુખની તથા એક મહારાજયના અધિકારની તેને પ્રાપ્તિ થઇ હતી તે પણ બિસ્માર્ક એક દિવસ સત્ય આનન્દના અનુભવ કર્યો નથી. એ તેના ઉપરોકત વચનથી પ્રતીત થાય છે.
For Private And Personal Use Only
પ્રકૃતિમાં આનન્દ પણ એક વિલક્ષણ વસ્તુ છે. . આનન્દ પ્રાપ્તિ માટે જગમાં કેાઇ નિયત સ્થાન નથી. સર્વ સ્થળમાં અને સર્વ સ્થિતિમાં આનન્દ્વની સોંપ્રાપ્તિ થઇ શકે છે. કેાઇ કોઇ વખત તે એવા સ્થળામાં પ્રાપ્ત થઇ શકે છે કે જ્યાં એની સ્વપ્ને પણ સંભાવના ન હેાઇ શકે. તેમજ કેાઇ કાઇ વખત એવા સ્થળેામાં તે મળી શકતા નથી કે જ્યાં તેની સપૂર્ણ આશા હાય. કેટલીક વખત ફાંસીપર ચઢવાવાળા મનુષ્યને જે આનદની પ્રાપ્તિ થાય છે. તે રાજા મહારાજાગ્માને પણ નથી થતી. આ ઉપરથી વાસ્તવિક હકીકત એ સિદ્ધ થાય છે કે આનન્દ બાહ્ય વસ્તુ એપર આધારભુત નથી, પરંતુ હૃદયની આન્તરિક ગતિ ઉપર તેના મુખ્ય આધાર છે. જેથી ખાદ્ય વસ્તુએ પ્રતિકૃળ હોય તે પશુ સત્ય આનંન્દ પ્રાપ્ત થઈ શકે છે. આનન્દની ઉત્પત્તિ હૃદયમાં થાય છે. હૃદય તેનુ મૂલસ્થાન છે. જેવી રીતે સૂર્ય ના પ્રકાશ સર્વ પદાર્થોપર પડે તેવીજ રીતે આનન્દનેા પ્રભાવ ખાદ્ય પદાર્થોપર સ્વયમેવ પડે છે. ઘણે ભાગે સ મનુષ્યા આનન્દની શોધમાં જ હોય છે, પરંતુ તેઓને આનન્દની પ્રાપ્તિ ત્વરાથી થતી નથી તેનું કારણ એ છે કે તેઓ જે વસ્તુએમાં આનન્દને સર્વથા અભાવ હોય છે તે વસ્તુએમાં તેને શેાધ્યા કરે છે. મનુષ્ય એમ સમજે છે કે દ્રવ્ય વા સ'પત્તિની પ્રાપ્તિમાં આનંદ રહેલા છે, અથવા અમુક વસ્તુ મેળવવાથી પેાતાને આનંદ મળશે; પરંતુ આ સર્વ ભ્રમિત વિચાર છે, વસ્તુ તઃ અમુક વસ્તુ હાલા અથવા ન હાવા પર આનન્દના આધાર છે. એમ નહિ, પરંતુ હૃદયની શાન્તિપર તેના ખરા આધાર છે. આનન્દ પ્રાપ્ત કરવા માટે કોઇ પ્રકારના પરિગ્રહ ના આડમ્મરની આવશ્યકતા નથી. ચિત્તની શાંતિ અને એકાગ્રતાતુજ નામ આનન્દ છે. આ વાત પ્રત્યેક મનુષ્યને પ્રત્યેક અવસ્થામાં સુલભ છે અને તેનાથી મનુષ્ય પાતે રહેલાઇથી પ્રાપ્ત કરી શકે છે. આમ હાવાથી આનન્દ પ્રાપ્તિ માટે અન્ય વસ્તુઓપર આધાર રાખવાની આવશ્યકતા નથી. જે
