________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૨૨
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
નિર્બળ આત્માઓ પ્રત્યેક ક્ષુદ્ર નિમિત્તને વશ બની અનંત સામર્થ્યવાળા પોતાના આત્માને ભૂલી જાય છે–સ્વત્વ ગુમાવે છે. આત્માના ચતુર્થ પુરૂષાર્થ–મોક્ષ–ને માટે અવકાશ મુખ્યત્વે કરીને સમ્યગજ્ઞાન ઉપર રહેલો છે. સમ્યજ્ઞાનવડે વિવેકદષ્ટિસંપન્ન થયા પછી આમાં સક્રિય બની પ્રસ્તુત અંતિમ લક્ષ્યસ્થાને પહોંચી શકે છે. સુખ દુઃખની ભાવનાને કાર્યપ્રદેશ સ્થલસૃષ્ટિ ઉપર જ હોય છે. આત્માનું અંતરંગ જીવન બંને ઉપરના યથાર્થ સંયમવડે જ ઘડાય છે અને એ સમતોલપણું હમેશાં આત્મસૃષ્ટિ ઉપર પોતાનો કાર્યપ્રદેશ વિસ્તારે છે.
અનિત્યાદિ બાર ભાવનાઓનું જૈન શાસ્ત્રકારોએ સુખદુ:ખના પ્રસંગો ઉપર સ્વામિત્વ મેળવવા માટે જ સૂચન કરેલું છે. આત્મબળની વૃદ્ધિ આ ભાવનાઓ વડે નિરંતર થાય છે. આત્મસામર્થનું ખરું મૂલ્ય કેટલાં પ્રતિકૂળ લાગતા નિમિત્તો સામે ગતિ ( motion) કરી જય મેળવે તે ઉપર છે.
સુખદુઃખનું સુકાન મનુષ્યમાત્રને પોતપોતાના હાથમાં જ સેંપાયેલું છે. ઇચ્છામાં આવે તે સ્વબળથી અથવા સંગાદિ નિમિત્તકારણથી સુખી થાય અથવા ઈચ્છામાં આવે તે પ્રતિકૂળ નિમિત્તકારોને પર્વત જેવડા માની લઈ દુ:ખમાં દબાય. “જેવી ભાવના તેવી સિદ્ધિ ” એ સૂત્ર સર્વત્ર અચળપણે કુદરતના નિયમ પ્રમાણે પ્રવર્તે છે.
અસામાન્ય શાંતિનો અનુભવ કરાવનાર જ્ઞાનસારમાં શ્રીમદ્દ ઉપાધ્યાયજી મધુર વચનથી વદે છે કે –
दुखं प्राप्य न दीनः स्यात् सुखं प्राप्य न विस्मितः । અર્થાતઃ–પરમાત્મજીવન પ્રાપ્ત ક્રરવાના સાધનરૂપ આંતરજીવન પ્રાપ્ત કરવા માટે પૂર્વોકત સમદષ્ટિવડે સુખદુ:ખથી હર્ષશોકની અસર નહિ થવા દઈ મનુષ્ય. જીવનનું લક્ષ્યબિંદુ સદા દષ્ટિ સમીપ રાખવું જોઈએ. એ રીતે આંતરજીવન ઘડી સંસ્કારને સમૃદ્ધ કરવા જોઈએ; જે સંસ્કારો અન્ય જન્મમાં આત્માને વિકાસકમ સૃષ્ટિના કાર્યકારણના ઘar of (ansation )નિયમને અનુસરીને ઝડપથી કરે અને સુખદુ:ખની અસરને નિર્માલ્ય ગણી તે તરફ માધ્યદષ્ટિ રખાવી આત્માને પિતાનું લક્ષ્યસ્થાન પ્રાપ્ત કરાવે.
ફતેહચંદ ઝવેરભાઈ.
For Private And Personal Use Only
