________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૧૪
આત્માનંદ પ્રકાશ રિદ્રધ્યાનના ચાર પ્રકાર (૧) હિંસાનુંબંધિ, (૨) મૃષાનુંબંધિ, (૩) તેયાનુબંધિ અને (૪) સંરક્ષણાનુબંધિ (માલ મીલકત સ્ત્રી પુત્રાદિના રક્ષણ સંબંધિ)
ધર્મધ્યાન ચાર પ્રકારે (૧) આજ્ઞાવિચય (જનાજ્ઞાના સ્વરૂપનું ચિંતવન), (૨) અપાયરિચય (કવડે પ્રાણીઓને થતી પીડાનું ચિંતવન ), (૩) વિપાક વિચય (સુખ દુઃખાદિને કર્મફળ જાણી શોક નહીં કરવા સંબંધી વિચારણા ), અને (૪) સંસ્થાનવિચય ( ચેત રાજકના સ્વરૂપનું મનન).
શુકલ ધ્યાન ચાર પ્રકારે (૧) પૃથકત્વ વિતર્ક સવિચાર (૨) એકત્વ પૃથત્વ અવિચાર, (૩) સૂમ કિયા પ્રતિપતિ (૪) દિયા અનિવૃત્તિ. પહેલા બે ભેદ ઉચ્ચ ભૂમિકા ઉપર ચડતા પ્રાણીને આઠમાં ગુણસ્થાનકથી શરૂ થાય છે. તેમાં જગતમાં રહેલા પદાર્થોના ગુણ પર્યનું ચિંતવન છે. બારમે ગુણસ્થાને પ્રસ્તુત ધ્યાનને બીજે ભેટ પૂર્ણ થાય છે. તે પૂર્ણ થયા પછી ધ્યાતા વિશ્રાંતિ પામે છે. ત્યાર પછી તુરતજ અખિલ પ્રાણું પદાર્થોને હસ્તામલકાવત્ જણાવનાર કેવળજ્ઞાન થાય છે. અહીંથી ત્રીજો પ્રકાર શરૂ થાય છે. અને આયુ. ધ્ય મર્યાદા પુર્ણ થવાની તૈયારીમાં સૂફમ મને વચન અને કાયગ્યાપારને રેપ કરતી વેળાએ ત્રીજો પ્રકાર પૂર્ણ થઈ ચતુર્થ પ્રકાર શરૂ થાય છે; પૂર્ણ કર્યા પછી પ્રફુલ્લું પંચહુવાક્ષરના ઉચ્ચાર જેટલા સમયમાં નિર્વાણપદ પામે છે.
આ ધ્યાન ચરમ કેવલી થયા પછી સાથે જ વિચછેદ ગયેલું છે. આ ધ્યાનના વજા રુષભનારા સંઘયણવાળા માત્ર અધિકારીઓ છે. કહ્યું છે કે
श्दमादिम संहनना एवालं पूर्ववेदिनः कर्तु ।
स्थिरतां नयाति चित्तं कथमपि यत्स्वरूपसत्वानां ॥ પ્રાકૃત પ્રાણુઓનું ચિત્ત આ ધ્યાનને માટે લાયક નથી, કેમકે ચિત્ત ધૈર્ય તેમને હેતું નથી માટે પ્રથમ સંઘયણવાળ પૂર્વપર વિગેરે ધ્યાનાધિકારીઓ હોઈ શકે છે.”
For Private And Personal Use Only
