Veer Shasan 1922 Pustak 02 Ank 02

Author(s): Keshavlal Dalsukhbhai Shah
Publisher: Veer Samaj
Catalog link: https://jainqq.org/explore/545014/1

Page #1

Vir-Shasan. Ahmedabad.
॥ શ્રી
વીર-શાસન.
वीरः सर्वसुरासुरेन्द्रमहितो वीरं बुधाः संश्रिता वीरेणाभिहतः स्वकर्मनिचयो वीराय नित्यं नमः । वीरात्तीर्थमिदं प्रवृत्तमतुलं वीरस्य घोरं तपो वीरे श्रीधृतिकीर्तिकान्तिनिचयः श्रीवीर भद्रं दिश ॥१॥
પુસ્તક ર્ જી] વૈશાખ, સવત ૧૯૭૮ વીર સંવત ૨૪૪૮. [અંક ૭ મા
વિષયાનુક્રમ
૧૯૭ ધાંધળથી પેાતાની છત મનાવા૧૯૮ ના વિદ્યાવિજયજીના કુત્સીત પ્રયત્ન ૨૧૬ પ્રકાશના નવા વર્ષમાં નવા પ્રકાશ. ૨૨૦ જૈનધર્મ પ્રકાશને અભિપ્રાય... ૨૨૨ કણભા સ્કુલના હેડમાસ્તરને વિનતિ ૨૨૩ મહારાજા ચંદ્રશેખર... અમારી નોંધ
દાનાષ્ટકમ્ .. શીલ સવાદ વિવિધ પ્રોાત્તરા... જૈનધર્મના ગ્રંથાપર વિચારણા... શ્રીયુત વિજયધર્મસૂરિજી કે લે
...
Reg. No. B, 1500.
૧૯૯
૨૦૦
ખકા જવાબ
૨૦૨
૨૦૬
...
મુનિશ્રીઅમૃતવિજયજી સુંદર રાજાની સુંદર ભાવના *** ૨૦૮
...
200
...
૨૨૪ ... ૨૨૭
સપાદક
કેશવલાલ દલસુખભાઇ શાહ,
પ્રકાશક
શ્રી વીર-સમાજ. શીવાડાની પાળ, જૈન વિદ્યાશાળા
અમદાવાદ
વાર્ષીક લવાજમ રૂ. ૨-૦-૦ પાસ્ટેજ સાથે. છુટક નકલના ચાર આના */$411151+I 1985 (
અમદાવાદ-ધી યુનીયન પ્રીન્ટીંગ પ્રેસ કં પની લીમીટેડમાં શાહ માહનલાલ ચીમનલાલે છાપ્યું.

Page #2

વિજ્ઞાપ્તિ. સુજ્ઞ વાંચક !
સવિનય લખવાનું કે રાજનગર મધ્યે શ્રી વીર–સમાજ નામનું એક જન યુવકોનું મંડળ સ્થાપવામાં આવ્યું છે. રાજનગરમાં જૈનોની સંખ્યા મ્હોટા પ્રમાણમાં હોવા છતાં, આવા આદર્શ જન યુવકના મંડળાની ઓછાશના પરિણામે કેટલાક ધર્મ પ્રેમી, શ્રદ્ધાનંત, ઉત્સાહી અને ખંતીલા યુવકોએ આ સમાજ સ્થાપી છે. આ સમાજને મુખ્ય ઉદ્દેશ શાસનસેવા છે તેથી ભિન્ન ભિન્ન વિભાગોમાં શાસનસેવા કરવાની આ મંડળ કોશીષ કરે છે. પ્રથમ પ્રયાસ તરીકે ગત વર્ષની શરૂઆતથીજ શ્રી વીર-શાસન નામક માસિક પ્રગટ કરવામાં આવ્યું છે. આ માસિકમાં મુખ્યત્વે કરીને સમાજને ઉપયોગી ધાર્મિક તત્ત્વનું તેમજ અન્ય પશુ ઉપકારક વિગ્યાનું, વિધાન મુનિમહારાજાએ તથા પ્રશસ્ત લેખકેના હાથે નિરૂ પણ કરવામાં આવે છે અને આવશે. આ માસિકનું લવાજમ ફક્ત રૂપીઆ બે રાખવામાં આવ્યું છે. સર્વે શાસનપ્રેમી ભાઈઓને વિનંતી છે કે આ માસિકના ગ્રાહક થઈ અમેને આભારી કરશે. તદુપરાંત ઉપયુક્ત સમાજના સભાસદ થવા અમારે દરેક શ્વેતાંબર જૈનભાઈ પ્રત્યે ખાસ આગ્રહ છે. દરેક સભાસદોને માસિક ભેટ મળશે.
લવાજમના દર નીચે મુજબ છે,
| ૫૦૧-૦-૦ પ્રથમવર્ગ લાઈફમેમ્બર ૧૦૧-૦=૦ બીજે વર્ગ લાઈફમેમ્બર ૫૧-૦-૦ વાર્ષિક મેમ્બર
૩-૦- જૈન વિદ્યાશાળા, ડોશીવાડાની પાળ. |
સેક્રેટરીઝ રમેશદાવાદ,
વીર-સમાજ,
જાહેર ખબર.
પિસ્ટેજ
પુસ્તકનું નામ. કમત પોસ્ટેજ. પુસ્તકનું નામ.
કીંમત. સમવસરણ પ્રકરણ નં. ૦-૧-૬ ૦-૦-૬
હંસરાજવત્સરાજ સે. ૦-૬-૦ ૦-૧-૦ ચીનીસ્તવ ૦-૯-૬ ૭-૦-૬
શ્રીપાલ ચરિત્ર , ૦-૪-૦ ૦–૧-૦
| ભદ્રકાળીને ભાગ ગુ. ૦–૨-૦ ૦-૦-૬ લોકનાલિકા , ૦૨-૦ ૦=૦–૬
શતકચૂર્ણિ, સં. ૧-૮-૦ ૦-૪-૦ સંમતિ ચરિત્ર 8 ૯-૩-૦ ૦ ૦-૬ |
સસ વ્યસન નિષેધ ગુ. ૭-૮-૦ ૦ -૧પાલગોપાલ કથા એ ૦-૧-૬ ૦=૦-૬ શતક પ્રકરણ (પ્રાચીન પંચકર્મગ્રંથ) છપાયછે, વલયમાલા , ૧-૧૦-૦ ૦=૪-૦ | ગચ્છાચાર પત્રો મેં
છપાય છે. હંસરાજવત્સરાજકસ્થા તથા શ્રીપાલચરિત્ર સાધુ સાધ્વીને ભેટ અપાય છે, માટે મંગાવનારે પટેજ મોકલાવી આપવું. વી. પી.થી પુસ્તકો મોકલવામાં આવતાં નથી, માટે મંગા. વનારે નાણાં પ્રથમથી મોકલવાં. કોઈએ વી. પી. થી મંગાવવા તસ્દી લેવી નહિ. જવાબ વાસ્તુ ટીકીટ બીડવી તે વિના જવાબ આપવામાં આવશે નહિ. મળવાનું ઠેકાણુ'.
શ્રી વીર સમાજ૧૫૭ રતનપાળ અમાવા&

Page #3

णमोत्थु णं समणस्स भगवओ महावीरस्स.
श्री वीर-शासन.
VIR-SHASAN. वैशाख १९७८. वीरसंवत् २४४८. .
पुस्तक २।
।अंक ७. .
दानाष्टकम् .
दानेनाशु वशीभवन्ति मनुजा दानेन वैराण्यपि नाशं यान्ति विकाशमेति सुयशो दानेन लोकेऽङ्गिनाम् । दानेनोज्ज्वलतां प्रयाति हि मनोऽयो दानतो नश्यति दानं कापि निरर्थकं न तदिदं भव्या मुदा दीयताम् ॥ १॥ दानं दुर्गतिपातरोधनकरं दानं सुखोत्पादनं. दानं दुःखविनाशनं नरमुरश्रीदायकं प्राणिनाम् । दानं पुण्यविवर्द्धकं शिवपुरमस्थानपाथेयक श्रेयः श्रीततिकारणं ददतः भो दानं मुपाने जनाः ॥ २॥ चारित्रं प्रकटीकरोति विनयं सूते तपः पुष्यति ज्ञानं सचिनुते विवेकमतुलं पुष्णाति दत्ते सुखम् । लक्ष्मी वर्द्धयते वृषं च जनयत्येनो दलत्यअसा दानं स्वर्गसुख ददाति भविनां निर्वाणलक्ष्मीमपि ॥३॥ व्याधिस्तं विधुरीकरोति न नरं दुन्वन्ति तं नापदो दौर्गत्यं श्रयते न तं भजति नो दन्य दरो नेक्षते । तं नवापयशः कलङ्कयति तं दारिद्रयमभ्येति नो यो दानं गुणरत्नराशिजलधिदत्ते नरः सादरम् ॥४॥ कान्ता रूपवती मनोऽनुगमनाः पुत्रा गरीयो धनं नीरोगं च वपु गिरश्च मधुरा माचं च भूमीतः।

Page #4

૧૯૮
वीरशासन.
स्वास्थ्यं चेतसि सज्जनाच सुहृदो नित्यं हिताकाङ्क्षिण एतानीह भवन्ति दानकरणात् तद्दत्त पात्रे जनाः ॥ ५ ॥ कीर्तिस्तस्य कुतः कुतः शुभमतिः शान्तिः कु विश्रान्तिश्च कुतः कुतः खलु धृतिर्देहस्य कान्तिः कुतः । स्फूर्त्तिः स्वस्ति कुतः कुतो गुणरतिर्वर्ण्या विभूतिः कुतो दानं येन न पूर्वजन्मनि ददे पात्रेष्वनर्थापहम् ॥ ६ ॥ कोऽपि स्वः पथतारकावलिमितिं कुर्यान्नरः स्वर्धुनीरेणूनां गणनां सरित्पतितरत्कल्लोलसंख्यामपि । माहात्म्यं विमलाचलस्य कलयेत् दैवात् प्रमाणं नयेदाकाशं नहि दत्तदानमहिमानं वर्णितुं कोऽप्यलय् ॥ ७ ॥ ज्ञानध्यानतपः क्रियादिनिरतेभ्यो यो मुनिभ्यो मुदा दत्ते भक्तिभरोच्छ्रिताङ्गलतिको दानं च निर्दूषणम् । स स्यात् सौख्यनिकेतनं गुणगृहं श्री शालिभद्रादिवत् इत्थं स्वे हृदये विचार्य भविका दानं सदा दत्त भोः ॥ ८ ॥
"शीस संवाह.
39
( $CL.)
શીલ કહે સુણુ દાન તું, શું કરે છે અભિમાન, આઠે પહેાર આઢબરે, યાચથી વ્યવહાર. અંતરાય વળી તાહરે, ભેગ ક સ`સાર, અનવર કરી નીચેા કરે, તુજને પડે ધિક્કાર. ગરવ શ કર દાન તું, મુજ કેડે સહુ ક્રાય, नोहर हासे भागने, पीछे राज्य होय. છનમદીર સાનાતણેા, નવીન કરાવે કાય, सुवर्थ छोटी छान हे, शीस सभी नही लेड. शीधे सट सविटणे, शीसे शीतण भाग, श्री भरि, रि, दुसरी, लवे लय सवि भाग. શીતે જસ સૌભાગ્ય, शीस वडे। वैराज्य. મેં છેડાવ્યા અનેક,
શીલે સહુ આવી મિલે, श्री सुर सेवा भुरे, જન્મ મરણના દુઃખ થકી,
૧
રે

Page #5

વિવિધ પ્રશ્નોતરે. નામ કહ્યું હવે તેહના, સુણજે ધારી વિલેક ૭ શીલ કહે જગ હું વડો, વાત સુણો સુ કીધ, લાલચ આ લોકમે, દાન તણું વાત દીઠ. ૮ શીલે સંચર્યો જાણીએ, વળી વિરતિ નહી કંઇ, તે નારદ મેં સુખી, મુજ જુઓ અધિકાઈ: બાંહે પહેર્યાતાં બેરખાં, અને દુષણ દીધ, કાપ્યા હાથ કળાવતી, તે નવપલ્લવ કીધ, રાવણગહ સીતા રહી રામે રાખી કિમ, સીતા કલંક ઉતારીને, અગ્નિનું પાણી કીધ. ચંપાહાર ઉધાડીયાં, ચાલણી ઉકાવ્યું - નીર, સતી સુભદ્રા જસ થયે, તે મેં કીધી સીજ.' ' રાજાએ મારવા માંડી, અભયા દુષણ દીધ, શુળી સિંહાસન મેં કર્યું, શેઠ સુદરશન ધીર. ચીર પ્રગટાવ્યાં પહેરેલાં, એકસને આઠવાર, પાંડવ હારી દ્રોપદી, મેં રાખી ઉદાર. ' ૧૪ બ્રાહ્મી ચંદનબાળિકા, વળી દમયંતી શીલ, ચેડાની સાતે સતિ, કુતિ, સુંદર, લીધ. ૧૫ ઇત્યાદિ. મેં ઉહર્યા, નરનારીકરા વૃદ, પારી લંછન વીરજી, મુજને પ્રથમ આનંદ.
• લી. પારદ્ર (બયાપુરી.)
વિવિધ પ્રશ્નોત્તરે.
. (લેખક–પંન્યાસજી મહારાજ શ્રીમદે ધનવિજયજી ગણી )
-
(ગતાંકથી ચાલુ)
પ્ર૦–૮૧–બ્રહ્મવતના ધારણહાર મહાત્મા પુરૂષ સ્ત્રીનું આસન તથા શીલવતી અને (પુરૂષનું આસન કેટલા કાલ ત્યાગ કરવું જોઈએ?
ઉ– શીલવ્રતધારી પુરૂષોએ સ્ત્રીને આસન ઉપર બેઠેલ હોય તે આસન ઉપર બીના ઉક્યા પછી અંતર્મુહુર્ત સુધી બેસવું નહીં તથા શીલવતધારિણી સ્ત્રીએ જે આસન ઉપર પુષ બેઠેલ હોય તે આસનને ત્રણ પર ત્યાગ કરે. એમ શ્રીભગવાન શ્રીહરિમર્કસુરિજી મહારાજે સંબધ પ્રકરણમાં કહેલ છે. - પ્ર–૮૨–ચેથી નરકમાં પરમધાર્મિકકૃત વેદના હોય?
ઉં–સંગ્રહણી સત્રમાં પરમધાર્મિકકૃત વેદના પ્રથમ ત્રણ નરકમાં કહેલ છે, પરંતુ

Page #6

ટ્વિરશોસન
કલિકાલ સર્વજ્ઞ ભગવાન શ્રીમદ્દ હેમચન્દ્રસૂરિજીત શ્રી રામાયણમાં શ્રીસતંદ્ર શ્રી લક્ષ્મણજીને લેવાને ચોથી નરકમાં ગયા ત્યાં પરમધાર્મિક કદના કરતા હતા તેને દૂર કર્યાનું વર્ણન છે. આ પાઠથી સિદ્ધ થાય છે કે કદાચિત ચોથી નરકમાં પણ પરમધામિકકૃત વેદના હેય.
પ્ર–૮–કાચી કેરી ચીભડા આદિના કટકાં કરેલ હોય તે બે ઘડી પછી પ્રાસુક થાય?
ઉ૦ કાચી કેરી તથા કાચા ભડા આદિના કટકા કરેલ હોય તે પ્રબલ અગ્નિ અથવા પ્રબલ લુણના સંસ્કાર વિના બે ઘડ પછી પ્રાસુક ન થાય એ ભાવાર્થ શ્રી સેનપ્રશ્ન શ્રી શ્રાદ્ધવિધિ શ્રી લઘુપ્રર્વચનસા દ્ધારાદિમાં છે.
ર૦–૮૪–ચવિહાર પ્રત્યાખ્યાનમાં અનાહાર વસ્તુ કલ્પેશ ઉચઉવિહાર પ્રત્યાખ્યાનમાં લીંબડે ગળે એઓ ત્રીફળાં કડુ કરિયાતું આદિ અણુહાર વસ્તુ કારણે કલ્પ. અણહાર વસ્તુ પણ કારણ વિના નિત્ય લેવા ન કલ્પ તથા અણહાર વસ્તુ પણ સ્વાદને અર્થે અથવા ઉદરપૂર્તિને અર્થે ન કલ્પ. એમ શ્રી શાહવિધિમાં ઉલ્લેખ છે.
જૈન ધર્મના ગ્રંથ પર વિચારણું.
આગમળે,
શ્રી આચારાંગસૂત્રમાં સાધુ સાધ્વીઓ માટે નિયમો તથા બીજા આચારે અને • પરમાત્મા શ્રી વીરપ્રભુનું જીવન વર્ણવવામાં આવ્યું છે. શ્રી સૂયડાંગજીમાં પ્રભુ વિદ્યમાન
હતા તે સમયે પ્રવર્તતા ધર્મોનું વર્ણન તથા સંસારદશા ઉપરની મોહકતા નિર્મળ કરી મનની અક્ષય શાંતિ તરફ દરે તેવાં અપૂર્વ તરનું નિરૂપણ કરવામાં આવ્યું છે. ત્રીજા શ્રી સ્થાનાંગમાં વસ્તુ દ્રવ્યની સંખ્યા, તેની ગણત્રી ઘણું વિસ્તારથી દર્શાવવામાં આવી છે એટલે કે એક પદાર્થ તરિકે આત્માં, બે તરિકે સ્નેહ અને ગુસ્સો, ત્રણ તારકે જન્મ, જંદગી, મરણ, ચાર તારકે ક્રોધ, માન, માયાં. લેભ, એવી રીતે પ્રકારાંતરેથી વસ્તુ
સ્વરૂપ સારી રીતે સમજાવવામાં આવ્યું છે. સમવાયાંગમાં ષટદ્રવ્યની શક્તિ વગેરેનું વિવેચન વિસ્તારપૂર્વક છે. પાંચમાં અંગ શ્રી ભગવતીસૂત્રમાં અંતિમ જીન શ્રી વર્ધમાનપ્રભુને પ્રથમ ગણધર શ્રી ગૌતમ સ્વામીએ પૂછેલા વિવિધ પ્રશ્નો અને ભગવંત શ્રીમુખે આપેલા ઉત્તરારૂપી અમૂલ્ય રત્નને નિધિ છે. સૂત્રોમાં આ સર્વથી મોટું ગણાય છે તેમજ તેનું સન્માન પણ જૈન સમાજમાં વિશેષ છે, તેની મહત્વતા માટે વધું લખવું એ દિવસના નિર્મળ પ્રકાશમાં સૂર્યની તેજશક્તિનું વર્ણન કરવા સદશ છે. અર્થાત ખુદ મહાવીર પિતા ઉત્તરદાતા અને શ્રીમાન ઈંદ્રભૂતિ જેવા પ્રખર વિદ્વાન પ્રશ્નકર્તા ત્યાં તે કઈ વસ્તુની ઉણપ હોઇ શકે! છ જ્ઞાતાધર્મકથાગમાં શ્રદ્ધા, જ્ઞાન, આત્માદિ વિષેને લગતી નૈતિક કથાઓ આજ્ઞાપાલકને થયેલા લાભો અને વિરાધને પ્રાપ્ત થયેલ નુંકશાને તે ઉપરથી ગ્રહણ કરવાને ઉપનય છે. પાદશાંગ અને અન્તગડદશગ જેમાંના ગ્રંથમાં પ્રભુના

Page #7

જેન ધર્મના ગ્રંથે પર વિચારણા.
૨૦૧ દશ મુખ્ય અને દઢ શ્રાવકનાં ચરિત્ર તથા તેમને અંડગવૃત્તિથી વહન કરેલી શ્રાવકની અગીઆર પ્રતિમાઓનુ વૃતાન્ત છે અને બીજામાં દશ મુખ્ય આચાર્યોનું વા સાધુ મહાત્મા એનું જીવનચરિત્ર છે કે જેઓએ અતિશય સહનશીલતા દાખવી, આઠ કર્મોને ક્ષય કરી તેજ ભવમાં શીવસુંદરીને મેળાપ કર્યો છે, તે સાથે અન્ય કેવળજ્ઞાની આત્માઓની જીવનરેખા દોરી છે. નવમા અનુત્તરાવવામાં દેવલોકને વિષે શ્રેષ્ઠતમ સ્થાન છે જેનું એવા અનુત્તર વિમાનને અલંકૃત કરનાર દશ આચાર્યોની જીંદગીને હેવાલ આલેખ્યો છે. દશમું પ્રશ્નવ્યાકરણ કર્મો અને તેના નિવારણ અર્થેના ઉપાયને લગતી બાબતોથી મુકિત છે અને છેલ્લું ( હાલના સમંયે ) અથવા અગીઆરમું શ્રી વિપાકસુત્ર શુભકર્મોનાં સારાં ફળ અને અશુભ કર્મોનાં માd ફળ વિસ્તારથી સૂચન કરી આ ભાઓ પ્રત્યે કર્મ આચરતાં અગાઉ વિચાર કરવા રૂ૫ રનીંગ બેલ ” વા
ચેતવણી ઘંટ ” વગાડી રહ્યું છે. નથી તો અન્ય મતોની માફક તેમાં પ્રચારક અને અનુસારી માટે જુદા કાનુને કે નથી તેમાં પ્રભુ જેવાની પણ ચાલેલી સિકારસ. માત્ર એકજ મદ્રાલેખ, જે કર અને જે ” અગર જ કરે તેજ ભેગવે છે અત્રે અંગેની ટુંકી વિચારણા સમાપ્ત થાય છે. થોડું ઉપાંગ વિષે પણ વિચારી લઈએ. શ્રી ઉવવાઇનામાં પ્રથમમાં આગળ અંગોમાં બતાવેલા સ્થાની તથા ક્રિયાઓની વિશેષ વિગત દર્શાવી છે. બીજા રાયપાસેણીમાં પરદેશી રાજા અને કેશમુનિ વચ્ચે જીવ, તેની શાશ્વતતા વગેરે બાબતોના પ્રશ્નોત્તરે યુક્તિયુક્ત સંગ્રહ છે. શ્રીજીવાછવાભિગમમાં જીવનું સંપૂર્ણ સ્વરૂપ અને તેને લાગતું કમળ તેમજ જનધર્મ શું છે, તે સમજાવેલું છે. પન્નવણાજી આત્મા અને બીજા પદાર્થો વિષેના જ્ઞાનથી થએલ છે જંબુંદીપપન્નત્તિમાં તે દીપનું સ્વરૂપ અને સૂર્ય-ચંદ્ર પ્રવૃત્તિઓમાં તિષચકને લગતું ગ્રહ, તારાદિનું વાન છે. નિયાવલીયા નકનું ચિત્ર ખડું કરે છે અને કમ્પવેડિસીઆકલ્પનું યા તે બાર દેવલોકનું વર્ણન કરે છે. પુષ્કિયા સ્વર્ગનું, વિમાનેનું અને તેમાં જવાના માર્ગોનું તથા ત્યાં ગયેલા વા જનારના અધ્યવસાયનું વૃતાન્ત આપે છે. પુષ્કચુલીયા-સાધ્વી પુષ્પચુલાના જીવન તથા ગુણોને લગતું છે અને બારમું વન્ડિદશા–વિશ્લેકટુંબમાં થયેલા મોટા મોટા મનુષ્યોનું કથાનક કરી દ્વારકાને જય મન પર જ્ય તથા મોક્ષપ્રાપ્તિ વગેરે વસ્તુઓનું સ્વરૂપ નિરૂપણ કરે છે.
- છેદ ગ્રંથમાં પાપનો નાશ શી રીતે કરવું તે તથા સાધુ સાધ્વીઓએ આહારપાણી વસ્ત્રપાત્ર વિગેરે કેવી રીતે લેવાં તેના નિયમો તથા તેને ભંગ થાય તો તે માટેની શિક્ષાઓ-આદિ છે.
મુળગ્રંથમાંના દશવૈકાલિકમાં-કાળના વિભાગ પ્રમાણે સાધુઓ માટેના નિયમ વિગેરે મહત્વની બાબત છે.
* (ચાલુ) લે. મોહનલાલ ડી. ચાકેસી.

Page #8

૨૯૨
વીરશાસને.
[શ્રીયુત-વિનવધર્મસૂરિને
સ્કેવર નવાવ.]
. (जैनश्वेतांबर धमापदेष्टा विद्यासागर-न्यायरत्न महाराज शांतिविजयजी
તપ-યુવમ ચાના મુવા વિન)
રિશ્રી વિજયધર્મસુરિ લિખતે હૈંકિ-પૂજા-આરતી વિગેરાની બેલીનું દ્રવ્ય-સાધારણખાતે લઈ જવાની કલ્પનામાં કંઈ દોષ જોવામાં આવતો નથી, કારણ કે બોલી બોલવાનો રિવાજ–અમુક વર્ષ–અગાઉ-સુવિહિત આચાર્યો-અને સંધે અમુક કારણને લઈને દેશકાંલાનુસાર દાખલ કરેલ જવાય છે.
(જવાબ) લેવાય છે, એસા કહનેસે કામ નહી ચલેગા, કિસી જૈનશાસ્ત્રકા સબુત દેના ચાહિયે-એર યહભી બતલાના ચાહિયેકિ-અમુક સંવત મેં અમુક સુવિહિત આચાર્યકે વક્ત-યહ બેલી બેલનેકા રવાજ ચલા, વિના સબુતદિયે-ઐસીબાતેં લિખના-જૈન મંજુર કણા-પૂજા આરતીકી બેલી-તીર્થકર દેવકે નામસેં બોલી જાતી હૈ, જિસકે નામસેં બોલી બોલી ગઈ છે ––ઊસી ખાતેમેં જાવે યહ એક થોડા પઢાહુવા શખ્સની સમજ સતા હૈ ઊસ બોલી કે દ્રવ્યક સાધારણખાતેમેં લેજાનેકી કલ્પના કરના યહ આપકહી મનસે ફરમાતે હવા-કેઈ જેનશાસ્ત્રની ફરમાતા હૈ. બાલીકા દ્રવ્ય સાધારણખાતેમે બદલ દિયા તે–ફીર બેલી–બોલના વૃથા હો ગયા-ઐરચહભી સોચ લો ! બોલીકી સનંદ કયા રહી? એક શબ્બે કે-નામસે–એક કન્યાકી સગાઈ કિઈ–ઔર-શિર ઊસમે દુસરેકી કલ્પના કરકે દુસરે વિવાહ દિની-કયા યહ બાતભી કોઈ અકલમંદ મંજુર કરસકેગા-એક લડકા એક શષ્ણ કે નામપર–ગાદી લિયા, ઔર ફિર કલ્પના કરકે દુસરે શબ્દ કે નામપર બેઠા દિયા કયા! યહભી કઈ ન્યાય છે? બડે આશ્ચર્યકી બાત હેકિ–એસી કલ્પના-શ્રી વિજયધર્મ સરિઝને કિસ જૈનશાસ્ત્રસેં નિકાલી-ઇસકા–કેાઈ સબુત બતલાવે. વિના સબુત જૈનસંઘ ઇસબાત કૈસે મંજુર કરેગા? શ્રીવિજયધર્મસૂરિ ખુદ ઈસબાત સાચે–
આગે શ્રીવિજયધર્મસરિ–અપની પત્રિકા નંબર-દ-કે ચતુર્થ પૃષ્ટપર બયાન કરતે હૈ ત્યારે બેલી-રિવાજ-શા માટે જોઈએ, ભક્તિ કરવાને પ્રસંગે બલવાન નિર્બલ ઊપરધતી-નિર્ધન ઊપર અને વિદ્વાન પામર ઊપર આક્રમણ-ન-કરે.
(જવાબ) યહબાત શ્રીયુતવિજયધર્મસૂરિકી-યુક્તિ પ્રમાણસે "રહિત હૈ, રાજા-કુમારપાલકે વપ્નમેં દિવાનને-જ્યાદા રકમ બેલકર-અપની ભાવના ધર્મકામકા આદેશા પાયાહ, કઈ વખ્ત દેખા ગયા હેકિ-શેઠ બેઠે રહે એર-કર જ્યાદા રકમ બોલકર પૂજા-આરતીકા આદેશ પાતા હે, જોરદાર આદમી બેઠા રહે, ઔર પતલા આદમી જ્યાદા રકમ બેલે તો પૂજા આરતીકા આદેશ પાતાહિક વિદ્વાન બેઠા રહીં; આર થોડા પાહવા શબ્દ અપની ભાવનાસે જ્યાદા રકમ બેલકર-આદેશ પાતાહ-શ્રીયુત-વિજયધર્મસરિજીને યહ કયા કહા

Page #9

શ્રીયુત-વજયધમેં સૂરિકે લેખકા જવાબ.
૨૦૩
દિયાકિ–બલવાન નિ`લપર આક્રમણુ-ન-કરે ઇસલિયે ખેાલીકા રવાજ ચલાહૈ, ઇન્સા સે– આર શાસ્ત્રસજીતસે’–શ્રી વિજયધર્મસૂરિજીકા કહના ઠીક નહી,–બાજારમે ભી–દૈખલા ! કાઇચીજ લીલામ હાતી હૈા ચાહે જવાહિરાત હેાયા-કપડા હા, જો શખ્શ જ્યાદા રકમ ખેલતાહે, વહી-ઊસ ચીજુંકાં પાતા હૈ, ઇસમે બલવાન આર નિલકી કયા ગિનતી રહી ?–ઇસલિયે બલવાન નિલપર આક્રમણન–કરે ઇસલિયે ખેાલી મેલનેકા રવાજ ચલાહૈ, અસા કહેના, ર—હાગયા, શ્રીવિજયધર્મસૂરિ–સાચસમજકર—સખાતાં ક્િર સુધારે અગર કહા જાય ખાલી ખાલતે વખ્ત કભી કભી તીર્થા મે-આર–મશિમે –તકરાર હાજાતીહૈ
(જવાબ) તકરાર—ન-કરના અસા ઊપદેશ દેના, મગર પૂજા આરતીકી ખાલી–જો–અ પને મનેાભાવનાસે હાતીહૈ,- ઊસક્રેા બુરી કંસે કહુ 'સકતેંહા-તકરાર કરે ઊસકી ભૂલ હૈ, વે પાપકા ભાગી બનેગા,–ખેલી ખેલતે વખ્ત સાફ સાફ઼ કહા જાતા હૈ, ભાઇ ! ચઢતા પરિણામ રખા—નાણું–મલશે પણુ-ટાણું નહી મલશે,મેનેભી હરજગહ હિંદમે મુસાફરી ષ્ઠિ હૈ, ગાંવગાંવ-આર-શહેર શહરમે ભાવનાસે એટલી ખેલતે હૈ, એક વખ્ત પુના શહરમે જબ–મેરા ચામાસા-થા-એક વિધવા શ્રાવિકાને અપની ભાવનાસે એટલી ખેલકર તીર્થંકર મહાવીરસ્વામીકા પારણા અપને ધરલેજાનેકા આદેશ પાયાથા—પડિત બેચરદાસ કહતેšબહુત કરકે વાંઝિયાશ્રાવક-તીર્થંકર દેવાંકા-પારણા-અપને ધર લે જાતે હૈ-Ùધર-શ્રીવિજયધર્મસૂરિજી કરમાતે હૈ, ખેાલી ખાલતે વખ્ત કભી કભી તકરાર હાજાતી હૈ. ઇન્સાફ કહતા હૈ, આપલેાગ શ્રાવકાંકાં અસા ઊપદેશ દે—જિસસે તકરાર ન હેાને પાવે-ફ કરે! એક શ્રાવકને તકરાર કિયી તા-કયા—દુસરે શ્રાવક શાંતિકરાને વાલે નહી હૈ,ઇનખાતેાંસે પૂજા આરતી વગેરાકી ખેલી ખેાલના ગલત નહી ઠહરસકતા, કભી-વ્યાખ્યાનસભામેલી તકરાર હા જાતી હૈ,—તા–કયા વ્યાખ્યાન ખાચના બુરા કહેાગે? કભી નહી, કભી પ્રતિક્રમણ કરના ખુરા કહેાગે ? હૅગિજ નહી, તીથૅ કર મહાવીરસ્વામી કે સામને ગાશાલા મ`ખલીપુત્રને તકરાર કિષ્ટથી, જમાલીજીને એક ખાત પર–તીર્થંકર મહાવીરસ્વામીસે' મતભેદ કિયાથા. આર અલગ હા ગયે થે,-ઇસસે કયા ! તીર્થંકર-યા-ઊનકા સમવસરણુ ખુસ હૈ। ગયા,–કબી-નહી, અછે આદમીક્રા મુનાસિબ હૈ, અગર અપને કડેમે જા–પડે–તા—ઊસ–જૂકાં–નિકાલકર ફ્રેંક ધ્રુવે,–મગર પડેકાં કભી—નફે કે, ઈસી તરહ તકરારકાં છેાડના,-મગર-તીર્થંકરાકી ભક્તિસે મેલી ખેલના નહી છેાડના, દુનિયાકે કામમેં હજારાં-લાખાં રૂપયે ખર્ચ કર દેતે હૈં, ધર્મમેં ખેલી ખેાલકર શુભ ભાવસે-દેવદ્રવ્યકી–વૃદ્ધિ કષ્ટ–તા-કયા ભુરા કિયા ? બલ્કિ ! અછા ક્રિયા જાનના ચાહિયે, દેવ નિમિત્ત પૂજા આરતિકી ખાલી ખાલકર ઊસ રકમ પર–સાધારણુ ખાતેકી છાપ મારના—આર ઊસ દેવદ્રવ્યકા સાધારણુ ખાતેમે બદલ ડાલના અછા નહી.— કાઇ જૈનશાસ્ત્ર ઇસખાતકાં મંજુર નહી કરતા, દાખલે દલિલેાસે... ભી—યહ બાત–યુક્તિયુક્ત નહી હૈ। સકતી. ગરીબ શ્રાવકા મદદ કરના હે–તા સાધારણખાતેકા અલગ ચઢ્ઢા કરે. દેવદ્રવ્યકી રકમમે કલ્પના કરકે સાધારણખાતા બનાના ઔર-વા-દ્રવ્ય ગરીબ શ્રાવકા દૈના, કાત શખ્શ ઇસ. ખાતા—સ્વીકાર કરેગા, કઈ ગરીબ શ્રાવક ઐસા કહતે હૈ,-હમભુખે પ્યાસે એશક! રહેગેં, મગર દેવનિમિત્ત મેલી મેલકર સાધારણમેં લાઇ હુઇ રકમ હમ કભી—નહી હૈયગે.-અગર કહા જાય-પૂજા આરતીકી ખેલીકુ ભાવ-ગાંવગાંવમે શ્રાવકાને કલ્પિત ખાંધ રખે હૈં, ક્રિસી ગાંવમે ચાર રૂપયે મણુ–શ્રીકા ભાવ રખા હૈ, કિસી ગાંવમે

Page #10

૨૦૪
વીરશાસન.
દે-રૂપયે મણ-ર કિસી ગાંવમેં-અઢાઈ રૂ૫ મણ-ધીકી બેલીકે-ભાવ કલ્પિત હૈ" (જવાબ) ઘીકે ભાવ કલ્પિત નહી હૈ,-બકિ! આ૫–જેફરમાતે હકિ-પૂજા આર. તિકી બેલી દેવકે નામસે-બેલકર-ઊસમે-સાધારણની કલ્પના કરો, યહ બાત-કલ્પિત હૈ,ઔર ફિર તારીફ યહ હૈ કિ આપ કિસી જન શાસ્ત્રકા પાઠ ભી નહી બતલા સક્ત, શ્રી વિજયધર્મસૂરિ–આપની પ્રરૂપણુ–પાયેદાર બનાના ચાહતે હૈ-તે કિસી જૈન શાસ્ત્રકા પાઠ લાવે, ઔર સાબીત કરેડિ–દેવ નિમિત પૂજા આરતિકી–ોલી બેલકર સાધારણ ખાતેમેં કલ્પના કરે તે કુછ દેશ નહી, જબતક ઐસા સબુત–ન-દેયર્ગોએર બારાં વસતક અસી ચર્ચા ચલાતે રહેગે તે ભી-કયા હવા? સબ જૈનસંઘ શાસ્ત્ર-સુન ચુકા હૈ, અબતક એસી અશ્રદ્ધા–તે જૈનસંઘમેં નહી આગઇ હે-જો-દેવદ્રવ્યકી–રકમકે સાધારણમે ખેંચકર-ખાના અછા સમજે-કિસી દેશમેં ધીકે ભાવ-અઢાઈ રૂપયે મણ ભી હેતાથા બાદશાહ અકબરેકે જમાનેમેં–અઢાઈ રૂપયે મણ ઘી-થા.
આમે તારિખ ૨૧ માર્ચ-સન ૧ર૦ કે-જન પત્રમે શ્રી વિજયધર્મસૂરિજી લિખતે હૈ; શ્રીકરવિજયજીનો–લેખ તમે વાંચો હશે,–તેમણે મારા કરતાં પણ અધિક વાત લખી છે –
(જવાબ) તારિખ ૨૫ એપ્રીલ સન ૧૯ર૦ કે જેને પત્રમં સદગુણાનુરાગી-મુનિશ્રી કપુરવિજયજી-સાફ-સાફ લિખતે હે પૂજા-આરતીની બોલીનું દ્રવ્ય-પ્રભુ નિમિત્ત હોવાથી અન્ય ખાતે લઈ જવા અમારા અભિપ્રાય નથી. દેખિયે–શ્રીયુત-વિજયધર્મસૂરિજી! યહાં આપકે અભિપ્રાયસે-સદગુણનુરાગી-મુનિશ્રી કષ્ફરવિજ્યજીકા અભિપ્રાય જુદા હે ગયાશ્રી વિજયધર્મસૂરિજીને–શ્રી કરવિજયજી-એસા કરકે લિખા, મગર–સગુણાનુરાગી નહી લિખા, મુનિ-શબ્દભી નહી જેડા-ઇન્સાફ કહતા હૈ, કિસીકા નામ લિખના તે-ઊનકા પુરા નામ લિખ કર પિસ આના ઠીક હેતા હૈ, અગર કોઈ આચાર્યપદકે ધારેક-ચા–ઊપાધ્યાય-યા-ગણિપદકે ધારક ક-નછે-જબ જબ લેખ લિખના તો ઉનકે નામ –માનપૂર્વક લિખના ચાહિયે-ચહ-એક ન્યાય હૈ. . તીર્થકરકી પૂજા-આરતીકી બોલી બોલનેવાલા-શ્રાવક-અપને દિલમેં-સી ભાવના
લાતા હૈ-મેરે કમનસીબકે અસા વેગ કહાંથા! શાબાશ હૈ-મુજે આજ પૂજા આરતી કરનિકા મિકા મીલા, રૂપયે પેસે આજ હૈ,-કલ–નહી, ઇસ તરહ ઉદાર દિલસે દેવનિમિત્ત દ્રવ્ય બોલતા હૈ––દેવદ્રવ્ય હવા. –ભ્ય જિનમંદિર–ઓર-જિનકેિ શિવાય-દુસરે ક્ષેત્રમેં લગે નહી, અગર કહા જાય–જે-ક્ષેત્ર સિદાતા હે, ઊસમેં લગાના-શાસ્ત્રકા હુકમ હે –તોજવાબમેં–માલુમ હે દેવદ્રવ્ય દેવકે કામમેં લગે-જ્ઞાનદ્રવ્ય-જ્ઞાનમેં-આર-ચતુર્વિધ સંધનિમિત્તકા-કવ્ય-ઊનહી–ચાર ક્ષેત્રે મેં થામસેં લગે, ઇન દુસરી તરહકી–કલ્પનાહ સકે નહી
ફિર તારિખ ૪ એપ્રીલ સન ૧૯૨૦ કે જૈન પત્રમેં–શ્રી વિજયધર્મસરિ તેહરીર કરતે હૈ–ઓષધની જરૂર માંદા માણસનેજ-પડે છે. નહી-નિરોગી માણસને –પુષ્ટક્ષેત્ર પિષ્યાજ કરવું-એ-જાણી જોઇને તેના નાશને જ માર્ગ બતાવવા જેવું નહી તે-બીજું શું છે?
(જવાબ) સાધારણખાત-શ્રી વિજયધર્મસૂરિજી-બીમાર સમજાતે હૈ,-એર-ઊસકે દવા દેકી જરૂરત સમજતે , દેવદ્રવ્યખાતા પુષ્ટ સમજકર-ઊસકો પુષ્ટ કરનેકી જરૂરત

Page #11

શ્રીયુત-વિજયધર્મસૂરિજીકે લેખક જવાબ.
૨૦૫ નહી સમજત-યહી બડી ગલતીકી બાત હૈ, પુરાને જૈનતીર્થ-ર-પુરાને જૈનમંદિર
બીના મરમ્મત બીમાર પડે છે, ઊનકો દેવદ્રવ્યરૂપી દવા દેકર પુષ્ટ કરના અછો કયો નહી સમજતે,? જિનકી મરમ્મત હેના પહલે જરૂરી હૈ; અગર કહા જાય શ્રાવકેકે હસ્તગત દેવદ્રવ્ય પડા હૈ, યે અપના ઊપદેશ માનતે નહી.
(જવાબ) નહી માનતે તે વે શ્રાવક દોષકે ભાગી હૈ, ઊનકી કરનીકા ફલ વે પાયગે, ધર્મ જબરજસ્તી નહીં હો સકતી. દેવદ્રવ્ય પડા રહે –ર–પુરાને જૈનતીર્થ–ર–મંદિર બીના મરમ્મત સિદાતે રહે-ચહદોષ દેવદ્રવ્ય કે દ્રષ્ટીઓ-ર-વહીવટકર્તાઓ કે સીરપર હે-અપને રહનકે લિ મકાન કેઠી ઐર-બંગલે બનાના,-એર-જિનમંદિરકી મરમ્મત દેવદ્રવ્ય સે કરવાનાભી-નહી બને યહ શ્રાવકાકી બડી ભૂલ હૈ, આજ કલકે શ્રાવક અપને કામમે પુરે એર ધર્મ કે કામમેં અધુરે હૈ,ઇસર્સે જ્યાદા ઔર કયા કહે, આજ કલકે યુવક શ્રાવક–ર–સુધારકવર્ગકા દાવા રખને વાલે શ્રાવક –યહાં તક-કહતે હૈ કિ– પ્રતિષ્ઠા-રથયાત્રા-ઉધાન–એર-તીર્થયાત્રા કે સંઘ નિકાલનકી હાલ જરૂરત નહી, ગરીબ શ્રાવક મદદ દેને કી જરૂરત હૈ, મેં-કહતા હું,-વિવાહ સાદીમેં હજાર રૂપિયે લગાનેકી જરૂરત નહી, ઉસમે છેડે રૂ૫થે ખર્ચ કરકે બાકી કે રૂપયે ગરીબ શ્રાવકકે મદદ દેના ચાહિયે, -માતપિતાને કારજમે હજારો રૂપયે કર્યો ખર્ચના –બાગબગીચે–બંગલે એર-બડે બડે મકાન બનાનેકી ક્યા જરૂરત હૈ; ઇન બાતો મેં થેડા ખર્ચ કરે ઔર બાકી રૂપયે ગરીબ શ્રાવકોઠે મદદમે દેદે તે-અછા હે-મગર ઇસ બાતકે કાન સુનતા હે-ખેર ! અબ અસલી બાત પર ખ્યાલ કિજિયે - * શત્રુંજય-ગિરનારતીર્થોમેં લાખાં રૂષયે દેવદ્રવ્ય કે પડે રહે ઓર પુરાને મંદિરોકી મરમ્મત-અહી કિઈ જાય યહ શ્રાવકી કિતની બડી ગલતી સમજનાર મેરા જાના, જબ તીન વર્સ પહલે-ગિરનાર તીર્થ પર હુવા થા,-હાંપર–રાજા સંપ્રતિકા–વસ્તુપાલતેજપાલકા–ર–રાજા કુમારપાલકા-બનાયા હુવા મંદિર–અપની નજરસે દેખા થા, બહારકી , દિવારે એર શિખર એસે હો ગયે હૈ અગર-જમાને હાલમેં–મરમ્મત નહી કરવામાં જાયેગી તે–ચંદરજ બડા નુકસાન-હેગા, મગર શ્રાવકલ્લોગ સુનતે નહી, યહ ઊનકી બડી ભુલ હે.
શ્રીવિજયધર્મસૂરિજી—લિખતેહ-પુષ્ટક્ષેત્ર પિષ્યા કરના યહ માર્ગ ઊસકે નાશ ફેનેકા સૂચક હૈ;
(જવાબ) યહ બાત ઠીક નહી,-અગર આજકાલ જૈન શ્વેતાંબર શ્રાવકેકે–પાસ જિતના દેવદ્રવ્ય જમા હે –ઉસસે દશગુનાભી જ્યાદા હે – ભીમરમ્મત કરને કે લિયે થોડા હૈ, ઈસ લિયે દેવદ્રવ્ય પુષ્ટ સમજના ઠીક નહી હૈ,-હાં ! શ્રાવક લગ-જીર્ણોદ્ધારમેં-લગાતે નહી, યહ ઉનકી ભુલ હે, દેવદ્રવ્ય બઢ ગયા હૈ-ઈસલિયે દેવ નિમિત્ત પૂજા-આર તીકી બોલી બોલકર ઉસમેં સાધારણ ખાતેકી કલ્પના કરના, ઐસા-જો-વિજયધર્મસરિકા કહના હૈ, વહ કલ્પનાકિસ જેનશાસ્ત્રકે સબુતસે કરની-ઈસિકા પુરાવા શ્રીવિજયધર્મસરિ જી-બતાવેજઅ-જૈનસંઘ—મંજુર કરેગા, કેરી બાતમેં કામ નહી ચલેગા...

Page #12

૨૦૬
વીરશાસન. "
મુનિશ્રીઅમૃતવિજયજી.
સમાજસુધારણુના અંગે વિવિધ વિષયનો ઉપદેશ અપાય છે, ટીકાઓ થાય છે; તેની સાથે એક અગત્યના અંગ તરફ સુત લેખકે એ ધ્યાન આપવા જેવું છે અને તે એ છે કે સંધમાં જે અનુકરણીય વ્યક્તિએ થઈ જાય, જેઓનાં જ્ઞાન અને ચારિત્ર નિર્મળ હોય, વિવિધ પ્રકારના સદ્ગણોથી જેઓએ પિતાનું જીવન પુરૂ કરેલ હોય, તેવા પુરૂષોનાં દ્રષ્ટાંત સમાજ આગળ મુકવાં, તેમ કરવાથી સમાજને ઘણું જાણવાનું અને અનુકરણ કરવાd મળે છે. ( સમાજ યા લેકસમુદાયમાં અનુકરણ ટેવ રહેલી છે. અનુકરણ સારું અને નઠારું, એમ બે પ્રકારનું હોય છે અને તે અનુકરણ કરનારની રૂચી ઉપર આધાર રાખે છે. અનાદિથી કુસંસ્કારોનું અનુકરણ કરવામાં જીવ બહુ કુશળ હોય છે. પાણીને નીચાણ તરફ વહેવામાં કંઈ ગતિ આપવાની જરૂર પડતી નથી પણ તેને સપાટીથી ઉચે ચઢાવવું હોય છે ત્યારે ગતિ આપવાની જરૂર પડે છે અને તેને માટે પ્રયાસ પણ કરવો પડે છે. પાણી ઉચે ચઢાવવાનું કારખાનું જેવાથી જણાઈ આવશે કે જેટલે ઉચે પાણીને લઈ જવાની ધારણું હેય છે તેટલી ઉંચાઇવાળી પાણીની ટાંકીઓ ગોઠવી, યંત્રદ્વારા પાણીને ઉંચે લઈ જઈ પછી નળદ્વારા લઈ જવાથીજ તેટલા (ધારેલા ) લેવલની ઉંચાઇ સુધી પાણી લઈ શકાય છે. એજ ન્યાયે સમાજને જેટલા ઉડ્યા લેવલ પર લઈ જવા ધારણું હોય, તેટલા ઉંચા સદગુણેને ધરાવનારા, કર્તવ્યપરાયણશીલ, જ્ઞાની, ધ્યાન, તપસી, અનેક સગુણ ધરાવનારા, જે જે રને સમુદાય કે સંઘમાં ઉત્પન્ન થઈ જાય તેમના જીવનચરિત્રની શોધ કરી સમાજ આગળ મુકવાથી સમાજને યા ભવિષ્યને માટે ઘણું સારી અસર ઉપજાવી શકાશે.
જન પ્રાચીન સાહિત્યમાં કથાનુયોગને જે એક ભાગ છે, તે કથાનુયોગમાં શંકાને સ્થાન જ નથી; છતાં પ્રાચીનતાના લીધે કેટલીક વખત ચરિત્રોને દંતકથા અને કલ્પનાઓનું ૨૫ક ૫ણ આપવાનું સાહસ કરવામાં આવે છે, પરંતુ થોડા કાળમાં ઉત્પન્ન થયેલી વ્યક્તિઓના સંબંધમાં એ શંકાને સ્થાન જ નહિં રહે. - હાલમાં ચરિત્ર લખાવાનાં તે વર્તમાન કાળમાં થયેલી વ્યક્તિઓનાં-વર્તમાનમાં અતિશય જ્ઞાનીઓને અભાવ છે; અને જે વ્યકિતઓનું ચરિત્ર લખવામાં આવે, તે સર્વ સદગુણસંપન્ન કદાપિ ન હોય, તો પણ સમાજમાં જેમનું જીવન ઉચ્ચ કોટીનું હોય, સમાજમાં જેમના માટે ઘણું ભાગે માન હેય, પિતાના ઉચ્ચ જીવનથી જેમણે સ્વાર કલ્યાણ કિવા ઉપકાર કરેલા હોય અને વીતરાગપ્રણીત માર્ગનું આલંબન પકડી ગૃહસ્થ વા સાધુ જીવન ઉચ્ચ રીતે ગુજારી જીવનને સફલ કર્યું હોય, તેવાં દ્રષ્ટાન્ત બેશક સમાજને કોઈપણ રીતે ઉપકારક નીવડયા શિવાય રહેશે નહિ. એવી વ્યક્તિઓ પ્રસિદ્ધિમાં થોડી હોય છે. અપ્રસિદ્ધ વ્યક્તિઓ સમુદ્રના રત્નની જેમ સમાજમાં હોય તે તેઓની હયાતીબાદ તેમને સમાજ આગળ લાવવાને જરૂર પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
આટલું લખવાને પ્રસંગ જે કારણથી ઉદ્દભવ પામેલ છે, તે મુનિ અમૃતવિજયજીના

Page #13

મુનિશ્રીઅમૃતવિજયજી.
અંગે છે. આ મુનિ પ્રસિદ્ધ જગમા આચાર્ય મહારાજ શ્રી આત્મારામજી મહારાજના પ્રશિષ્ય હતા.
તેમનાં માતપિતા, જન્મ, દીક્ષા લેવાનાં કારણે ઈત્યાદિ બાબતોની સેધ કરવાને મહેનત લીધી નથી; પણ તેમના સહવાસમાં આવવાના પ્રસંગે એકથી અધિક વખત આવેલા તે ઉપરથી એમના માટે મારા મનમાં ઘણું ઉંચા વિચારોએ પ્રવેશ કરેલો હતો. તેઓ થોડા દિવસ ઉપર અમદાવાદમાં કાળધર્મ પામ્યા, ભાસીકામાં તેમના માટે જુજ હકીક્ત આવેલી વાંચી, તેથી મનને સંતોષ થયે નહિ. એમનામાં મુખ્યત્વે જે જે ગુણે માલમ પડ્યા તે તે ગુણોનું જ વિવેચન કરવા ઉચિત ધારું છું.
૧. સદ્દગત મુનિ અમૃતવિજયજીની શરીર સંપત્તિ સારી ન હતી, શરીર કૃશ અને નિર્બળ રહેતું, પણ તેમનામાં શ્રદ્ધા ગુણ સારા હતા.
મુનિના આચાર અને ચારિત્ર નિર્મળપણે પાળવાને તેઓ બહુ કાળજી ધરાવતા હતા. મુનિમાર્ગની પ્રવૃતિ કરવામાં, નિત્યકૃત્યમાં તેઓ ઉધમવત રહેતા અને જે જે ક્રિયાઓ કરવાની હોય તે નિર્દોષ રીતે કરતા, તેમાં પ્રમાદ ન થાય તેના માટે ઘણું સાવધાન રહેતા. સમ્યક્રિયા એ દુર્ગાનને રોકનાર અને ચારિત્રધર્મને પુષ્ટિ કરનાર છે,
૨ તેઓએ પિતાના ચારિત્રકાળની શરૂઆતમાં સિદ્ધાંતને અભ્યાસ કરેલ હતા. સંસ્કૃત અને પ્રાકૃત બેધ પણ હતો. હમ્મશાં શાસ્ત્રનું વાંચન તેમનું ચાલું જ હતું, શાસ્ત્રવાંચન શિવાય, બીજા વાંચનને પણ તેઓને શોખ ન હતો. વર્તમાનમાં સાધુવર્ગમાં કેટલાક ફકત રોજીંદા, અઠવાડીક, અને માસીક પેપરના વાંચનમાં જ ઘણે કાળ કાઢે છે, એ રીત પ્રશંસનીય નથી. બેશક વર્તમાન સમયના સમાચાર જાણવાને જે પિતાને શેખ હેય તે દરરોજ અમુક વખત મુકરર કરવો જોઈએ, પણ તેને બદલે દિવસને ઘણે ભાગ એ ખાતે કાઢવો એ તે તેમના પિતાના આત્માને અને સમાજને બનેને હિતકર્તા નથી.
૩ મુનિઅમૃતવિજ્યજીમાં શાંતગુણ પ્રધાન હતા, તેઓની મુદ્રા શાંત હતી અને પ્રકૃતિ પણ એટલી બધી શાંત હતી કે કઈ પણ પ્રસંગે તેઓ ઉગ્રતાના કારણે મળવા છતાં પણ ઉગ્ર થતા નહિ.
૪ તેઓની ભાષા મધુર હતી. તેમનામાં કટુકતા પ્રાયે હતી જ નહિ, મિતભાષી હતા, જરૂર કરતાં વધારે બોલવાને તેમનો સ્વભાવ જ નહોતો.
૫ સહનશક્તિ-આ ગુણ તેમનામાં અલોકિક હતો. તેઓનું શરીર હમેશાં વ્યાધિગ્રસ્ત રહેતું, તેમાં છેવટના કેટલાક વર્ષથી તેઓને હરસના દરદન ઉપાડ થયો હતો, તેના લીધે હંમેશાં લેહી પડતું; વેદના થતી વખતે પીડાતા તેપણ તેવા પ્રસંગે પણ તેઓ ગ્લાનિ નહી પામતાં કર્મોનું સ્વરૂપ વિચારતા અને પિતે બાંધેલાં અશાતા વેદની કર્મના વિપાકેદયના લીધે જે દુઃખ થાય તે સહન કરવામાં જ આત્મહિત છે એમ તેઓ માનતા હતા.
વિહાર શરીરનિર્બળતાનું નિમિત્ત બતાવી, એકસ્થાને તેઓ રહેતા નહતા. પગે વિહાર કરી શાસ્ત્રમર્યાદા પ્રમાણે વર્તતા.
૭ નિરાભિમાનપણું–તેઓ હંમેશાં પિતાની લઘુતા ભાવતા હતા અને રાણી પુરો

Page #14

વીરશાસન.
મહાત્માઓના ગુણાનુવાદ કરતા હતા. અધિક ગુણીના ગુણોની અનુમોદના આત્માને ઉચ્ચ કેટીમાં લઈ જાય છે. આ ગુણ ખરેખર અનુકરણીય છે. ગુણાનુરાગીપણું એ મહાન ગુણ છે. શાસ્ત્રકારોએ એ ગુણને ઘણું મહત્વ આપ્યું છે. એ ગુણ એમનામાં સારી રીતે જણાઈ. આવતા હતે. 1 ઈત્યાદિ સગુણયુક્ત જીવન ગુજારનાર મુનિ અમૃતવિજયજી. પિતાના આત્માનું કલ્યાણ કરી ગયા છે. આપણે તેમના ગુણનું અનુમાન કરી આપણા આત્માને પવિત્ર કર
એજ આપણું કર્તવ્ય છે. ત્યાગ અને વૈરાગ્ય એ મુનિઓનું ભૂષણ છે. એ ગુણે એમનામાં સારી રીતે જણાઈ આવતા હતા. આ ગુણેના લીધે શરીરના વ્યાધિની પીડા તેમના મન ઉપર અસર કરી શકતી નહોતી અને તેથી જ તેઓ સમભાવમાં રહેતા હતા. - મહાત્માઓ એ ગુણના આલંબનથીજ જગતના ઉપર પોતાની પ્રભા પાડી શકે છે. સ્વપર ઉન્નતિના બીજરૂપ એ ગુણ છે.
શરીર નિર્બળ અને વ્યાધિગ્રસ્ત છતાં પિડવિશુદ્ધિના તેઓ ઘણું ખપી હતા. ચારિત્ર પાલનના અને નિર્દોષ આહાર, માંડલાના પાંચ દેષ રહિત આહાર લાલસા વિના કરવાથી ચારિત્ર ધર્મની પુષ્ટિ થાય છે. અને તેજ કારણથી ચારિત્રવાન સાધુઓ શરીરની પરવા કર્યા શિવાય શુધ્ધ આહાર મેળવવાને જે તકલીફ સહન કરે છે તે ખરેખર અનુમોદનીય છે.
- આ પ્રમાણે મુનિ અમૃતવિજયજી જીવન પર્યત શુધ્ધ ચારિત્રધર્મનું આરાધન કરી સમાધિપૂર્વક કાળધર્મ પામ્યા છે. - આવા શબ્દ જીવન ગુજારનાર મુનિ મહારાજના સહવાસને લાભ જેઓને મળે છે, તેઓને તો મનથી તેમના ગુણોને અનુભવ થાય છે. તેમના ગુણોનું જેઓ ચિંતવન કરે છે, તેમને પણ લાભ થયા શિવાય રહેતું નથી."
લે. વકીલ નંદલાલ લલુભાઈ,
સુંદર રાજાની સુંદર ભાવના
અને છે શીલ સત્ત્વની કસોટી. આ
(ગતાંકથી ચાલુ)
પ્રકરણ પાંચમું (ચાલ).
-
-
શેઠનું આ કાર્ય ઉડો વિચાર વિનાનું હતું એમ કહ્યા વિના ચાલી શકે એમ નથી. ' જો કે શેઠની રગેરગમાં ધર્મપ્રેમ રમી રહ્યો હતો, પણ ધર્મનું તાત્વિક રહસ્ય શેઠથી હજુ

Page #15

સુદર રાજાની સુદર ભાવના
૨૦૦
મળત.
અજ્ઞાત હતું. જે શેઠે કાર્ય કરતાં પહેલાં પોતાની સુંદર વિચારમાળાને અવકાશ આપ્યા હાત તા તે કાર્યનું આવું હૃદયભેક પરિણામ ન આવત, જે ઉદ્દેશથી આ કાર્ય કર્યું હતું તે ઉદ્દેશ સંપૂર્ણતાથી સફળ થાત અને દુઃખી પીતાપુત્રને તીવ્ર દુઃખ નહિ પણ દુ:ખમાં દિલાસે જો તે અવસરે બાળકાને આવી ત્રાસદાયક સજા નહિ કરતાં શાંતિના વચનેાથી તે અયેાગ્ય છે, અકાર્યું છે, હિંસક છે, આવું અન્ય પ્રાણીઓના પ્રાણનું ધાતક કાર્ય નિય છે વિગેરે વિગેરે વચનેાથી સમજાવ્યું હોત તેા તેના પરિણામે તેવાં કાર્યાથી નિવૃત્ત થઇ બન્ને બાળકોના હૃદયમાંથી હિંસક પરિણામ સદાને માટે સમૂલ નાશ કરી શકાત. સંપૂર્ણ સૃષ્ટિમડળમાંથી પેાતાના નિર્મૂળ ઉપદેશદ્રારા અથવા વિશુદ્ધ વર્તનારા એક પણ પ્રાણીના ઉદ્દાર થયા તા પોતાનું સમગ્ર મનુષ્યજીવન સળ થયું એમ સમજવું, કેમકે વિશુદ્ધ ધર્મના સંસ્કારવાળા એકજ ધર્માં અનેક જીવાના જીવિતવ્યતે અભયદાન આપવાવાળા થાય છે અને ઉપદેશદ્વારા ખીજા પાસે અપાવવાવાળા પણ થાય છે, પરંતુ જેમ હીરામાણેક વગેરેના સત્ય સ્વરૂપથી અનભિજ્ઞ ઝવેરી અમૂલ્ય ઝવેરાતની સત્ય કમત ન આંકી શકે તેમ અદ્ભૂત કરૂણાવંત પ્રભુનું પવિત્ર શાસન પામીને પણ તાત્ત્વિક કરૂણાના અપૂર્વ સિદ્ધાંતની કિંમત અજ્ઞાનતાના પ્રભાવે શેઠે આંકી શકયા નહિ. ધર્મનું ઊંડું રહસ્ય સમજવું ધણુંજ મુશ્કેલ છે એટલાજ માટે જગતના કલ્યાણ માટે ચાદ્શાચુ માલીશ આદર્શ ગ્રંથાના પ્રણેતા અસાધારણ બુદ્ધિનિધાન શ્રીમાન હરિભદ્રસુરિશ્વરજી અષ્ટક પ્રકરણમાં દર્શાવે છે કે— सूक्ष्मबुद्धया सदा ज्ञेया धर्मा धर्मार्थिभिर्नरैः । अन्यथा धर्मबुद्धयैव तद्विघातः प्रसज्यते ॥१॥
ભાવાર્થ :—તાત્ત્વિકધના અભિલાષી પ્રાણીઓએ ધર્મનું રહસ્ય તીક્ષ્ણ બુદ્ધિએ જાણવા જેવું છે, અન્યથા સૂક્ષ્મ વિચારણાના અભાવે આધિ વ્યાધિ અને ઉપાધિમય વિષમ સંસારચક્રને વૃદ્ધિ પમાડનાર અધર્મી પણુ સ્વર્ગ અપવર્ગના અનુપમ સુખને અર્પણુ કરનાર ધર્મ છે એમ માની તેનું અવલંબન કરતા તે પ્રાણીઓ ધના વિનાશ કરે છે અને અધના અસહ્ય સંકટાને અનિચ્છાએ પણ ભાગવે છે. જેની ઉપર દૃષ્ટાંતરૂપે દર્શાવેલા એક ઉલ્લેખનું આપણે અવલેાકન કરીએ.
સકલ કલ્યાણવેલડીના કંદ સમાન ગ્લાન વૃદ્ધ ખાલ આદિ મુનિની કરેલી વૈયાવચ્ચ કદાપિ નિષ્ફળ જતી નથી, અવશ્ય ફળને આપવાવાળીજ હોય છે. આપણા પ્રાચીન અને સુવિહિત શાસ્ત્રકાર જણાવે છે કે—સત્મ્ય શિર પરિવા, વૈયાવચં જિ અહિયા અન્ય સર્વ શુભકાર્યો અવશ્ય ફળદાયી છે એમ સંભવી શકતુ નથી. દુનિયામાં જોઇએ છીએ તા ઘણાં કાર્યાં એવાં માલૂમ પડે છે કે જે કાર્યાં સાનુકુળ સંયેાગે મૂળ આપે અને વિધાતક સંયેાગે ફળ નથી પણું આપતાં પરંતુ કાઈ પણ અવસરે કરેલી ગ્લાનાદિકની વૈયાવચ્ચ પોતાના સુંદર ફળથી વંચિત રાખતીજ નથી. આવા પ્રકારે શાસ્ત્રમાં દર્શાવેલા ગ્લાનઆદિની વૈયાવચ્ચના અનુપમ લાભને ગુરૂદ્વારા અથવા શાસ્ત્રારા જાણીને અચિંત્ય લાભના અભિલાષી ક્રાઇ પ્રાણી એવા પ્રકારના અભિગ્રહ ધારણ કરે કે આજથી આરબીને મારે હંમેશાં પ્રશસ્તભાવપૂર્વક જ્વરાદિ વ્યાધિથી પીડા પામતા ક્રાણુ ગ્લાનમુનિને ઓષધાદિ સામગ્રીદ્વારા અવસ્ય વૈયાવચ્ચ કરવી. અભિગ્રહ ધારણ કર્યાબાદ કાલાંતરે કાષ્ટ અવસરે તેવાં ગ્લાનાદિ

Page #16

૧૦
વીરક્ષાસને
મુનિની પ્રાપ્તિ ન થાય અને તેમની વૈયાવચ્ચને અપૂર્વ લાભ ન મળે તે અવસરે જે આવા પ્રકારની વિચારણું કરે કે –“અરે મારો અભિગ્રહ આજે પૂર્ણ ન થયો, નિર્ભાગ્યશિરમણીને ચિંતામણરત્નની પ્રાપ્તિ કયાંથી હોય, તેનાં આંગણામાં કલ્પવૃક્ષ યાંથી ફળ, પાપીને પાપના ઉદયે ધર્મ કરવાની સામગ્રીઓ પણ દુર્લભજ હોય છે, અરે કાઈપણ ગ્લાન મુનિ મને ન મલ્યા જેથી મારી સઘળી મનોરથમાળા નિષ્ફળ જ વિલય પામી, જે કાઈ મહાત્મા રોગગ્રસ્ત થયા હતા તો ઘણું સારું થાત કે તેમને આષધાદિને ઉપચાર કરીને મારી પ્રતિજ્ઞાને હું અખંડ રાખી રાખી શકત,” તે ધર્મના મર્મને નહિ સમજનારો તે અજ્ઞ પ્રાણી આવી રીતે ગ્લાન મુનિ નહિ મળવાથી ઉદિગ્ન થતો ધર્મના નામે અધર્મનું આચરણ કરવાવાળે થાય છે. જોકે ઉપરોક્ત અભિગ્રહ ઘણે સુંદર છે, પણું અભિગ્રહના સ્વરૂપને નહિ સમજવાથી જે ઉપરોક્ત દુષ્ટ વિકલ્પ ઉપસ્થિત થાય તે પરિણામે ધર્મને બદલે કર્મને બંધ જ થાય છે. આ
* આધુનિક સમયમાં આવી રીતે ધર્મના મર્મને નહિ સમજવાથી ધર્મબુદ્ધિએ અધર્મમાં પ્રવૃત્તિ કરવાવાળાઓના અનેક દાખલાઓ મળી આવે છે. આટલાજ માટે આપણું પરમપકારી પવિત્ર મહર્ષિઓ ફરમાવે છે કે પ્રથમ ધર્મના રહસ્યને સમજે એટલે કે “પરિશ એ શુભાશુભ માર્ગને પારખે અને ત્યાર પછી તેમાં પ્રવૃત્તિ કરો એટલે “પ્રત્યાવસ્થાન પરિક્ષા” એ કરી અશુભ ભાગને ત્યાગ કરો અને શુભ માર્ગમાં પ્રયાણ કરે છે જેથી ધર્મને નામે કદી પણ અધમ માર્ગમાં પ્રયાણ ન થાય.
કૃપાવાન શેઠ આ અવસરે ભૂલ્યો, અધર્મને દેખી તેનું અંતઃકરણ આવેશમાં આવી ગયું અને બીજી બાજુ દષ્ટિ નહિ દેતાં કેમળ બાળકેપર કઠોરતા વાપરી શેઠે બાળાને સજા કરી એ યોગ્ય નહતું છતાં પણ એક વખતે આપણે માની લઈએ કે, તેઓ સદોષ હોવાથી સજાને પાત્ર હતા પણ નિર્દોષ રાજા પ્રત્યે શેઠની તિરસ્કારદૃષ્ટિ અયોગ્ય અને અસ્થાનેજ હતી એમ કહેવું જ પડશે. લેકનીતિને અનુસરીને કદાચિત રાજાને પણ કિંચિત દોષપાત્ર લેખીએ તો લેખી શકાય કેમકે તેજ રાજાને તે બને બાળ હતા તોપણ આપણે ઉપર જોઈ ગયા તે પ્રમાણે મધુર વચને પ્રયોગ કર્યો હોત તો દુખી રાજાને નિરાશ થવાનો અવસર ન આવી શકત. જેમ-રાગીઓના રોગને દૂર કરવામાં સુવિચારક દીર્ધદષ્ટિ વેધ, બની શકે ત્યાં સુધી દર્દીના દઈને મીઠા ઔષધથીજ નાબુદ કરે છે; તેવા એષધથી જે ફાયદો માલમ ન પડે તો જ કડવા કે કસાયલા ઓષધને પ્રયોગ કરે છે. તેવી જ રીતે સન્માર્ગદર્શક ઉપકારીએ પણ ઉપકાર્યને ઉન્માના ભયંકર અપાયથી સંરક્ષણ કરવા માટે પ્રથમ કર્ણપ્રિય મધુર વચનોથી પ્રેરક બનવું જોઈએ. શાસ્ત્રોમાં પણ દર્શાવ્યું છે કે-જે વચને સર્વને ઈષ્ટ હોય, જે શબ્દોના શ્રવણથી સઘળાઓ આનંદ પામે અને જે વાકયો પિતાના ઈષ્ટ કાર્યની સિદ્ધિના સાધક હોય તો તેવા પ્રિયકારી અને હિતકારી મધુર વચનો અનાદર કરી અન્ય વચનો ઉચ્ચાર સરખો પણ શા માટે કરે જોઈએ! કદાચિત પ્રાપ્ત થયેલા દ્રવ્યને સદુપયોગ નહિ કરતાં માત્ર સંગ્રાહક બુદ્ધિવાળા કૃપણુશેખરે દ્રવ્ય ખરચવાના અવસરે પિતાને હાથ સંકોચે અર્થાત દરિદ્રતા ધારણ કરે, પરંતુ જેમાં દ્રવ્યનો વ્યય નથી તેવા વચનમાં દરિદ્રતા શા માટે ધારણ કરવી જોઈએ. માટે હમેશાં બનતા પ્રયત્ન જ્યાં સુધી બને ત્યાં સુધી કમળ વાણથીજ બીજાઓને ઉપદેશ આપવો જોઈએ. કેટલીક વખતે કઠોર વચન સામાના

Page #17

સુંદર રાજની સુંદર ભાવના.
૨૧૧
હદયપર વિપરીત અસર કરે છે, હાય તેવું હિતકારી હોય તે પણ પ્રથમ સામાના અંતઃકરણમાં ક્રોધ ઉત્પન્ન કરે છે, જેના પરિણામે પિતાનું અંતઃકરણ પણ મલીન થાય છે અને ધારેલું કાર્ય ફળીભૂત થતું નથી. જે મધુરતા પિતાને સ્વાધીન હેય, અર્થાત અભ્યા સના બળથી સ્વાભાવિક પિતાના વચનોમાં મધુરતા આવતી જ હોય તે કર્યો સત્વશાળી પુરૂષ એવો હોય કે જે જાણી જોઈને વચનમાં કઠોરતા લાવે, કમનસીબવાન ભાગ્યેજ એવી મૂર્ખતા કરનારો મળી આવે અને એને ચોક્કસ છે કે–મધુર વચનને ઉચ્ચાર કરનાર ક્ષમાવાન મનુષ્ય કાર્ય સાધવામાં જે સફળતા મેળવે છે તે સફળતા કર્કશ ભાષણ કરનાર ક્રોધી ભાગ્યેજ મેળવી શકે છે, કારણ કે કેધથી અંધ થયેલા મનુષ્યની કાર્યસાધક બુદ્ધિ ક્ષણવારમાં વિનાશ પામે છે,
શ્રીસાર શેઠના પ્રસંગમાં પણ એવું જ બન્યું. આવેશથી નિર્મળ બુદ્ધિની સ્વચ્છ પ્રભાપર અજ્ઞાન અંધકારનાં સ્યામ પટલો ફરી વળ્યાં, જેના પ્રભાવે શેઠ દીર્ધ વિચાર કરી શકયા નહિ. જોકે આ સઘળું કાર્ય શેઠથીજ થયું હતું એટલે રાજાના દુઃખમાં નિમિત્ત કારણ શેઠ” હતો છતાં પણ આપણે તો આ સ્થળે રાજાની દુર્ભાગ્યની ભયંકરતાજ વર્ણવવી રહી.
રાજાને પિતાની કઠેર આજ્ઞા ફરમાવી શેઠ તો પિતાને સ્થાને ચાલ્યો ગયો. રણસંગ્રામમાં શસ્ત્રધારી શુરવીર યોદ્ધાઓ સાથે યુદ્ધ કરતા દુશ્મનના તીક્ષ્ણ પ્રહારોએ રાજાને જે અશાંતિ ઉત્પન્ન નહોતી કરી, તેના કરતાં અધિક અશાંતિ શેઠના તીણુ વચનપ્રહારોએ કરી. થોડા જ વખતમાં ચિંતાગ્નિથી દગ્ધ રાજાએ શેઠના ભયથી ધ્રુજતા અને મારેલા મારના દુઃખે નેત્રમાંથી અશ્રુધારા વરસાવતા પિતાના દુખી બાળકને દૂરથી આવતા જોયા. બન્ને પુત્ર પિતા પાસે દેડી આવ્યા અને હૃદયદ્રાવક વિલાપ કરતા શેઠ તરફથી પિતાની ઉપર વીતેલી વિતક વાત પિતા સમક્ષ કહી દર્શાવી. આ હકીકત સાંભળીને અને પુત્રના નેત્રમાંથી નિકળતા બાર બોર જેવડા આંસુ દેખીને રાજાના દુખની સીમા રહી નહિ. માતા વિનાના પિતાના પુનું દુઃખ દેખી જેકે રાજાનું હદય ભરાઈ આવ્યું છતાં પણ શુરવીર રાજાએ પિતાના અંતઃકરણને ધીરજ આપી સ્વસ્થ કર્યું. પુત્રનો કરૂણાજનક વિલાપ દેખી નિર્બળ અને નિર્માલ્ય મનુષ્યની માફક રાજા રૂદન કરવા ન મંડી પડો, કારણ કે રાજાને બાલ્યાવસ્થામાં પુત્રના કોમળ અંતઃકરણમાં નિર્બળતાના બીજ મહેતાં વાવવાં, બાળકોને શૈર્ય વિનાના નિપરાક્રમી નહોતા બનાવવા, પરંતુ હાય તેવા વિષમ સંકટના સમયે પણ ઘેર્યતાનું અવલંબન કરનારા દઢ પરાક્રમી ક્ષત્રીયવીર બનાવવા હતા. આજ કારણથી રાજાએ પિતાની દુઃખથી ભરપુર નિસ્તેજ મુખાકૃતિને બાહ્ય શાંતિથી આચ્છાદિત કરી, દુઃખી બાળકને ધીરજ આપી, રૂદન કરતા નિવાર્યા અને શાંતિના વચનેથી ઉપદેશ આપ્યો. હે વત્સ! તમે ચિંતા ન કરો, શાંત થાઓ, આપણું ઉપર જે જે દુખના પહાડો ત્રુટી પડે છે તેમાં બીજા કોઈ પણ દેષપાત્ર નથી માત્ર આપણું કર્મને જ દેષ છે. પૂર્વે તેવાં દુષ્કર્મો ક્ષાર્જન કરેલા જેથી આપણે તેનાં તેવાં કટુક ફળો અનુભવીએ છીએ, તેમાં આપણું કર્મ સિવાય બીજાને શો દોષ મઢીએ? આ અવસરે રાજા જાણે પિતાના સઘળા દુઃખોને ભૂલી જ ન ગયે હેય તેમ ગંભીર વચનથી પિતાના પુત્રને શાંત કરતા હતા, પરંતુ તેનું પિતાનું અંતઃકરણ તો અનિર્વચનીય દુખ સાગરના અગાધ જળમાં ડૂબતું હતું. પડતા ઉપર પાટુ મારનાર દેવને ઉપાલંભ આપતે રાજા વિચાર કરે છે કે–અરે અંતરનું દુખ

Page #18

૨૧ર
-
વીરશાસન.
કેની આગળ વર્ણવીએ, નિર્મળ દયાના અંકરાઓ જેના હદયકયારામાં નવપલ્લવિત થઈ રહ્યા હતા, એવા દયાળુ શેઠની પણ આ દશા થઈ ! માત્ર એકજ ગુન્હાની શિક્ષામાં બન્ને બાનકેની આ દુર્દશા કરી, પણ તેમાં શેઠને શો દોષ કાઢીએ. પૂર્વોપાર્જીત અશુભ કર્મનેજ આ પ્રભાવ છે. કહ્યું છે કે – - करोति तत्कर्ममदेन देही, हसन् स्वधर्म सहसो विहाय ।
रुदंश्चिरं रौरवरन्ध्रमध्ये भुते फलं यस्य किमप्यवाच्यं ॥१॥
ભાવાઈ–૮૭ પગલિક સુખની ખાતર સંસારિક લીલામાં મશગુલ પ્રાણી પિતાના વાસ્તવિક ધર્મને એકદમ ભૂલી જઈ મન્મત્ત થયા છતાં આનંદભેર એવા કલિષ્ટ કર્મ ઉપાર્જન કરે છે કે જેનાં ન કહી શકાય તેવાં દુઃખદાયી ફળ ઘણું દીર્ધકાલ પર્વત રૌરવ નર્ટમાં કરૂણાજનક વિલાપ કરતાં જોગવવાં પડે છે. ઉપભોગ કર્યા વિના તે કર્મો કઈ રીતિએ ક્ષય પામતાં નથી.
અરે આત્મા ! અજ્ઞાન દશાથી કર્મને બંધ કરતી વખતે તને આ વિચાર ન આવ્યો. જે આવ્યો હતો તે તારી આ દશા નહેાત માટે હવે શાંત થઇને આવેલાં કર્મને ભેગવી લે જેથી તે કર્મો તારાં ક્ષય પામે. પૂર્વે ઉપાર્જન કરેલાં કર્મ ભોગવ્યા વિના છૂટકે થતાજ નથી, અત્રે નહિ તે ભવાંતરમાં પણ અવશ્ય તારે એ કર્મોનાં ફળ ભોગવવાં જ પડશે. અહે દેવ ! તારી શક્તિ તે કોઈ અજબ છે ! તારી પ્રતિકૂળતાએ સુખપ્રાપ્તિનાં સાધને પણ દુઃખ સમ્મુખ થઈ જાય છે. દુનિયામાં જીવિતવ્ય અર્પણ કરનાર સર્વોત્તમ વસ્તુ અમૃત પણ પ્રાણનું અપહરણ કરનાર વિષમ વિષપણે પરિણમે છે, માર્ગમાં રહેલી નાની દેરડી પણ ફણીધર સર્પ થઈ દંશ દેવા દેડે છે, નાનું સરખું ઉદરનું બીલ પગ મુકતાંની સાથે ભયંકર પાતાલ સમાન થઈ જાય છે, અંધકારને વિનાશ કરનાર ચંદ્ર સૂર્યની પ્રભા પણ ગાઢ અંધકારનું આચરણ કરે છે, સુખપૂર્વક ઉલ્લંધન થઈ શકે તેવું નાનું પાણીનું ખાબોચીઉ પણ અનુબંધનીય અને ગંભીર જળનિધિ સમાન થાય છે, પ્રત્યક્ષ આદિ અનેક પ્રમાણથી પ્રતિષ્ઠિત સત્ય હકીક્ત પણ દુર્ભાગ્યના ઉદયે અસત્ય કરે છે અને સુખદુઃખમાં સહાયક અને સત્ય સલાહકારક અભિસહદયવાળા મિત્ર પણ મિત્રતાને દેશવટે આપી શત્રુતાનું આચરણ કરે છે. આ સર્વ દુબેનો સંબંધ દુષ્કર્મના પ્રભાવેજ પ્રાપ્ત થાય છે. જેમ ભાગ્યમાં હોય તેમ થાઓ, અવસરને ઉચીત આદર આપવો એજ ધીર પુરૂષનું કર્તવ્ય છે, આમ હદયને શાંત કરી દુખી પુત્રને દિલાસો આપી શેઠના બગીચામાંથી નીકળી આ ધારાપુરને અધિપતિ સુંદર રાજા પૃથ્વીપુરમાં ઉદરપષણમાં પણ અપમાનિત દશા પ્રાપ્ત કરી તે નગરને છોડી આગળ પ્રયાણ કરે છે.
-
પ્રકરણ : ૬
પુત્રવિયોગ આપણે જોઈ ગયા કે દુખ દૈવના પ્રચંડ પ્રહારથી પરાભવ પામેલો રાજા બન્ને બાળને લઈ શ્રીસાર શેઠના બગીચાને છેલા પ્રણામ કરી, બહાર નિકળ્યો, પરંતુ આગળ

Page #19

સુંદર રાજાની સુંદર ભાવના.
૧૩
રાજાને રહેવા માટે કાઈ રાજમહેલ તૈયાર નહતા. રાજમહેલ તા દૂર રહેા, દુર્ભાગ્યના ઉદયે એક પણ શાંતિદાયક સ્થાન રાજાને માટે તૈયાર નહતું. રાજા માર્ગે ચાલ્યા પણુ આગળ કઈ દિશા તરફ્ પ્રયાણ કરવું તેની પણ રાજાને સુઝ ન પડી, કારણકે સર્વ દિશા તેને માટે તે એક સરખીજ હતી. દારિદ્રયસ’તાપ અને દુઃસહ રાણીના વિયોગે દુ:ખીરાજાને પાતાના દુઃખ કરતાં દીન બાળકાનું દુઃખ વિશેષ સાલતું હતું, પણ શુરવીર રાજાએ તેને કાંઈ પણ નહિ ગણકારતાં દેશાંતરના અનિશ્ચિત માર્ગના આશ્રય કર્યાં. માર્ગે જતાં અરણ્યમાં કાઇ સ્થળે ભાજનના અભાવે કાર્દિકનુ તે કાઇ સ્થાને પુષ્પ લાદિનું ભક્ષણ કરી પાતાની આજીવિકા ચલાવતા હતા. માર્ગમાં ક્રાઇ સ્થળે ગામ આવે તે ગામમાંથી ભિક્ષા માગીને અથવા માર્ગમાં મળતા મુસાકા પાસેથી ભિક્ષાની યાચના કરીને હજારા અને લાખા મનુષ્યનુ પાષણ કરનાર રાજા પોતાનું અને પેાતાના ખાળકાનુ દુર્ભર ઉત્તર મહામુશીખતે પૂર્ણ કરતા હતા. કાઇ સ્થળે તા ભિક્ષાની યાચના કરતાં ભિક્ષા ન મળે એટલુંજ નહિ, પણ દુર્જન મનુષ્યના મુખમાંથી નિકળતા તિરસ્કારનો અનુભવ કરવાના પણ અવસર આવતા હતા; આવી રીતે સ્થળે સ્થળે દુઃસહ્ય સંકટને અનુભવ કરતા અને તેથીજ કરીને પૂર્વોપાત પોતાનાં પાપકના . પશ્ચાતાપ કરતા, માર્ગમાં મુશીબતે મળતી ભેાજનાદિ સામગ્રીથી પુત્રાનુ” પાણુ કરતા, અનિશ્ચિત માગે અનવસ્થ રીતે આમ તેમ પરિભ્રમણુ કરતા, માર્ગમાં આવતા દેવકુલ આદિ સ્થાનામાં રાત્રિએ બાળકાના રક્ષણુની ચિંતાથી અર્ધજાગૃત અનુભવ કરતા, રાજા મહાકષ્ટપૂર્વક ધણી ભૂમિનું ઉલ્લંધન કરી સ`ક્રાઈ પ્રાણિઓને ક્ષેાભ પમાડનાર યમને પણ ભયાત્પાદક અર્થાત્ મહાભયંકર અટવીમાં આવી પહોંચ્યા. આટલી મુસાફીમાં રાજાને કાઇ જગ્યાએ શાંતિ મળી નહિ અને હજી પણ સુખશાંતિના દિવસેા રાજાના ભાગ્યમાં નિર્માણ થયા નહતા. અટવી જેને રાજાની શાંતિ સેકડે। ગાઉ દૂર નાશી ગઇ અને અશાંતિના ચક્રમાં રાજા ચકચુર થયા. અરે ! આ અટવીનુ ઉલ્લધન' શી રિતે કરવું. માર્ગમાં કા વટેમાર્ગુ સહાયક પણ ન મળે. કાઇ ગામ પણ આવે એવું જણાતું નથી કે ત્યાં માના શ્રામ ઉતારી સ્વસ્થ થઇ આગળ પ્રયાણુ કરીએ. આ પ્રમાણે અહિયાં પણ રાજા વિચારમાં પડી ગયા. વાંચક મહાઢયા ! સુંદર રાજાની આવી અધમ સ્થિતિ નિહાળતાં આપણું હૃદય કંપે છે. અરે ! આવા નીતિનિપુણ સાત્વિકશિરામણી ગુણીઅલ રાજાની પણ આ દશા. ભુલવું જોઇતું નથી કે નાતપણે કે અજ્ઞાનદશામાં એકાન્તમાં કે જનસમૂહમાં દિવસ કે રાત્રિએ કાઇ પણ અવસરે દુષ્ટ અધ્યવસાયપૂર્વક કરેલાં કર્મ ઉયમાં આવે છે, ત્યારે તે પોતાનુ કુળ દર્શાવતાં જ્ઞાનદર્શનચારિત્રનાં પાલનમાં પ્રવર્તમાન થયેલા મુનિ હોય કે શ્રાવક ધર્મના પાલક ગૃહસ્થ હાય, ભલે ચક્રવતાં હાય કે તીર્થંકર · હાય, કાઇને પણ છેાડતાં નથી. રાજાના ચોકીદારેાની પ્રમાદ શાથી અગર પોતાની કળા કૌશલ્યતાથી યા કપટથી ગુન્હેગાર પાતાના ગુન્હાની શિક્ષા મેળવ્યા વિના કાઇ વખતે છૂટી શકે છે, પરંતુ સતત અપ્રમાદિક સુભટાના પંજામાંથી કાઇ પણ અવસરે છૂટી શકાતું નથી, તેની આગળ કાષ્ઠની પણ કળા કૈાશલ્યતા ફ્રંટ યા સીશરસ ચાલી શકતી નથી.
મહેાપાધ્યાય શ્રીમદ્ ચશેાવિજયજીમહારાજ જ્ઞાનસાર અષ્ટકમાં ર્શાવે છે કેઃ—
Me

Page #20

૨૧૪
વીરશાસન.
आरुढाः प्रथमश्रेणिं श्रुतकेवलिनोऽपि च ।
भ्राम्यतेऽनंतसंसार-महोदुष्टेन कर्मणा ॥१॥ ભાવાર્થ-ઉપશમ શ્રેણિમાં આરૂઢ થઇને અગીઆરમા ગુણઠાણા સુધી પહોંચેલા, ચઉદ પૂર્વના અનુપમજ્ઞાનથી પરિપૂર્ણ ઉત્તમચારિત્રસંપન્ન, અસંખ્યાત ભવના વૃત્તાંત સંબંધી પ્રશ્નના પ્રત્યુત્તરમાં મૃતના બળે કરી કેવલી તુલ્ય પ્રરૂપણ કરનાર, સાતિશયજ્ઞાની સિવાય અન્યને એમ માલુમ ન પડે કે આ કેવલી છે કે છાસ્થ છે. આવી ઉચ્ચ કોટીને પ્રાપ્ત થયેલા મુનિએને પણ પ્રચંડ પાપી કર્મ ચતુર્ગતિ સંસારમાં અનંત કાલ પરિભ્રમણ કરાવે છે ત્યારે બીજાઓને માટે તે શું કહેવું ?
સુખ કે દુઃખે માર્ગમાં આવેલી આ અટવીનું ઉલ્લંઘન કર્યા વગર રાજાને છુટકે ન હતો. પ્રાચીન કાળમાં દેશાંતર જતાં આવી અટવીઓ ઉલ્લંઘન કરવી પડતી હતી. સુંદર રાજાથી આક્રમણ કરાતી અટવીનું વર્ણન કરતાં ભગવાન ભાવદેવસૂરિજી કહે છે કે –
स्वैरिणीव बहुधवा', मत्तेव मदनाधिका' । ३ बाणाऽ सनाढयासेनेव लङ्केच सपलाशका ॥ अगण्य मत्तमातंग-संगमा म्लेच्छभूरिव । वैरिधाटीवदुर्दश्याऽनेकरक्ताक्ष'भीषणा ॥ ... किंवाऽथबहुनाबालविधवस्त्रीव या सदा।
विविधश्वापदा वासस्तथा शबरसंभृता ॥ ભાવાર્થ-ઈચ્છા મુજબ સ્થાને સ્થાને પરિભ્રમણ કરનારી સ્વચ્છેદી કુલટા સ્ત્રીને જેમ પતિઓની ખેટ હોતી નથી અર્થાત અનેક સ્વામીવાળી હોય છે તેમ અનેક ધવ નામના વૃક્ષોની ઘટાથી ભરપૂર, દેન્મત્ત સ્ત્રીને જેમ વિષયતૃષ્ણાની અધિકતા હોય છે તેમ અનેક ધતુરાના વૃક્ષસમૂહથી વ્યાપ્ત, ધનુષ્ય અને બાણથી અલંકૃત સૈન્યસમૂહની જેમ ઠેકાણે ઠેકાણે દૃષ્ટિએ પડતા ચિત્રો અને જરકના વૃક્ષવાળા ભૂમીપ્રદેશોથી અંતિ-રાક્ષસ ના સમૂહથી ભરપૂર, લંકા નગરીની જેમ અગણિત પલાશ (ખાખરા)ના વૃક્ષથી ચિત્ર વિચિત્ર, મદિરાથી ઉન્મત્ત થયેલા અનેક ચંડાળાથી વ્યાપ્ત સ્વેચ્છભૂમીની જેમ ઠેર ઠેર . નજરે પડતા મદોન્મત્ત ગજ ઘટાથી બિહામણી, જેની સન્મુખ ન જોઈ શકાય તેવા લાલ નેત્રવાળા પ્લેચ્છ દુશ્મનની ધાડની જેમ ક્રોધથી રક્ત નેત્રવાળા ખુની ઈર્ષાળુ જંગલી પાડા
- ૧ થ–સ્વામી અને તે નામનું વૃક્ષ, ૨ મન-વિષયતૃષ્ણ અને ધતુરાનું વૃક્ષ, ૩ લાખા-તીર અને ચિત્રક નામનું વૃક્ષ, ૪ સરન-ધનુષ્ય અને છરક નામનું વૃક્ષ, ૫ પહા-રાક્ષસ અને પલાશ (ખાખરાનું ) વૃક્ષ, ૬ માતંગ-ચંડાળ અને હાથી, ૭ રાક્ષ-લાલ નેત્રવાળા મ્લેચ્છ અને પાડે, ૮ શ્રાપ-શિકારી જાનવર અને તીવ્ર આપત્તી.

Page #21

સુંદર રાજાની સુંદર ભાવના.
૨૧૫
આથી મહાભય કર, ભયસૂચક અન્ય વિશેષણાથી સર્યું, ટૂંકાણમાં કહીએ તા જે અટવી બાલ્યાવસ્થામાંજ વૈધન્ય દશાને પ્રાપ્ત થયેલી સ્ત્રી જેમ હમ્મેશાં અનેક પ્રકારની તીવ્ર આપત્તિથી વ્યાસ હાય છે તેમ સિ'હ, વાધ, રીંછ, ઇત્યાદિ વિવિધ પ્રકારના શિકારી પશુ પક્ષીના સ્થાનાથી ભરપૂર છે. જ્યાં. માત્ર કઇ કઇ સ્થળે દુનિયાદારીથી વિમૂખ વ્યવહારથી અનભિજ્ઞ કેવળ જંગલમાંજ પશુઓની સાથે રહીને પશુજીવન ગુજારનારા જંગલી ભીલાને છેડીને અન્ય મનુષ્ય કાઇ પણ સ્થળે દૃષ્ટિપથમાં આવતા નહતા.
આવા વિકટ અરણ્યમાં આશાધારી રાજા બાળકાને આશ્વાસન આપતા માર્ગનુ ઉલ્લંધન કરતા હતા. શિકારી પશુ પક્ષીઓથી ભરપૂર અરણ્યમાં પ્રયાણ કરતાં રાજાને કાઈ ભાગ્યાયે હિંસક પ્રાણિઓથી તેવા પ્રકારનું વિધ્ન નડયું નહિ. ક્ષુધા તા વિગેરે દુઃખા સહન કરતા રાજા બન્ને ખાળા સહિત સહિસલામત અરણ્ય વટાણી બહાર આવ્યેા. હવે જ્યાં આગળ માર્ગે પ્રયાણ કરે છે તેવામાં દૂરથી શીતલ જલના સ્પર્શ કરીને આવતી અને મંદ શબ્દ કરતી વાયુલહરી ભયંકર અવિમાં પરિભ્રમણ કરતા ઉષ્ણ અને કઠોર વાયુથી આલિંગત શરીરને આશ્વાસન આપવા લાગી, ચારે દિશાએ થોડા ઘેાડા વિભાગમાં સ્નિગ્ધતાવાળા પ્રદેશ દૃષ્ટિએ પડવા લાગ્યા જેથી નજીકમાંજ ક્રાઇ જળાશય હાય તેવા સહજ ભાસ થયા. રાજા થાડે દૂર ગયા એટલામાં માર્ગમાંજ બન્ને કિનારે જળથી ભરપૂર મહા વિશાળ નદી આવી. જો કે નદીએ શારીરિક શાંતિ રી પરંતુ રાજાની માનસિક વ્યથામાં તા વધારેાજ કર્યાં, કારણ કે નદી માર્ગમાં આડી આવતી હતી જેથી તેનુ ઉલ્લધન કરવુ' જ જોઇએ, પણ નદી મહા દુસ્તર હતી. આ સ્થળે કવી કહે છે કે અનેક આપત્તીમાં પણ ધૈર્ય ધારણ કરનાર રાજાને સત્ત્વથી ચલાયમાન કરવા ભયંકર રૂપ ધારણ કરીને આવેલી કોઇ નવીન આપત્તિ જ હાય નહિ કે શું ? ખરેખર રાજાને માથે આ એક નવીન આપત્તિજ હતી. રાજા. નદી કિનારે ગયા અને અથાગ જળ જોઇને મુંઝાયા. હવે શું કરીશું, નદી ઉતર્યા વિના માર્ગ મળી શકે તેમ નથી અને બાળકા નદી ઉતરી શકે એવી સ્થિતિ નથી, અત્યાર સુધીમાં કાઇ પણ વખતે રાજાને આવે! પ્રસંગ આવ્યેા ન હતા, છેવટે વિચાર કરતાં ઉપાય મળ્યો અને તેને અમલમાં મુકવા માટે સજ્જ થયેા. રાજાએ પેાતાના વિચારને અનુસાર એક પુત્રને ઉલ્લંધન કરેલી અટવી તરફના કિનારે રાખી ખીજા પુત્રને પોતાના ખભા ઉપર બેસાડી નદીના જળમાં પ્રવેશ કર્યો અને પુત્રસહિત રાજા સહીસલામત નદીના ખીજા કિનારે પહોંચ્યા. પેાતાના ખભા ઉપરથી પુત્રને નીચે ઉતારી ખીજા પુત્રને આ કિનારે લાવવા રાજા ફરી પાછા નદીમાં ઉતર્યાં, આ અવસરે રાજા ઉપર વિષમવિપત્તિનુ વાદળ ઘેરાઇ રહ્યું હતું. એક ખાજીએ અરણ્ય તરફના કિનારે રહેલા બાળક મનમાં વિચાર કરતા હતા કે પિતાજી ભાઇને નદી પાર મુકી હમણાં જ આવશે અને મને લઇ જશે ત્યારે ખીજી તરફના કિનારે રહેલા બાળક વિચાર કરે છે કે, ભાઇને લેવા માટે જતા મારા બાપા હમણા મારા ભાઈને લેઇ મારી પાસે આવશે આવી રીતે પિતા અને બધુ પ્રત્યે, · પ્રેમાળ અન્ને બાળકો આશાના ઉન્નત શિખર પર આરૂઢ થયા હતા.
ΟΥ
અપૂછ્યું .

Page #22

૨૧૬
વીરશાસન.
ધાંધળથી પાતાની છત મનાવાના વિદ્યાવિજયજીના કુત્સીત પ્રયત્ન.
મારા ( શાસનપ્રેમી ) ના લેખના પ્રત્યુત્તરમાં જૈન પત્રના ૧૯-૩~૨૨ ના અંક સાથે વિધાવિજયની સહીનું વહેંચાયેલ હૈ...ડબીલ વાંચ્યું. વાંચકા મારા અને વિધાવિજયજીને લેખ વાંચી વીચારી જોશે કે સન્નીપાત જ્વરની જેમ ક્રોધથી આકુલ બનેલ ચાહે તેવા વિદ્વાન હાય તા પણ મેભાન ખની કૃત્યાકત્યના વીવેકને ભુલી જાય છે, એ તેમને ટાંકેલ ક્ષેાકને ભાવા ક્રાને લાગુ પડે છે. વિધાવીજયજી મુનીના સ્વાંગને ધારણ કરે છે તેથી તેમની પાસેથી તા મધુરભાષાની આશા રાખી શકાય, છતાં તેમના આખા લેખ કેવળ કઠાર, મલીન, મુનિભાવનાને પણ ભુલાવનાર, પોતાનેા કક્કો ખરો કરવા માટેજ પેાતાની સધળી શક્તીનેા કરેલા વ્યય, માનની સાઠમારી, ઇર્ષ્યા વૈર પરદુષણ શેાધવાની વૃત્તી તથા ક્રોધના ' ભઠ્ઠકા સીવાય બીજું કાંઇ પણ દેખાતું નથી. પેાતાના વીચારાથી જુદા પડે તેમની જાહેરમાં ની ́ા અને કાલાહલ કરી તેમનુ અહીત કરવા અને તેટલા પ્રયત્ના કરી શાસનમાં હ. લકા પાડવાના કુત્સીત પ્રયત્ન વિધાવિજયજી અને તેમના પક્ષના ચર્ચાની શરૂઆતથી અત્યાર સુધી પ્રગટ થયેલા લેખા હૈખીલા પેમ્ફલેટા લાલ ટાઇપવાળુ હું ડખીલ વીગેરે વાંચ્યાં છે તે સારી રીતે સમજે છે.
મરેલી કીર્તી અને કાળા વાવટા
ધર્મવિજયજીના પાછલા ઈતિહાસ કેળવા અમે વ્યાજખી નથી ગણતા પ્રસ્તુત દેવદ્રવ્યની ચર્ચામાં સધળા આચાર્યાં અને મુનીવગે તેમના શાસ્ત્રવિરૂદ્ધ વિચારાથી જુદા પડી જ આપેલી સજ્જડ થાપ માટે બળી જઈ પેાતાના ગુરૂની ભરેલી કીર્તીને સજીવન કરવાના અને ઉઠેલા અપકીતીના કાળા વાવટાને ઉખેડી નાખવાના વિધાવિજયજી આવી ધાંધળ મચાવી શું પ્રયત્ન નથી કરી રહ્યા ?
ખુશામત કરી.
સાગરજી મહારાજે સહી મેળવવા ખીજા સાધુઓની ખુશામત કરી. આવું વિધાવિજયજીનું બુમરાણુ તેઓ દ્વેષાનળથી કેટલા ધમધમી રહ્યા છે તેજ બતાવી આપે છે. ખરૂં છે કે ધર્મવિજયજી જ્યારે પાતે ઉપસ્થીત કરેલ ચર્ચામાં કાઇની પણ સમ્મતી નહી મળવાથી એકલા પડી જાય ત્યારે તેમના સામા પક્ષને ચેન કેન પ્રકારે નબળા કેમ પાડવા તેનેાજ પ્રયત્ન કરવાના તેમને તે। રહ્યો.
જૈન પત્રના જે પક્ષપાત કરી તેની વાહાવાના બ્યુગલા ડુક્યાં છે, પણ તે પેપર કેટલું તટસ્થ અને પ્રતિષ્ઠિત છે તે કાથી અજાણ્યું નથી. તેનાં વખાણુ વિદ્યાવિજયજી સીવાય ખીજાં કાણુ કરે ? દલીલેાન વાળું.
ખરેખર વિધાવીજયજીને લીલાનું દેવાળુ ન હેાય, કારણ જેમને પોતાની વાત ન

Page #23

ધાંધળથી પેાતાની છત મનાવાના વિધાવિજયજીના કુત્સીત પ્રયત્ન.
૨૧૭
Ο
રહેતી હૈાય ત્યાં શાસ્ત્રના પુરાવા પણ નથી માનવા, પ્રાચીન પ્રમાણીક શુદ્ધ પરંપરા પશુ નથી માનવી અને યુકતી કરી સતિકલ્પનાની તાપા ફેાડવી છે, તેમનુ દલીલેાનુ ભાલ કદી ખુટતુંજ નથી. જેમને કાઇ પણ .રીતે સાચાને ખાટુ જ ઠરાવવા મથવું છે, તેમના માટે યુકિતઓને ટાટા છેજ નહી. શાસ્ત્રાના પ્રમાણેજ જેમને વર્તવું છે અને ભવભ્રમતા જેમને ડર છે તેમને તેા શાસ્ત્રધાર ન હેાય, પ્રાચીન મહાન પુરૂષાએ માન્ય કરેલ ન હાય, તેવી વાતમાં આગળ વધાયજ નહીં, છતાં મેધડક કહેવું પડશે કે ધર્મવિજયજીએ જે વીચારા પ્રગટ કર્યાં છે કે દુષ્કાળપીડીત શ્રાવકાને દેવદ્રવ્યની એક કાડી પણ સીધે રસ્તે કામમાં આવી શકે તેમ નથી, માટે તે દેવદ્રવ્યની આવાને સાધારણ ખાતાની કલ્પના કરી શ્રાવકાને ખવરાવવામાં કાઇ શાસ્ત્રીય ખાધ નથી. આ વીચારે કાઇપણ ધર્મનું અને ખુદ્દીશાળીઓને હાંસીપાત્ર માલુમ પડયા સીવાય નહી રહે. પેાતાની અગવડાને પુરી કરવા એક વસ્તુ ખપે નહી તે તેને ખીજારૂપે કલ્પી ઉપયેગમાં લેવાના વીચારા ક્રાઇ પણ મનુષ્ય, જે સામાન્ય સમજ શક્તી ધરાવે છે તે પણ મુર્ખતા ભર્યોજ ગણી કહાડશે. ધર્મવિજયજી પોતાના આ વીચારાને એક પણ શાસ્ત્રીય પુરાવાથી જ્યારે સીદ્દ નથી કરી શક્યા અને સંધે તેમ કરવાની જરૂર નથી જોઇ ત્યારે તકરારા ખુટતા પેાતાના સામા પક્ષને જાહેરમાં કાલાહલ કરી ખાટા સ્વરૂપમાં ચીતરી. ઉતારી પાડવાના જે નીચ પ્રયત્ન આદર્યું છે તેજ બતાવી આપે છે કે દલીલાનું દેવાળું સાગરજી મહારાજનું નથી પણ ધર્મવિજયજીના પક્ષનુંજ છે,
ધર્મવિજયજી અને વિધાવિજયજીને આવી ખાટી ખેં'ચતાણમાં શું સ્વાર્થ રહેલા છે તે સમજાતું નથી, પણ તે શું કરે. વેાને જ્યારે અલીનિવેશીક મીથ્યાત્વના ઉદય થાય છે, ત્યારે એમજ થાય છે,સત્યને અસત્ય જાણે છે, અથવા તેા એક વખત ખાટું ખેલેલું ભુલ જણાતાં છતાં માનહાનીના ભયથી પાછું ખેંચાતું નથી અને પોતાના કક્કો ખરા કરવા કૃત્યા કૃત્યને વીવેક ચુકી શાસ્ત્રાથી એપરવા અને છે. જેટલા મતમતાંતરા નીકળે છે તે બધા આવીજ રીતે નીકળે છે. ત્રૈરાણીક મત સ્થાપનાર શું નહાતા જાણતા કે ત્રિભુવનમાં કોઈપણ તત્ત્વવેત્તાએ નાજીવ રાશી નથી બતાવી. તે મ્હાને શાસનની જયપતાકા ફરકાવી પણ તેવી ઉત્સુત્ર પ્રરૂપણાથી આત્માની શી દશા? મીથ્યાત્વ ઝેરના જોરે ગુરૂનું પણ ન માન્યું, મીથ્યાદુષ્કૃત્ય ન દીધું, શાસનમાં કાલી ટીલી વહારી લીધી અને ભવવીડંબના વધારી. ધન્ય છે. ગૌતમસ્વામીજીને કે જેઓ પોતાની ભુલ માલુમ પડતાં આનંદ શ્રાવક પાસે પણ મીચ્છામીદુક્કડમાગતાં ન શરમાયા. ત્રીજીવનના રાજાના વજીર એક શ્રાવક પાસે માફી માંગે તે શું એછી લઘુતા ? ઓછે. ભવ ભ્રમણના ડર ? કેટલી બધી આત્મીય ગુણાની ગવેષણા અને પરીણામની ની`ળતા ? ખરૂં છે કે તેઓ તેા તદ્ભવ મેાક્ષગામી હતા, તેથી તેમનામાં તેવા કદાગ્રહ હેાયજ શેના? અહી’ તેા ધર્મવિજયજીએ આયાદિકાએ બતાવેલ પ્રથામાં એટલી સંબધી પાઠ નીકળે તેા માફી માગું, તેવું જાહેર કરેલું પણ તે વાત તે હવામાં ઉડી ગઇ, શાસ્ત્રાના અર્થા મરડાયા, ખેાલી ઉછામણી જે અન્યઅન્ય ભાવવૃદ્ધીનું કારણ છે, પ્રથમ મેલનાર કરતાં ખીજો વધે તે પ્રથમને લેશમાત્ર દીલગીરી ન થતાં વધુ ખેલનારની તારીફ કરી અહેાભાગ્ય માને છે. આવું પ્રત્યક્ષ દેખાવા છતાં તે ખાલી ઉછામણીને લીલામ અને હરાજીનાં ઉપનામ અપાયાં. જે ખેલી ઉછામણીને કળીકાળ સર્વજ્ઞ શ્રીહેમાચાયૅપ્રભુએ કુમારપાળ જેવા શાસનપ્રેમી ભુપાળ પડખે

Page #24

વીરશાસન.
૨૧૮
તાં વધુ દામ આપનારને ઇંદ્રમાળ પહેરાવી પ્રાધાન્યપદ આપ્યું અને કુમારપાળે ઉપરથી તે મહાપુરૂષની ઉદારતા અને ધર્મપ્રેમ અને લક્ષ્મી ઉપરના મેાહ છેડી પ્રભુમતીમાં વાપરવા માટે વખાણુ કયા. આવા દીવા જેવા દૃષ્ટાંતેા છતાં વિદ્યાવિજયજી અને તેમના ગુરૂના કદાગ્રહ ન છુટયેા. કહા જોઇએ ! આ ગુરૂ શીષ્યને કેટલા અધેા ભવભ્રમણના ડર છે? કેટલેા બધા પુ મહાપુરૂષાના વચના ઉપર રાગ? શું ધર્મવિજયજી ગૈતમસ્વામીજી કરતાં ઓછા સમજી છે? વિધાવિજયજી ખ્યાલ રાખજો કે આજ સાધ્ય માટે બીજા આવા અનેક ભવ કરે। પણ તમારા વીચાર શાસનરામીએ અમલમાં નહી મુકે. વિદ્યા વિજયજી એક બાજુ શાસ્રાર્થ માટે આવ્પાન કરે છે, બીજી બાળુ ખાનગી રીતે શ્રાવકા પાસે શાસ્ત્રાર્થ રાકવા પ્રયત્ન કરાવે છે અને ત્રીજી બાજુ “ આખરે સત્ય તરી આવ્યું ” એવા મથાળાનું પેમ્ફલેટ પેાતાના રાગી દસવીસ ભતાની સહીવડે સંધના ખુલા સાને નામે બહાર પાડી ખેાટી રીતે પોતાની જીતનાં મુગલા વગર શાસ્ત્રાર્થ કુકી છેતરપી’ડીવડે સમાજને ઉન્માર્ગે દ્વારવાના પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે. વિદ્યાવિજયજી માનમાતંગ વશ થઇ ગમે તેમ સમજે પણ જગતતા એક આરીસા છે, તે શ્રીમાન સાગરાનંદસૂરિ અને ધર્મવિજયજીની વિદ્વત્તા અને સત્યાસત્યતાને સારી રીતે પીછાને છે. તેનેા પ્રત્યક્ષ પુરાવા એજ છે કે વિધાવિજયજીના આટલા બધા ધમપછાડા છતાં “ આખરે સત્ય તરી આવ્યુ` ” એ શબ્દો તેમના હેન્ડબીલના મથાળામાંજ રહ્યા, પણ સમાજે તા જે પ્રાચીન સત્ય હતું તે જારી રાખ્યું અને ધર્મવિજયજીના વિચારા કાઇપણ પ્રસિદ્ધ શહેર કે ગામમાં અમલમાં ન મુકાયા અને વિદ્વાન સાધુઓની કઈ મહાન અને પ્રતિષ્ઠીત હજાર કેન્ડલ પાવર જેવા
""
તે નજ મુકાયા. શી ખાખત મુકાય ? પ્રાચીન આચાર્યાની જ્યાં એકવાક્યતા એકમત થતાં હોય ત્યાં ધવિજયજી એ વ્યક્તી હતી કે તેમના એકલાના વીચારા ઉપર આધાર રાખે. પ્રકાશીત પુરાવા મેાજુદ છતાં કાના દીવસ વાંકા હોય કે દેવદ્રવ્ય પ્રભુભક્તીના બહાને ઉધરાવી ખાઇ પાતાના ઉદ્ધાર કરવાની ઇચ્છા રાખે ? વીષખાઈ જીવવાની ઇચ્છા કાણુ રાખે ? અમે શ્રી સાગરાનસરને વીનંતી કરીએ છીએ કે તમે શા માટે શાસ્ત્રાની માથાકુટમાં સમય વ્યય કરવા તૈયાર થાઓ છે ? ધર્મવિજયજીને અને તેમના પક્ષને નવીન કરી નામના કરવી છે, તમારે તા કાંઇ તેવું છે નહી. શાસ્રસિદ્ધ અને પૂર્વ મહાપુરૂષોએ માન્ય કરી તેને ફેરવવામાં હાની માની ચાલુ રાખેલી પ્રાચીન પ્રણાલિકાને તાડી પાડનારને શાસ્ત્રીય પુરાવાઓથી રાકવા એજ તમારૂં કર્તવ્ય હતું અને તેને તમારી દક્ષીણ્યતાથી નહી પણ ધર્મપ્રેમ અને શાસનરાગથી સર્વે સુવીહીત આચાર્યા ઉપાધ્યાય પંન્યાસા અને સાધુઓએ સમ્મતી આપી છે અને સમાજે તે મુજબ વર્તન કરેલું છે એટલે તમારા સાચા પક્ષને જય થઈજ ચુકયા છે. હવે નાહક તેના માટે સમય અને શક્તીના વ્યય કરવાની કઈ જરૂર મને દેખાતી નથી. ધર્મવિજયજી અને તેના પક્ષ ખુશીમાં આવે તેમ લખે પણુ સમાજ કઈ ભેાળવાય તેમ નથી, છતાં શાસ્ત્ર કરવાની જરૂરજ જણાતી હૈાય તે પ્રતિષ્ઠાપાત્ર તટસ્થ પુરૂષો તરફથી શાંતી જાળવવાની અને સત્ય ગ્રહણની પાકી ખાત્રી અપાયા પછીજ શાસ્ત્રાર્થ કરવા તૈયાર થવું. નહી તે આવા ધાંધળીઆ અને કુતુહળપ્રેમી સાથેના શાસ્ત્રાર્થનું પરિણામ સારૂં હાય નહી.
તકરારા ખુટી જાય ત્યારે ધાંધળથી પેાતાની છત મનાવાની વિધાવિજયજીની રેવ

Page #25

• ધાંધળથી પિતાની છત મનાવાને વિદ્યાવિજયજીને કત્સત પ્રયત્ન.
૨૧૮
કેઈથી અજાણી રહી નથી. તેનાજ લીધે અંગત હુમલામાં ઉતરી જઈ (જે અંગત હુમલાથી તેમના ગુરૂ મુક્ત નહેતા ) ચર્ચાનું સ્વરૂપ આટલું બધું વકૃત કરી નાખ્યું. એક શાસ્ત્રીયવાદને વીતંડાવાદ કરી મુક્યો અને નાહક કેલાહલ મચાવ્યો. નહીંતે સાગરાનંદ સૂરિના ચર્ચાની શરૂઆતથી અત્યાર સુધી કોઈ પણ લેખમાં કે છાપામાં મુળ મુદ્દાને ચુકી, મલીન ભાવના કે અંગત હુમલાને સ્થાન આપવામાં આવ્યું નથી. ખે આરોપ | મુની વિધાવિજયજી આચાર્યનું મરણ ઈચ્છવાને બેટા આરોપ મારા ઉપર મુકે છે. આ તો મને તેમની વાક્યચાતુરીથી હલકે પાડવાને નીચે પ્રયત્ન છે. પણ તેમાં શું વળે? એક જેને કોઈનું પણ સ્વપ્ન મરણ નજ ઈચછે તે ધર્મ વિજયજી ને પૂજ્ય મહાવીર પીતાને પવિત્ર વેશ ધારણ કરે છે. તેમના માટે એવા વિચારો હોયજ કેમ! મારા લેખ વખતે ધર્મવિજયજીની તબીઅત ઘણી બીમાર હતી અને જે સમાચાર મળતા હતા તે અને તેમની જઈફ અવસ્થા જોતાં તેવી બીક રહે તે સ્વભાવીક હતું. શાસનદેવ કરે ને તેઓ બીજા સે વર્ષ છે પણ તે પ્રસંગે પિતાની હારના બળાપાથી દુર્બાન ન થાય, સત્ય સમજાય, તેમને ખોટે સંતોષ આપવાને થતી વિધાવિજયની ધાંધળ અટકે અને છેવટનું જીવન સુધરે એજ પવિત્ર આશય હતો અને હજી પણ તેવી બુધ્ધી છે કે શાસનદેવ તેમને સદબુધ્ધી આપે.
- ભવના ડર માટે વિધાવજયજી તમારા સરટીફીકેટની જરૂર નથી. તમારેજ વીચાર કરા કે બોલીને પાઠ બતાવ્યા છતાં તમારા ગુરૂએ માફી માંગી? પિતાની ભુલ દેખાતાં મારી ન માંગવી અને સાગરજી મહારાજે ધર્મવિજયજી ઉપરના કાગળમાં બે ચાર વિશેષણોના પુંછડા ન લગાડયા તેને માટે પ્રાયશ્ચીત મંગાવવા બહાર આવી માનની સાઠમારી કરવી ત્યાં તમને ભવને ડર કયાં રહ્યો? તાત્પર્ય. એજ કે જેની ચર્ચા નિસ્વાર્થ સાચી અને મલીન ભાવનાથી રહીત હશે તેને કર્મનો બંધ નથી, બીજાને છે. '
વિધાવિજયજી હવે બહુ થયું. તમારી ધાંધળ અને લોકોની શ્રધ્ધા ઉડાવી નાંખનારા મલીન ભાષાના લેખોથી સમાજ હવે કંટાળી ગઈ છે. પિતાના ગુરૂની પ્રશંસાના ઢોલ વગાડી આડકતરી રીતે બીજાની નીંદા કરી એક વખત બ્રાહ્મણ પાસે આચાર્ય તે બનાવ્યા હવે હવે તેથી આગળ બીજી કઈ પદવી છે કે તેને માટે આ કુદાકુદ કરી રહ્યા છે?
છેવટમાં વિધાવિજયજીને મારી એટલી વિનંતી છે કે હવે ” અમારું માને અમારું માને અને આરતી પૂજાદિની આવકે એટલે પ્રભુભકતીના બહાને ધન ઉઘરાવી શ્રાવકનો ઉધ્ધાર કર ” આવી ટહેલ નાંખવાનું મુકી દઈ શ્રી વીતરાગદેવ પાસે એ પ્રાર્થના કરો કે તરણું તારણું પ્રભો ! જે પપરાએ કરી સંચેલી તારી ભકતીનું કાંઈ પણ ફળ હોય તો અમારામાં રહેલા રાગદેષ વેર ઝેર ઇર્ષા કદાગ્રહાદિ દુર કરી અમને સદબુધ્ધી આપે, વીશ્વપ્રેમ, ગુણાનુરાગાદિ ઉત્તમ ભાવના વડે અમારું જીવન એતત કરે, સત્ય સમજવાની શકતી આપે જેથી તમારી આજ્ઞાને શીરસાવધ ગણું તમારા પગલે ચાલી સ્વપરનું કલ્યાણ કરીએ,
આશા છે કે મુનિશ્રી વિદ્યાવિજયજી આ લેખ હંસદીથી વાંચી સાર ગ્રહણ કરી સમાજમાં શાંતી ફેલાવવા પિતાની વિદ્વતાને સદુપયોગ કરશે.
શાસનમી.

Page #26

૨૨૦
વીરશાસન.
પ્રકાશના નવા વર્ષમાં નવા પ્રકાશ.
.
પરમાનંદના પિતાશ્રી પરમાનંદના નિમિત્તે પોતાના શ્રી જૈનધર્મપ્રકાશ ' માં એ વર્ષથી નવા નવા પ્રકાશ પાડયાજ કરે છે પણ ખૂબી તા એ છે કે તે પેાતાના પ્રકાશ પાતાના પ્રકાશના નવા વર્ષના પ્રથમ અંકમાંજ પાડી દે છે અને પાછળથી જ્યારે તે પ્રકાશને પ્રકા શિત કરવાના સુરમ્ય સમય આવી લાગે છે ત્યારે તેઓ કાં તા. ૮ મૌન સબંધનાધન' આ અનુપમ મંત્રની ઉપાસના કરવામાં એકતાન થઇ જાય છે અને કાં તા સત્યની સામીતી માટે આમંત્રણ આપનાર મહાપુરૂષ ઉપર પણ અમેગ્ય રીતિએ પાતાની પ્રાઢવયને પ્રભાવ પાડી તે મહાપુરૂષને પણ ઉતારી પાડવાની પદ્ધતિના સ્વીકાર કરે છે. શું આ એ રીતિમાંની એક પણ રીતિ પ્રામાીક પુરૂષ માટે સ્વીકાર્ય છે ખરી ?
.
*
.
.
વાંચક મહાશયાને સ્મરણમાં હશે કે સાડત્રીસમા વર્ષના પ્રથમ અંકમાં • નૂતન વર્ષ આ મથાળા નીચે ચિરજીવીના જૈન અને મહદ્ જૈન ' નામના લેખની સુંદરતા અને સત્યતા બતાવવાના ઈરાદાથી તેઓએ આચાર્યશ્રી હરિભદ્રસૂરિજી મહારાજાએ પેાતાના સંએધ પ્રકરણ ’ નામના ગ્રન્થરનની ત્રીજીજ ગાથામાં લખેલા સેવો આવો' આ પદને મૂકી તેના ઉપર ચર્ચા કરવાની પેાતાની ઇચ્છા જણાવી હતી અને જ્યારે પૂજ્ય શ્રી રામવિજયજી મહારાજે તે લેખ ઉપર ચેાગ્ય ચર્ચા કર્વાનું આમંત્રણ આપ્યું તારે તેઓશ્રી ઉપર અસમયજ્ઞ ’ અને તેઓશ્રીના લેખ ઉપર · પિષ્ટપેષણુ ' । અસત્ય આરેાપ મૂકી વા તને ઉડાવી દીધી. આવી અનુચિત પ્રવૃત્તિ કરવા કરતાં પ્રથમથીજ ચીરંજીવીની ખાટી પ્ર'શંસા કરવાને પ્રયાસ ન સેવ્યેા હાત તે પેાતાની પ્રતિષ્ઠામાં ક્ષતિ શું આવી જવાની હતી ? આડત્રીસમાં વર્ષમાં પણ ચૈત્ર માસના પ્રથમ અંકમાં • નવું વર્ષ ' આ મથાળા નીચે પરમાનંદના લેખા સંબંધમાં અને ક્રેસરના સમ્બન્ધમાં ચાલતી ચર્ચા ઉપર પ્રકાશ નાખતાં ચીરંજીવીતી પ્રશંસા કરવાની અને પેાતાના કક્કો છુટાવવાની પ્રવૃત્તિ તેઓના હસ્તે ઈચ્છા કે અનિચ્છાએ થઇ ગઇ છે અને તે કારણે શાસ્ત્રી વિરૂદ્ધ જતું પણ લખાણું થઇ જવા પામ્યું છે તેમજ તેની સાથે શાસ્ત્રાનુસારિ લેખક મહાશયેા ઉપર અસત્ય અને અણુધટતા આક્ષેપ થઇ ગયા છે તે તેનું દિગ્દશૅન કરાવી દેવું જરૂરનું છે એમ ધારી તે કરાવું છું.
(
.
પરમાનંદના લેખાની પ્રશંસા કરતાં તેમના પિતાશ્રી લખે છે કેઃ—
“ એ લેખ આપણા વર્ગમાં ઉછરતા જીવાનેામાં તેમજ નવી રાશનીવાળાએમાં બહુ ઉમ`ગથી વાંચવામાં આવ્યેા છે; અને ધણા સુજ્ઞજનાએ પણ એ લેખની અંદર આવેલી ઘણી હકીકત માટે તા એ લખવાની ખાસ આવશ્યકતાજ હતી એવા અભિપ્રાયા આપ્યા છે.” ઉપર પ્રમાણેની પ્રશ"સા પોતેજ કરવા કરતાં સુનર્જના તરફથી પેાતાને મળેલા અભિ પ્રાયપત્રોજ અક્ષરશઃ તે સુજ્ઞજનાનાં નામેાની સાથે પ્રસિદ્ધિમાં મૂક્યા હેાત તા ઘણાજ પ્રકાશ પડત અને સમાજને પણ ઘણુંજ જાણવાનું મળત. અસ્તુ તે બાબતમાં તેઓને જેમ ઠીક લાગ્યું તેમ કર્યું એની ઉપર આપણે અધિક ઉહાપોહ કરવાની કઈ જરૂર નથી, પરન્તુ તે લેખામાં આવેલી શાસ્ત્રવિરૂદ્ધ વાતને હૃદયંગમ યુક્તિઓ અને પ્રામાણીક શાસ્ત્રા

Page #27

પ્રકાશના નવા વર્ષમાં બે પ્રકાશ.
ધારા સાથે સ્પષ્ટ કરનાર મહાત્માઓ ઉપર આક્ષેપક લખાણું કરી પિતાને સત્યના ઉપાસક તરીકે બતાવવાને દેખાવ કરતાં પરમાનંદના પિતાશ્રી લખે છે કે –
માત્ર આવેશમાં આવી જઈ નવી ઘુસી ગયેલી પણ રૂઢ થઈ ગયેલી ત્યાજ્ય બાબતોને પણ તજવામાં આકુળવ્યાકુળપણું થાય, અથવા કારણસર દાખલ થયેલી બાબત કારણ પત્યે પણ તજી દેવામાં અકળામણ આવે, તેમજ દાખલ થઈ હોય ત્યારે જે રૂપમાં થઈ હોય તે રૂ૫ વિપર્યાસપણું પામી ગયેલ હોય છતાં તે બાબત હાલના રૂપમાં પકડી રાખવાનો આગ્રહ કરવામાં આવે તો સત્યને સ્વીકારજ ન થઈ શકે
ઉપરના ઉલ્લેખમાં ચર્ચા કરનાર મહાત્માઓ ઉપર “ આવેશ”ને આરોપ શબ્દ માત્રથી ઓઢાડી પરમાનંદના પિતાશ્રીએ જે જે આક્ષેપ કર્યો છે તેમાં એક પણ સત્ય હેય એમ કોઈ પણ વિદ્વાન વિચારક સ્વીકારી શકે તેમ નથી. શબ્દમાત્રથી જ બીજાને અસત્યના ઉપાસક અને પિતાને સત્યના ઉપાસક તરીકે ઓળખાવવા તેમજ તેમાં જ મેટાઇ માનવી એ કંઈ સારા આદમીનું ભૂષણ ન ગણાય, પછી તે તેઓને જે રૂચે તે ખરું. છતાં આ સ્થાને તો મારે તેઓશ્રીને નીચેના પ્રશ્નનું સમાધાન કરવા માટે ખાસ કરીને આમંત્રણ જ આપવું પડે છે –
૧. એવી તે કઈ બાબત છે કે જે આપણામાં ત્યાજ્ય હોવા છતાં પણ પેસી ગઈ છે?
૨. કઈ બાબતેને આપશ્રી કારણ પ તજી દેવા જેવી જણાવે છે? - ૩. કઇ બાબતો ઉપર તમે વિપર્યાસ થવાને આરેપ મૂકે છે?
મને આશા છે કે મી. પરમાનંદના પિતાશ્રી પ્રામાણિક રૂએ ઉપરના પ્રશ્નોનું સમાપાન કરશે યા તો પિતાની અસત્ય માન્યતાને ફેરવી પિતાના લેખમાં સુધારો કરશે..
પાંચમા ફકરામાં પ્રકાશના તંત્રીશ્રી બી. પરમાનંદના લેખેને અંગે લખે છે કે –
“ અમને તે તેની અંદરના ઘણા વિચારે અનુકુળ લાગ્યા છે.માત્ર થી ઉપજાવાની ખાતર ગમે તેટલો વખત જાય ગમે તે માણસ પ્રથમ પૂજા કરનાર કે પ્રતિક્રમણમાં સૂત્રો બોલનાર મળી જાય તે બધું સહન કરવું યોગ્ય લાગતું નથી.ટીલા ચક્ષુ સિવાય બીજા તમામ ચાંદલાઓ ચડવાને રીવાજ તદન કાઢી નાખવા લાયક છે. "
મી. પરમાનંદના લેખમાંને ઘણું વિચારો શાસ્ત્ર વિરૂદ્ધ હાઈ બી. પરમાનંદની મનસ્વી કલ્પનાના બળે જમ્યા છે અને કે થોડા જ સ્વીકારવા જેવા છે તે છતાં મી. કુંવરજીભાઇને ઘણું વિચારો અનુકુળ જણાયા છે એ કેવળ નવાઈ જેવું જ લાગે છે તે છતાં તેઓએ પિતાને અનુકુળ લાગેલા વિચારોની નોંધ લીધી હેત તો વળી તેના ઉપર વિચારણા ચલાવી શકાત. અસ્તુ જ્યારે તેઓ તેમ કરશે ત્યારે તેની વાત.
ધી બેલાવવામાં સમય જાય એ પણ શ્રીયુત કુંવરજીભાઈને હવે રૂચતું નથી. એ તે સમયની કિંમત કહેવાય કે ભક્તિની કિંમત કહેવાય ? શું કુંવરજીભાઈને ભક્તિની કિંમત કરતાં સમયની કિંમત અધિક જણાય છે ? ભક્તિ કરવામાં અધિક સમય કદાચ વ્યતીત થઈ જાય તે શું નુકશાન છે? - એ તે ચોક્સજ છેકે પ્રતિક્રમણનાં સૂત્રો બેલનાર શુદ્ધ ઉચ્ચારવાળો જોઇએ. લી તે ભરજી આવે તે બૌલી શકે છે પણ સૂત્રો બોલનાર તે જે શુદ્ધ બોલી શકે તેજ જોઇએ,

Page #28

વિરશાસનપરનુ પૂજન કરનાર માટે “ ગમે તે પ્રથમ પૂજા કરનાર મળી જાય” આ પ્રમાણે લખી શ્રીકુંવરજીભાઈ શું જણાવવા માગે છે? અને શ્રીવત્સ આદિ ચડાવવાના શાસ્ત્રીય ઉલેખોને સ્વીકાર કરવાની શું કુંવરજીભાઇની ઈચ્છા નથી? અને જ્યારે તેમની તે ઈચ્છા નથી તો તો તેઓ એમ માને છે કે મારી શાસ્ત્રવિરૂદ્ધ વાત પણ સમાજ માની લેશે? જે તેઓ તેમ માનતા જ હોય તે કહું છું કે તમારે તેમ માનવાની ભૂલ કરવી જ નહિ. પૂજ્ય ગુરૂદેવેની અને શાસ્ત્રોની આજ્ઞાને શિરોધાર્ય સમજનારી સમાજ પાસે તેવી અસત્ય વાતે મનાવવાની આશા રાખવીજ એ તદ્દન નિષ્ફલ છે.
કેસરના સમ્બન્ધમાં શાસ્ત્રાનુસારિ મહાશયે મોટા મોટા લેખો લખી એજ કહી રહ્યા છે કે “કેસર શાસ્ત્રસિદ્ધ છે અને શુદ્ધ મળવા છતાં તેને બહિષ્કાર કરાવવાને દુરાગ્રહ કદીજ ન થઈ શકે ” એટલે પછી તેઓને તે કંઇજ કહેવાનું રહેતું નથી. ગાઈ વજાડીને કહેવાનું કે લખવાનું હોય તો કુંવરજીભાઈ ! તમારેજ છે. તમારે સ્પષ્ટપણે જાહેર કરી દેવું જોઈએ કે અમે અમારા નાયકની સાચી સલાહને પણ અનાદર કરીને આગ્રહના આવે. શમાં આવી જઈને કેસર વાપરવાના ઉલ્લેખો શાસ્ત્રોમાં બૈજુદ છતાં સંઘની પાસે કેસરમાત્રને બહિષ્કાર કરાવવામાં મોટામાં મોટી ભૂલ કરી છે, માટે અમે અમારી એ ભૂલનો સ્વીકાર કરતાં કહીએ છીએ શુદ્ધ કેશર મળી શકે ત્યાં સુધી પ્રભુપૂજામાંથી અમારી માફક કેસરને બહિષ્કાર કોઈએ પણ કરે નહીં. ” - રા. કુંવરજીભાઈને વિનંતિ છે કે શાન્ત ચિત્તે ઉપરની બાબતોને વિચાર કરી પિતે જાતે ઉભી કરેલી ભ્રમજાળને ભેદી સત્યને સ્વીકાર અને તેનું જ પ્રકાશન કરશો. એમ સ્વપરનું શ્રેય થવું છે, પરંતુ બીજાથી નહીં.
, છાગાલાલ.
શ્રી જૈન ધર્મ પ્રકાશનો અભિપ્રાય.
જૈન સાહિત્યમાં વિકાર થવાથી થયેલી હાનિ-આ નામની એક બુક પંડિત બેચરદાસે તૈયાર કરી તેના ફારમે ઘણુ જગ્યાએ વાંચવા મોકલ્યા છે. ધારવા પ્રમાણે તે બુક બંધાઈને બહાર પડી નથી, પરંતુ જે એ બુક બહાર પડશે તે અમારા વિચાર પ્રમાણે જૈનવર્ગને ઘણીજ હાનિ કરશે. આ બુકની અંદર તમામ સ્થાને અશ્રદ્ધા, શંકા અને કલ્પના સિવાય બીજું દષ્ટિગોચર થતું નથી. મહાવીર પરમાત્માને માટે પણ માત્ર વર્ધમાન શબ્દથી સર્વત્ર ઉલ્લેખ કર્યો છે. એક પણ વિશેષણ સાથે લગાડવાનું લક્ષમાં આવ્યું નથી. બધા આગમોમાં અને પંચાંગી વિગેરેમાં તેમને ભેળસેળ થઈ ગયાનું જ લાગ્યું છે. જે આગમને તેમજ પંચાંગીને ભદ્રબાહુસ્વામી, હરિભદ્રસૂરિ, ઉમાસ્વાતિ વાચક, સિહથિંગણી, દેવદ્રીગણી પ્રમાશ્રમણ, હેમચંદ્રાચાર્ય, હીરવિજય સૂરિ અને યશવિજય ઉપાધ્યાય જેવા પ્રતિષ્ઠિત પૂર્વપુરૂષ પ્રમાણિક માને છે, સત્યરૂપ માને છે, ભેળસેળ વિનાના માને છે, તેને આ અપૂર્વ વિદ્વાન વિકાર થયેલા માને છે. આગમમાં જિનપ્રતિમા કે જિનચૈત્યજ તેને દેખાયું નથી અને જે છે તે ઘુસી ગયેલા માને છે. અમને સમકિત સોદ્ધારની બુક તૈયાર કરતાં તેમાં અનેક સૂત્રને પાઠ મહાત્માશ્રી આત્મારામજી મહારાજે નખાવ્યાને જાતિ અનુભવ છે,

Page #29

" કણભા સ્કુલના હેડમાસ્તરને વિનંતિ– ' રર. આ બધું જિનાજ્ઞાને લેપ કરીને સ્વયમેવ આગમો વાંચાનું જ પરિણામ જણાય છે. “શ્રાવકે સૂત્ર ન વાંચવા” એમ કહ્યું છે તે કાંઈ તેમાં દોલત ભરી છે તેટલા માટે નહિ; પણ તે વિષયકષાયમાં ડુબેલો છે, અવકાશ વિનાને છે અને ગુરૂગમ મેળવીને વાંચી શકે તેવો સંભવ નથી; તેથી તેને સ્વયમેવ વાંચતાં સાચી વાત અવળી પરિણમી ન જાય તેટલા માટે છે. અહીં પ્રત્યક્ષ એને અનુભવ થાય છે. અમે એ બુકને કોઇપણ પ્રકારનું ઉત્તેજન આપવા યોગ્ય તો નહિ પણ સામાન્ય જનાએ વાંચવા જેથ્ય પણું માનતા નથી. કાચી બુદ્ધિવાળાને વાંચવાથી પણ નુકશાન કરે તેમ છે. વળી આ બુકને ભાષણ થયેલા રૂપે પ્રથમ જણવ્યા બાદ બુકની પ્રાંતે ખુલાસો કરવામાં આવ્યો છે કે ભાષણમાં તે આના મુદાજ કહેવાયા હતા, પછી તેને પલ્લવિત કરેલી છે. અમારી તો એ બુક બહાર ન પડવાની પંડિત બેચરદાસને સલાહ છે. માનવી ને માનવી એ તેમની ઈચ્છાને આધિન છે.”
નોંધ-શ્રી જૈનધર્મ પ્રકાશમાં “ફુટ નેંધ અને ચર્ચા ' ના લેખક મહાશયે ઉપરનાં અભિપ્રાય પ્રગટ કરી પિતાની જેન તરીકેની એક ફરજ અદા કરી છે અને અમારું તે એ માનવું છે કે દરેકે દરેક સમાજહિતેષી અને ધર્મપ્રેમી પત્રકારે પિતાની તે ફરજ. બજાવવામાં નજ અચકાવું જોઈએ, તેમજ અમારી ધારણું પ્રમાણે દરેકેદરેક “જેન” નામ ધરાવતા પત્રમાં આવી જ જાતના અભિપ્રાયે તો જરૂર પ્રકટ થશેજ.
સમ્પાદક
કણભા સ્કુલના હેડમાસ્તરને વિનંતિ–
માસ્તર સાહેબ ! કેસરની ચાલુ ચર્ચાનું શાન્ત ચિત્તે સંપૂર્ણપણે અવલોકન કર્યા વિના પ્રાર્થના કે અભ્યર્થના કરવા પ્રકાશમાં આવવું અને બીનજરૂરી લખી સમાજને સમય નિરર્થક બરબાદ કરવો એ આપની પદવીને શોભતું નથી. આપ ન જાણતા હૈ તો જાણી લેશે કે કેસર શાસ્ત્રસિદ્ધ છે અને શુદ્ધની પ્રાપ્તિ છતાં તેને બહિષ્કાર ન થઈ શકે કેસર શાસ્ત્રમાં છે એમ તે કુંવરજીભાઈને પણ કબુલ કરવું પડ્યું છે માત્ર તેઓ પોતે જાતે કરાવેલા બહિષ્કારને પુનઃ સ્વીકાર કરતાં અચકાય છે. હું તે એને પણ સારું નથી જ માનતા માટે. નિરર્થક જાણ્યા વિના શાસ્ત્રથી વિરૂદ્ધ જતું લખાણ કરી ઈદગીને જોખમમાં નાખવાનું સાહસ કરવું એ ઉચિત નથી પછી તે તમારી મરજી.
સાહેબ ! આપે ઉપસ્થિત કરેલે -કેશરથી પ્રભુપૂજા કરવાની કયારથી પ્રણાલિકા શરૂ થઈ ! ” આ પ્રશ્ન બીલકુલ અસ્થાને છે, કારણ કે શસ્ત્રસિહ બાબતમાં પ્રણાલિકાને પ્રશ્ન ઉપસ્થિત કરવો એજ સ્થાન પ્રાપ્ત નથી. બાકી કુંવરજીભાઈ તો આજે તમે અથવા બીજા કેઈ અર્થાત જેની જે મરછ આવશે અને જે લખશે અને જેમાં પિતાની વાતને પુષ્ટિ મળતી હશે તે સધળાને પિતાના પ્રકાશમાં સ્થાન આપી દેશે માટે કુંવરજીભાઈને નામે ભૂલમાં પડી જઈ વસ્તુસ્થિતિને કેઈ સટ્ટરૂપાસે સમજ્યા વિના આપ જે કંઈ લખશે યા લશો તેથી નુકશાનજ થશે, એજ
લે આપના હિતેષી

Page #30

.
૨૨૪
:
વીરશાસન.
મહારાજા ચંદ્રશેખર
(ગતાંકથી ચાલુ
પ્રકરણ ૭ મુ.
દેહરે, કામલુબ્ધ નર જગતમાં, કરી પેરે કીચ લપટાયઃ
ઈચ્છા પૂર્ણ થયા વિના, ફેકટ જીવ ગુમાય. કમાન્ધ માણસે પાણીની આશાથી કાદવમાં ખુંચી જતા હાથીની માફક પિતાની તુચ્છ વાસના તપ્ત થાય તે પહેલાં પિતાનું સર્વસ્વ બેઈ બેસે છે.
રીસુંદરીનું હરણ કરી રાજા ચિત્રસેને તેને પિતાના આવાસમાં લાવી શું સાર કાઢો તે હવે આપણે જોઈએ.
“હે સુલોચને ! ” રાજા ચિત્રસેન બોલ્યા “ભટકતા ભૂત જેવો ચંદ્રશેખર આ તારા યૌવન બાગને ખીલવી શકશે નહિ. જેડી તો તારી અને મારી અપૂર્વ બની શકશે. સવીર દેશને અધિપતિ એવો હું ક્યાં અને ગામેગામ તથા વનેવન આથડતે એવો ચંદ્રશેખર કયાં? ચંદ્રની સાથે રોહીણીને નિવાસ જગતના લોકોને દૃષ્ટાન્ડરૂપ થઈ પડે છે, માટે હું ખાત્રીથી કહું છું કે હે લલને ! તું મારા સહવાસ વિના નિરર્થક થઈ પડીશ.”
કામવરથી સંદશ્ય થઈ ગએલા રાજા ચિત્રસેનનું યાતષ્ઠા ભાષણ સાંભળી જેને શાક તથા વિસ્મયતા પ્રાપ્ત થઈ છે, એવી રીસુંદરી બોલી “હે કાળકટ! ચંદ્ર અને રહીણીને જે મ 4 વખાણે છે તેમ તેની ઉચ્ચ સ્થીતિને શાન્તતાથી નીરખવાની તથા તેની પ્રત્યેની ઈર્ષ્યા તજી દેવાની તારી બુદ્ધિ કેમ ચળી ગઈ છે? મારા પતિ ચંદ્રશેખર
ચંદ્ર” ને રતીસુંદરી “રાહીણું સંગે બિરાજતે તું કેમ જોઈ શકતા નથી ? શું તું છતી આંખે પણ સુરદાસ બની ગયો છું? તું ક્ષત્રિપુત્ર નથી પરંતુ કોઈ દાસીપુત્ર હોય એમ મને તો લાગે છે. ઉત્તમ પુરષો પરસ્ત્રીને અભિલાષ કદી પણ કરતાજ નથી, પરસ્ત્રીને સંગ કરનારા પિતાના બાપદાદાની ઈજત ઉપર પાણી ફેરવે છે અને કુળની ઉજજવળતાને મશીન કુચડે લગાડી કાળીમેશ બનાવી દે છે. હે રાજા! તારી આ વર્તણુંક રાજ્યાપદને નીચું જેવરાવનારી છે. હે રાજા ! વળી તે વાત તે બાજુએ રહી પણ મને હરણ કરવામાં તે તારી જીંદગીને મોટા જોખમમાં નાંખી છે. કેશરીસિંહની કેશવાળી ગ્રહણ કરી દેણુ જીવતો રહ્યો છે? માટે સમજ સમજ. હજુ પણ તારી જીંદગીની સલામતી ચાહતો હોય અને પરદારસંગના ભયથી ડરતે હેય તે સત્વર મને મારા સ્વામીનાથ પાસે જવાની જોગવાઈ કરી આપ.” “તીસુંદરી, હે રંભાસ્વરૂપ રમ્ય રમણ ! તું જે કહે છે તે બધી વાત

Page #31

મહારાજા ચંદ્રશેખર. ..
૨૨૫ સાચી છે. પરસ્ત્રીગમનનું પરિણામ ભયંકર હોય છે તે વાત મારી સમજ બહાર નથી. ઘણી વખત દાઝવા છતાં પણ દીપકને વિષે તલ્લીન બનેલું પતંગીયું પિતે ભસ્મીભૂત થઈ જાય ત્યાં સુધી તેની સાથે ખેલ્યા જ કરે છે. હે મૃગનયની ! મારી પણ એજ સ્થીતિ છે તારું સૌદર્ય, તારી લટક તથા તારી મોહક છબી તારી સાથેના ભોગવિલાસ વિના બીજી કોઈ પણ રીતે મારા દિલને શાન્ત થવા દેશે નહિ. માટે લાંબું ટુંકું ભાષણ કરી કમળ મગજને બિલ્કલ તસ્દી આપીશ નહિ.”
હે પાપી રાજા! તું પણ યાદ રાખજે કે તારી ઇચ્છા પૂર્ણ થયા વિના હાથ ઘસતો જીવથી જઈશ” રતી સુંદરી ધાતુર થઇ બેલી. "
તે મારે સમજવાનું છે” રાજા બે “હું પણ મારાથી બનતા ઉપાયે કરું છું, પછી જે થશે તે જોઈશું. તારે વિચાર કરવો હોય તે કરી જોજે. રાજીખુશીથી દો બનશે તે બળાત્કાર કરવાની જરૂર નથી, નહિ તે પછી તું છે અને હું છું.” એમ કહી ચિત્રસેન પિતાના આવાસ તરફ ચાલ્યો. તેના ગયા પછી એકલી પડેલી રતી સુંદરી આ પ્રમાણે પિતાના મન સાથે બોલવા લાગી “હે નરવીર રાજા ચંદ્રશેખર ! હે પરદુઃખભંજન વીર ! શું તમે મારી આ સ્થીતિ સહન કરી શકે ખરા? સિંહણની સાથે સંભોગ કરવાની આશા રાખનારને સિંહ કદી જીવતો જવા દે ખરા? કદી પણ નહિ સાંભળી શકાય એ તુચ્છ વચને ઉચ્ચારવાની આ પાપાત્માએ જે હિમ્મત કરી છે તે તમારી જાણ બહાર છે, નહિ તો આ નશ્વર જગતમાં તે છતે પણ ક્યાંથી રહે? પારકાની બહેન, બેટી અગર સ્ત્રીને વિષયવાસિત નેહવચનોથી સંબોધનાર પિતાની બહેન, બેટીની એ સ્થીતિ કરનારને મહા કુર નજરથી જુએ છે. વિષયલંપટ સ્વાર્થ પુરૂષો પિતાની દુષ્ટ વાસન તૃપ્ત કરવાના હેતુથી પારકાની બહેન બેટી તરફ કેટલીક વખત કૃત્રિમ દયા દર્શાવે છે, પરંતુ તે સ્થિતિ પિતાની બહેન, બેટી ઉપર આવી પડતાં સામાં કોઈ દયા દર્શાવનાર આવે તો તેનું શિરચ્છેદ કરવા સુધીનું પગલું ભર્યા વિના પણ રહેતા નથી. આ પાપી મને બળાત્કારથી - રંજાડશે, મારા પવિત્ર પતિવૃત્ત ઉપર ’ હુમલો કરશે, અહીંથી નાશી છુટવાને એક પણ ઉપાય નથી. જીવ જાય તેની પરવા નહિ, પણ પતિવૃત્તનું રક્ષણ પ્રાણુ સાટે કરવું જોઈએ” એમ કેટલાક વખત સુધી ભિન્ન ભિન્ન વિચારોથી જેનું મન ભ્રમીત થઈ ગયું છે, એવી રતીસુંદરી પિતાનો પ્રાણ પરલોક સ્વાધીન કરવા તૈયાર થઇ.
પાસે પડેલી દેરડી લઇ જેવી તે પિતાના ગળામાં ફાંસે નાંખવા જાય છે, તે વખતે બે પુરૂષોએ ઉતાવળે આવી તે દદ્ધ ખુંચવી લઈ ફેંકી દીધી અને કહ્યું “હે મહા સતી! આવું અઘટીત આત્મહત્યાનું કામ તમારા જેવાને કરવું ઘટે નહિ, તમે થોડા દિવસ ધીરજ ધરે, હવે તમારી સામે નજર સરખી પણ કઈ કરી શકે તેમ નથી. મહારાજા ચંદ્રશેખર થોડા વખતમાં તમારી પાસે આવી પહોંચશે અને જે રસ્તે આ બંધનમાંથી છુટવાનું છે, તે રસ્તો અમે નક્કી કરી તમને જણાવીશું, માટે તો થોડા વખત માટે તે દુષ્ટ રાજાને આશા આપી ઝોલે ચડાવે
- “ ભને વશ થઈ અમે બન્ને જણ ચંડાળ જોગીઓના વશ પડ્યા હતા, તે જેગીઓ કામને પ્રથમ વણી ઘણી લાલચે બતાવી એક પહાડની ભયંકર ગુફામાં લઈ ગયા
*
..*
-
-
".

Page #32

| ૨૨૬
. . *
' વીરશાસન. ' હતા અને ત્યાં આગળ અમને દેવીના બળીદાન તરીકે વધેરવાની તૈયારીમાં હતા, તેવામાં વીર ચંદ્રશેખરે આવી અમને બચાવ્યા. ”. * ; “ આજકાલ ધૂર્ત જોગટાઓ ઘણુંજ કુકર્મ ચલાવી રહ્યા છે. છ રતીસુંદરી બોલી “વારું, પછી શું થયું !
, “ ત્યાંથી વીરપુત્ર ચંદ્રશેખર સહિત અમે ફરતા ફરતા એક નગરની નજીક વનમાં જઈ ચડયા, કે જ્યાં આગળ યશોમતી નામે એક તપસ્વીનીના મુખથી અપનો સઘળો વત્તાંત સાંભળે. ”,
ત્યારે કુમાર ચંદ્રશેખર હાલ ક્યાં છે?” રતીસુંદરી અધિરાઇથી બેલી.. તેઓ પણ અમારી સાથે જ છે, આ નગરની બહાક એક ઝાડની છાયામાં બેઠા છે છે અને અમે તેમના હુકમથી આપની ખબર મેળવવા માટે અત્રે આવ્યા છીએ. હવે તમે મુંઝાશો નહિ. આપણે હાલજ જઈ શકીએ તેમ છે. પરંતુ આ પાપી રાજાને તેની કૃતિનું ફળ આપવા ખાતરજ તમને હાલ તુરત અમે રોકાવાનું કહીએ છીએ.” ' ' પ્રિય પાઠક ! રતી સુંદરી સાથે વાત કરનાર આ બન્ને પુરૂષ કોણ હતા, તે તમે સમજી શક્યા હશો, જોગીઓના હાથે હલાલ થતા પિતાના બન્ને મિત્ર કે જેણે ચંદ્રશેખરે ? બચાવ્યાં હતા અને ત્યાંથી યશોમતી તપસ્વીનીના મુખથી સમાચાર મેળવી સુભગાપુરી તરફ આવ્યા હતા. ચંદ્રશેખરને નગર બહાર જ રહેવા દઈ. તેની આજ્ઞાથી ફરતા ફરતા લોકેના મુખથી રતી સુંદરીનું રહેઠાણ વિગેરે જાણું લઈ ચંદ્રશેખરને ખબર આપી હતી અને તેથી કરીને ચંદ્રશેખરે પિતાની વિદ્યાના બળથી વિમાન બનાવી તેમાં બન્ને જણને બેસાડી ચિત્ર સેનની સખ્ત ચેકીવાળા રતીસુંદરીના આવાસમાં મોકલ્યા હતા.
ત્યાર પછી રતીસુંદરીની રજા લઈ બીજે દિવસે આવવાને વાયદો કરી તે બન્ને જણ • આવ્યા હતા, તેવી જ રીતે ત્યાંથી નીકળી કુમાર પાસે આવ્યા. - કુમારના પૂછવાથી તે બન્ને જણે સઘળી બીના કહી સંભળાવી, કે જે સાંભળી તેને રાજા ચિત્રસેન ઉપર અત્યંત ક્રોધ ચઢ. “ઠગની સાથે ઠગાઈ રમવી સારી” એ ઇરાદાથી પિતાના ક્રોધને દાબી દઈ તેણે એક નવી યુક્તિ રચી.
. નજીકમાં એક જળથી ભરેલા સરોવર ઉપર હજારો સ્ત્રીઓ પાણી ભરવા આવતી હતી. સ્ત્રીઓ કેતકની રસીઅણુ હોય છે, એ વાત નિર્વિવાદ છે, જેથી તે ત્રણે જણે અબધૂતને વેષ ધારણ કર્યો. ચંદ્રશેખર મહાન જટાધારી ગુરૂ બન્યો અને બને મિત્રોને તેના ચેલા બનાવ્યા. પ્રાતઃકાળમાં કેટલીક સ્ત્રીઓ ત્યાંથી પાણી ભરીને જતાં જતાં આ નવા ગીઓની નવીન રચના જોતી જોતી ઉભી રહી.
ઘણું સ્ત્રીઓ તે આ તમાસો મુગીને મુગીજ જોઈને ચાલી ગઈ, પણ છેવટે એક ઘરઘરનાં પાણી પીનારી અટકચાળી સ્ત્રીએ પૂછ્યું “બાવાજી ! આપની પાસે કાંઈ વશીકરણ મંત્ર છે. : ..
-
-
- કવિ રસિક

Page #33

અમારી નોંધ.
આ ૨૭ અમારી નેંધ.
— — કેસરની ચર્ચાએ દિન પ્રતિદિન ગંભીર સ્વરૂપ પકડયું છે. વાંચકે અમારે આશય સીધી રીતે સમજ્યા નથી, પરંતુ કદાચ સમજ્યા હોય તે પણ પિતાને કદાગ્રહ છોડવા રાઈ ન હોય તેવો દેખાવ કરતા રહ્યા છે. અશુદ્ધ કેસરને વાપરવાનો આગ્રહ કોઈ પણ ધર્મપ્રેમી કરી શકે નહિ, તેમજ કેસરને પરદેશીના બહાને પ્રભુપૂજામાંથી ઉડાવી દેવું એ પણ કોઈ ધર્મપ્રેમી સહન કરી શકે નહિ. એવી હજારે પરદેશી ચીજે આપણે હમેશની ઉપયોગમાં આવતી માલુમ પડશે કે જેનાં નાણાં માંસાહારીઓના હાથમાં જાય છે, છતાં તે ચીજોને ત્યાગ કરવાને આજના નવીન વિચારકને ખ્યાલ પણું આવતું નથી; માત્ર કેસરજ તેઓની નજરમાં ખેંચી રહ્યું છે, તે પણ ફક્ત પ્રભુપૂજા માટેજ, ખાવામાં તેઓને વાં જણાતું નથી.'
પ્રથમ તે કેસરપૂજાજ શાસ્ત્રમાં નથી તેમ સમજાવવા પ્રયત્ન કર્યો, પરંતુ જ્યારે તેમાં ન ફાવ્યા ત્યારે પરદેશીનું બહાનું કાઢ્યું. શું આવા બાના નીચે પ્રભુપૂજામાં ખામી લાવવી અને પોતાના ઉપગ વાતે તે પાપનેય ડર ન રાખવે, તે શું કઈ શાણે પુરૂષ પસંદ કરી શકે ખરો કે? કેસરને અપવિત્ર કહેનારાઓની, તેની ખાત્રી માટે એગ્ય પ્રયત્ન કરવાની અથવા પવિત્ર મેળવી લોકોને પૂરું પાડવાની ફરજ નથી? તપાસના પરિણામે કેસરની પવિત્રતા માટે નીચે મુજબ સરટીફીકેટ મળેલું છે. સત્યાકાંક્ષીઓને એગ્ય લાગે તે ગ્રહણ કરે. ' , - No. 2478 of 1921.
Office of the Chimanlal Analyser, Government Laboratory, Byculla.
. Bombay, 19th October, 1921.
From,
...
Major B. Higham, I. M. S. Chemical Analyser to Government,
BOMBAY.
To,
- Mr. Mansukbhai Bhagubhai Parikh.
Bombay. Sir.
With reference to your letter No... " of the 17 th instant forwarding an intact tin labelled S. Naron & Co's Sun Label Saffron.

Page #34

૨૧૮
વીરશાસન. I have the honour to state that it is a good sample of genuine Saffron free from alcohol or any, animal matter.
I have honor to be,
SIR, Your most obedient servant, Sd/ Major B. Higham I. M.'s. Chemical Analyser to Government.
શ્રીયુત ગાંધીજીએ દેશોદ્ધાર માટે સ્વાર્થયાગ કરી, અનેક કષ્ટપરંપરાને વહેરી લઈ, આજે લાખો કરોડોની પ્રશંસા આકષી લીધી છે. અમે પણ ગાંધીજીના કાર્યો પૈકી કેટલાકની પ્રશંસા કર્યા સિવાય રહી શક્તા નથી; પરંતુ તેટલા માત્રથી જ મોહબ્ધ બની ગાંધીજીને પરમપવિત્ર પ્રભુ મહાવીરની તુલનામાં મુકવાનું ગાંડપણ તે અમે કદી પણ દા. ખવી શકીએ નહિ. જેને જે ઉપમા ઘટતી હોય તેજ અપાય. અઘટિત ઉપમા આપવામાં તે અમે તેઓની આડકતરી રીતે નિન્દાજ થતી હોય તેમ સમજીએ છીએ. અલબત્ત ગાંધીજી અત્યારે એક અસાધારણ માનસીક શક્તિ ધરાવનાર મનુષ્ય છે. અહિંસાના માગે સ્વરાજ્ય પ્રાપ્તિની લડત માટે સમગ્ર દેશનેતામાં તેઓશ્રી અગ્રગણ્યની કોટીમાં આવ્યા છે અને તેથી જેમ ન્યાયમાં શ્રી રામ, પરદુઃખભંજનમાં શ્રી વિક્રમ, સત્યવાદીમાં હરિશ્ચંદ્ર અને દાતારમાં જેમ કર્ણનાં નામે પ્રાતઃસ્મરણય થઈ પડ્યાં છે, તેવી જ રીતે શ્રીયુત ગાંધીજીનું નામ ઈતિહાસના પાનામાં સુવર્ણાક્ષરે કેતરાઈ રહે તો નવાઈ નહિ.
. આટલું છતાં અમે બેધડક કહીએ છીએ કે પ્રભુ મહાવીરના અને ગાંધીજીના જીવનમાં મેરૂ અને સરસવ જેટલું અંતર રહેલું છે. અસંખ્ય દેવો જેમને પડતે બોલ ઝીલી લેત્રાને તત્પર હતા, એવા આત્મિકેન્નતિની રચે પહોંચેલા પ્રભુ મહાવીર ત્રિભુવનને ડોલાવે તેવું સામર્થ્ય ધરાવતા છતાં, શત્રુઓના ત્રાસ (ઉપસર્ગો )ને સમભાવે સહન કરનાર હતા પ્રભુ મહાવીરે શત્રુમિત્રને સમદષ્ટિથી જોઈ, અનેક આપત્તિને સહન કરીને પણ સીધી કે આડકતરી રીતે કોઈ પણ જીવની લાગણી દુભાવી નથી, તે બુરું કરવાની તે વાત જ શી ? શ્રીયુત ગાંધીજીમાં તેવા પ્રકારની શક્તિ અમારી દષ્ટિએ તે દેખવામાં આવતી જ નથી. કયાં દેવાધિદેવ પ્રભુ મહાવીર અને ક્યાં શ્રીયુત ગાંધીજી
પ્રભુ મહાવીરનું આદર્શ જીવન યથાર્થ જાણે અને સમજે તે ચાહે જૈન હોય કે જૈનેતર હોય, તેઓની દષ્ટિમાં પ્રભુ મહાવીરની તુલનામાં આવે તેવી એક પણ વ્યક્તિ ત્રિભુવનમાંય અત્યારે તે નજરે ન આવે.
શ્રીયુત ગાંધીજીના કેટલાક અંધભક્તો, ખુદ જેને ભલે મહાવીર અને ગાંધીજીમાં કાંઈ પણ ફરક ન દેખે, એટલે તેમને પ્રભુ મહાવીરની તુલનામાં મુકે, યા તો ખુદ પ્રભુ મહાવીર તરીકે પણ ગણે તથા કેઇને શ્રી ગૌતમસ્વામીજી અને શ્રી સુધર્માસ્વામીજીની ઉપમા આપે તેની અમને લેશ પણ પરવા નથી, પરંતુ એટલું તો કહી શકાય કે, કોઈ પણ સમજુ અને પ્રભુ મહાવીરને યથાર્થ પણે ઓળખનાર, તેવા વિચારને મુખેતાભર્યા બખાળાજ ગણ્ય શિવાય હેશે નહિ. . .

Page #35

આ વખતે સુરત અને મૂળામા સાલબાગ ખાતે ઉજવાએલ મન્તો પ્રભુ મહાવીરની જતી નહેાતી, પણ તેમાં કેવળ ખાદીપ્રચાર અને સહકારી દેશનેતાઓની પ્રશ ંસાજ હતી. અમે ઉપરજ જણાવી ગયા છે કે દેશનેતાઓના નિઃસ્વાર્થ કાર્યાંની પ્રશંસા માટે એ મત હોઇ શકેજ નહિ, પણ પ્રસંગ મહાવીરજયંતીના, કે જે સમયે પ્રભુ મહાવીરના આ દ ગુણાનું ગુણગાનજ હાય તેવે વખતે મુખ્ય ઉદ્દેશને ભુલી જ અસંબદ્ધ બખાળા કેટલાક વક્તા તરફથી કાડવામાં આવ્યા હતા તે પ્રત્યે અમે તા . અમારી સખ્ત નાપસઃગીજ જાહેર કરીએ છીએ.
વર્ષો સુધી એકજ ઠેકાણે પડી રહેનાર મડલાચાર્યને બીજા સાધુએ માટે તેવી ટીકા કરવાને કાંઇ પણ હૅક નથીજ.
અપાસરાતે ટીઆશાળા બનાવવાના તથા સાધુઓને ચાલુ લડતમાં ઝુકાવાના મડલાચાય ના ઉપદેશ તેમની પાકેલ વયની પાકટ બુદ્ધિનેાજ નમુના કહી શકાય.
*
*
મુંબાઇની જીવદયા મંડળી જીવવધ અટકાવવાનું કાર્યાં ઘણીજ ઉત્તમ રીતે કરી રહી છે. દક્ષીણ કનારાના સીરસી ગામમાં મારીકા યાત્રા પ્રસંગે દર એ એ વર્ષે આઠ હજાર બકરાનો થતો વધુ મજકુર મડળીએ ચાગ્ય પ્રયત્ના વધુ અટકાવ્યેા છે અને ચાલુ સાલમાં તેવા વધતા સભંવ જણાતાં સારા નેતાઓનાં ફરમાન બહાર પાડવાની સુચના થવાથી, શંકરાચાર્ય મહારાજ તથા શ્રીયુત ગાંધીજીનાં ફરમાને બહાર પડાવી પાતાથી બનતું કર્યું છે.
એક કાંટા ભોંકાતાં અરડાટ કરતા મનુષ્ય પ્રાણી, ખીજાને પ્રાણાન્ત કષ્ટના અનુભવ કુવા થતા હશે તેને ખ્યાલ ન કરી શકે તે મનુષ્ય નથી, પણ એક હૃદય વગરના, મનુષ્ય નામને લજવનાર નરપીશાચ છે. હીંસા જેવું પાપી અધમ કા` દુનિયાની સપાટીમાં અન્ય કાઇ હોઇ શકે નહી'. તેવા હીંસકાને પેાતાનું પાપી માઢુ કાઇને પણ બતાવવાના હક્ક નથી. દુનિયામાં સહૃદય સજ્જન ગણાતા કાઇ પણ મનુષ્ય આવા કાર્યને ધિક્કારની દ્રષ્ટીથીજ જોઈ શકે.
અમેા જીવયા મંડળના કાર્યવાહકાને તેમના આ ઉત્તમ કાર્ડ માટે અંતઃકરણપૂર્વક અભિનંદન આપીએ છીએ અને ઇચ્છીએ છીએ કે તેને આવું કાય કરવાને શાસનદેવતા દિર્ધાયુ બક્ષે.
--(૦)
અભિપ્રાય.
જૈન લગ્નવિધિ અને લગ્નગીતા—આ નામની બુક સ્ત ંભતીર્થ જૈનમ ળ તરફથી મળી છે. સદરહુ બુકમાં લગ્નવિધિ સારી રીતે વિસ્તારથી દર્શાવવામાં આવી છે, તેમજ લગ્નનાં ગીતા પણ ઠીક ગાઠવવામાં આવ્યાં છે. આ બુકનાં -ગીતા જો લગ્નમાં ગાવામાં આવે તે ફટાણાં ગવાતાં મટી શકે. લગ્નવિધિ પણ આ મુજબ થાય તે ઈચ્છવા ચેાગ્ય છે. કિંમત ૦-૪-૦ છે તે ખરાખર છે. મળવાનું ઠેકાણું ત્રાંબામાંય મુંખાઈ ન ઢ.

Page #36
શ્રીવિયાનંદસૂરીશ્વર ઊર્ફે આત્મારામજીમહારાજના સમુદાયના મુનિમહારાજશ્રીકપૂરવિજયજીમહારાજનું દીલગીરીદાયક અવસાન, " ‘અમને જણાવતાં અતિ ખેદ થાય છે કે, મુનિશ્રી કપૂ રવિજયજી પાટણથી નીકળેલા ચારૂપ તીર્થના સંઘમાં મુનિમહારાજશ્રીઉં સવિજયજીમહારાજ સાથે આનંદપૂર્વક યાત્રા કરી આવ્યા બાદ 15 દિવસની માંદગી ભોગવી ફાગણ વદ 13 ને રવીવારની સવારે સુમારે આ વાગતાં પાટણ શહેરની અંદર આવેલો સાગરના ઉપાશ્રયમાં જ્ઞાન, ધ્યાન અને અંત્યારાધના કરી આ ફાની દુનીઆને છોડી સ્વર્ગગમન કરી ગયા છે, પરંતુ પાટણની પ્રજામાં ભાષણદિઠારા પોતાની કીર્તિરૂપી કપૂરની સુવાસ ખખડે રાખી ગયા છે. આ મહાત્માએ સુમારે બાર વરસની લધુવયમાં મુનિમહારાજશ્રીહવિજયજીમહારાજના શિષ્ય મુનિશ્રીલતવિજયજી તથા મુનિશ્રીધર્મવિજયજી મહારાજ પાસે દીક્ષા અંગીકાર કરી હતી અને પચીસ વર્ષની ઉમર થતાં તેમણે આ અસાર શરીરનો ત્યાગ કર્યો છે. આટલી ટુંક મુદતમાં મહૂમે વ્યાકરણ, કાવ્ય, કેષ, ન્યાય અને કેટલાએક જૈન સુત્રો ઉપરાંત છઠ્ઠી કર્મગ્રંથની ટીકા સુધીનું જ્ઞાન મેળવ્યું હતું, એટલુંજ નહિ બલકે મુનિમહારાજશ્રીવલ્લભવિજયજીએ મુંબઈમાં ચોમાસું કર્યું ત્યારે તેમણે પણ મુનિમહારાજશ્રીદોલતવિજયજી તથા મુનિમહારાજશ્રીધર્મવિજ્યજી સાથે ચોમાસું કરી તેમની જોડે દક્ષિણ તથા વરાડ પ્રતમાં વિહાર કર્યો હતો. ' ' ' આ બાળમુનિએ શ્રી સિદ્ધાચલજી, ગિરનારજી, સંખેશ્વરજી, અંતરિક્ષજી, ભાંડકતીર્થ અને દક્ષિણ હૈદ્રાબાદ પાસે આવેલા કુલપાક તીર્થોની યાત્રાએ કરી પોતાના આત્માને પવિત્ર બનાવ્યા હતા. ન જ્યારે તેઓ પુના તરફથી વિહાર કરી પરમગુરૂમહારાજશ્રીહવિજયજી મહારાજ પાસે ઈદાર આવતા હતા ત્યારે અહમદનગર, એવલા, ધુલીઆ, માલેગામ, સીરપુર વગેરે ગામમાં તેમને ઘણો આવકાર મલ્યા હતા. ધ્વજાપતાકાથી શહેરાને શણગારી મેટાં સામૈયો સજી શ્રાવક ભાઈઓએ જેનેતર અમલદારોને સાથે રાખી બહું સારે સત્કાર કર્યો હતો, એટલું જ નહિ પણ સીરપુરના સાથે તે સાથે આવી શ્રી માંડવગઢની યાત્રા કરાવી ગુરૂખહારાજ પાસે કે દાર પહોંચાડયા હતા. મા બાલ મુનિએ કેટલાએક ગ્રંથ અને નિબંધે લખી જૈન સાહિત્યસેવા પણ અાવી છે. - આ મહાત્માના આત્માને શાંતિ મળે એમ ઇaછી વીરમીએ છીએ. છે લી. વીરચ સાંકલચંદ.