Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
પુરત, ૩૪ 33.
माम स.४१ वी२.२४६२ ३. 1-४-०
मीनसामान सला
HI
For Private And Personal Use Only
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
03302=o=BO
વિષય-પરિચય.
૧. વીર પ્રણામ. ...( શા હ બાબુલાલ પાનાચંદ ) ... ૨. સમ્યક્ જ્ઞાનની કુંચી. ( અનુવાદ )... .. ૩. સિદ્ધ પરમાત્માને બિરાજવાનું સ્થાન કયું ? (સંપાક V. ) ૪. સુભાષિત પદ સંગ્રહ. (સ. ક. વિ. )... ... ૫. આત્માની શોધમાં. (લે. ચેકસી ) ... ૬. પવ તિથિની સ્પષ્ટતા (લે. મુનિશ્રી વિકાસવિજયજી ) ... ૭. પાંચ સકાર. ...( અનુ . વિઠ્ઠલદાસ મૂ. શાહ ) ... ૮. વર્તમાન સમાચાર ... ૯. સ્વીકાર અને સમાલોચના. ... ...
જલદી મગાવે. નવી આવૃત્તિ.
થોડી કોપી સીલીકે. શ્રી ૧૬ જૈન તવાદશ ?પૂજયપાદ શ્રી વિજયાનંદસૂરીશ્વરજી ( આત્મારામજી ) મહારાજની કૃતિને અપૂર્વ તત્ત્વજ્ઞાનથી ભરપૂર સાતશે* પાનાનો ગ્રંથ ( બે ભાગમાં ) માત્ર બાર આનાની કિંમતથી મળી શકશે.
બંને ભાગની બેડી નકલ સીલીકે છે – શ્રી બૃહતક૯પસૂત્ર બીજો ભાગ,
(મૂળ, ભાષ્ય, ટીકા સહિત. ) અતિમાન્ય આ છેદસૂત્રને બીજો ભાગ પ્રાચીન ભંડારની અનેકલિખિત પ્રતો સાથે રાખી અથાગ પરિશ્રમ લઈ સાક્ષરવર્યો મુનિરાજશ્રી ચતુરવિજયજી મહારાજ તથા મુનિરાજ શ્રી પુણ્યવિજયજી મહારાજે સંશોધન કરી તૈયાર કરેલ છે.
પ્રથમ ભાગ કરતાં બાર ફે મને વધારો થતાં ઘણાજ માટે ગ્રંથ થયેલ છે અને તે સુંદર સ્કુ ઉંચા ટકાઉ કાગળ ઉપર, સુંદર શાસ્ત્રી અક્ષરોમાં, શ્રી નિર્ણયસાગર પ્રેસમાં માટે ખર્ચ કરી છપાવેલ છે. સુશોભિત મજબુત કપડાનું બાઈડીં*ગ કરાવ્યું છે. આવું પ્રાચીન સાહિત્ય સુંદર રીતે પદ્ધતિસરનું પ્રકાશન ફક્ત આ સભા જ કરે છે. જૈન જૈનેતર વિદ્વાનો અને હિંદની કેલેજના પ્રોફેસરો, પશ્ચિ માન્ય અનેક વિદ્વાનો મુક્તક ઠે પ્રશંસા કરે છે. કિંમત રૂા. ૬-૦-૦ લેવામાં આવશે. ( પોરટેજ જુદુ')
For Private And Personal Use Only
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
-
શ્રી આત્માનન્દ પ્રકાશ.
सम्यग्दर्शनशुद्धं यो ज्ञानं विरतिमेव चाप्नुवति । दुःखनिमित्तमपीदं येन सुलब्धं भवति जन्मः॥१॥
સમ્મદશાથી વિશુદ્ધ થયેલા જ્ઞાન અને ચારિત્રને જે પ્રાપ્ત છે કરે છે તે મનુષ્યને જન્મ દુઃખનિમિત્ત હોવા છતાં સાર્થક-મુક્તિ- ગમન યોગ્ય થાય છે. ”
તવાર્થ ભાવે-શ્રીમદ્ ઉમાસ્વાતિ-વાચક,
પુરત રૂ ૪ } વીર સં. ૨૪ ૬૨. ઘન, પ્રાન . કે?. { ગ્રં રૂ નો.
વીર-પ્રણામ. [ ચાલ : કાલી કમલીવાલે..... ] ક્ષત્રિય કુંડના વાસી વીરને પ્રેમે પ્રણામ.
જબ તક તમે ગર્ભે આયે,
સારી જગમેં શાંતિ લાયે, જગ્યા આપ જિણું, વીરને પ્રેમે પ્રણામ. ક્ષત્રિય - તીસ બરસ તક રહા સંસારી,
તબ પીછે હુઆ મહાત્યાગી, ખપાવ્યા અષ્ટ કરમ, વરને પ્રેમે પ્રણામ. ક્ષત્રિય
ખીર રંધાણું પ્રભુ આપ ચરણે,
ખીલા ઠોકાણુ બાપુ આપ કાને, મહાશાન્ત ગંભીર, વીરને પ્રેમે પ્રણામ. ક્ષત્રીય
શાહ બાબુલાલ પાનાચંદ-નડેદકર.
For Private And Personal Use Only
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
©© : સમ્યગ જ્ઞાનની કુંચી.
પરમાત્માનું શુદ્ધ સ્વરૂપ. -- -( જુદા જુદા ધર્મોની દષ્ટિએ) -----
(ગતાંક પૃષ્ટ ર૯ થી શરૂ ) મનુષ્યકર્તા કઈ છે કે નહિ? તે ઉપર વિચારણ.
પરમેશ્વરે સૃષ્ટિ ઉત્પન્ન કરવાની તકલીફ શા માટે લીધી એ પ્રશ્ન સૃષ્ટિ–ઉત્પત્તિના સંબંધમાં સૌથી પહેલો ઉદ્દભવે છે. જુદા જુદા ધમાં આ પ્રશ્નનું સમાધાન જુદી જુદી રીતે કરે છે. રષ્ટિની ઉત્પત્તિ પરમાત્માની ઈચ્છાથી થઈ, સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિ પરમાત્માને સહવાસ જોતો હતો તેથી થઈ, સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિ પરમાત્માએ પોતાનાં ગૌરવ અને ભક્તિ ખાતર કરી, સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિ એ પરમાત્માનું લીલા-કાય છે એમ સૃષ્ટિ–ઉત્પત્તિના સંબંધમાં ભિન્ન ભિન્ન મત પ્રવર્તે છે. સૃષ્ટિ-સર્જનના સંબંધમાં આ ચાર મતો પિકી પહેલા ત્રણ મતો સાવ દોષપૂર્ણ છે. એ ત્રણ મતોમાંનો એક પણ મત સમાધાનકારક થઈ શકતો નથી, માત્ર ચોથો મત એ છે જેથી ચિત્તનું કંઈક પણ સમાધાન થઈ શકે છે
પરમાત્મા યમેવ પરિપૂર્ણ હોય તે તેને કોઈ પણ પ્રકારની મહત્વાકાંક્ષા ન હોય એ દેખીતું છે. પરમ સુખ એ પરમાત્માને વિશિષ્ટ ગુણ છે. પરમ સુખમય દશામાં આમા પરિપૂર્ણ હોય, સંપૂર્ણ જ્ઞાન હોય અને કોઈ પણ પ્રકારની ઈચ્છાની વિદ્યમાનતા પણ ન હોય. પરમાત્માએ સૃષ્ટિ ઉત્પન્ન કરીને અનેક આત્માઓ પોતાની ભક્તિ કરશે એવા વિચારથી આનંદ માન્ય હોય તો પરમાત્મા કદાપિ સુખી ન થઈ શકે. પરમાત્માનો એ આનંદ સ્વાયત્ત નથી પણ પરાધીન છે.
દુઃખી મનુષ્યના સહવાસથી સુખની પ્રાપ્તિ ન હોય. આમ છતાં
પરમાત્મામાં રૌદ્રતાનું મંતવ્ય અયુક્ત છે. કતામાં સુખ ન સંભવી શકે. રિદ્રતા અને સુખ વચ્ચે પરસ્પર વિરોધ છે એ સુસિદ્ધ છે. સુખ તો મનના સમભાવથી જ પરિણમે છે. પરમાત્મા ક્રોધી હોય તો તેને ચિત્તને શાન્તિ ક્ષણ પણ ન હોઈ શકે. તેને સુખનો અનુભવ કદાપિ ન થાય. આ પરમાત્મા કોઇને ઉપયોગી થઈ શકે ? જે ઈશ્વરને જ સુખની આવશ્યકતા હોય તે બીજાઓને સુખી ન બનાવી શકે એ સહજ સમજી શકાય તેમ છે. પરમાત્મામાં ક્રોધની સંભાવને શક્ય જ નથી
For Private And Personal Use Only
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
dental I
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
સમ્યગ જ્ઞાનની કુંચી.
પ
પરમાત્માની સઅજ્ઞાન મનુષ્યે ના કરતાં તે પ્રભુએ
સુખની અપ્રાપ્તિના પરમાત્માને પૂવિચાર ન આવ્યે એ જ્ઞતાને એક કલ...કરૂપ છે. સવજ્ઞ પ્રભુને દુ:ખી અને સહવાસથી સુખની પ્રાપ્તિ કેમ સંભવી શકે ? આના સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિ ન જ કરી હાત તે તે ઠીક થઈ પડત. સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિ થયાથી પારાવાર દુ:ખની પરિણત્તિ થઇ છે. સર્વ શક્તિમાન ગણાતા પ્રભુએ આવી દુઃખમય સૃષ્ટિનું સર્જન શા માટે કર્યુ” હશે એ સમજી નથી શકાતું. પરમાત્માને સહવાસની પ્રબળ ઇચ્છા હતી એમ માની લઇએ તે પરમાત્માએ સવ પ્રાણીઓને સુખી બનાવવા જોઇતા હતા એમ જરૂર કહી પ્રભુએ સૃષ્ટિ ઉત્પન્ન કરી એવાં મંતવ્યના નિરાધ કરનારા આ સર્વ મુદ્દા અભ્યાસીએ ખાસ વિચારવા ચેાગ્ય છે.
શકાય.
ઇશ્વરને સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિ કરવાના ભાવ ન હેાય એ સિદ્ધાન્તના ભગવદ્ગીતા સ્વીકાર કરે છે, આમ છતાં સષ્ટિનું સર્જનકાર્ય પરમાત્માનાં સત્ત્તાંશમાંથી થયુ છે એમ ભગવદ્ગીતા કહે છે. સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિના સંબંધમાં ગીતામાં કહ્યું છે કેઃ
“ હે કૌન્તેય ! સૃષ્ટિ-યુગ પૂરા થતાં વિશ્વના સર્વાં જીવે મારાં નિકૃષ્ટ સ્વરૂપમાં પ્રવિષ્ટ થાય છે. સૃષ્ટિ-યુગના પ્રારંભમાં એ જીવાનુ પુનઃ નિઃસારણ થાય છે. આ પ્રમાણે દરેક યુગમાં થયા કરે છે. હું વિશ્વના નિરીક્ષક છું. સૃષ્ટિ ઉત્પત્તિના સંબધમાં મારાં કાઈ પણ કાર્યથી મને બંધન નથી પ્રાપ્ત થતું. હું તે સર્વોચ્ચ પદે રહીને અલિપ્ત જ
રહું. .
કુરાનનાં બીજાં પ્રકરણમાં જણાવ્યુ છે કેઃ
“ પરમાત્માનું સિંહાસન સ્વર્ગ તેમજ પૃથ્વીમાં સર્વત્ર વ્યાપક છે. જવાની સંભાળ એ પરમાત્માને ભારરૂપ નથી થતી. ’
પરમાત્માએ કેઇ નિશ્ચયયુક્ત સંકલ્પપૂર્વક સૃષ્ટિનું સર્જન નથી જ કર્યું' એમ આ રીતે પ્રતીત થઇ શકે છે. સૃષ્ટિનું સર્જન પરમાત્માની કાર્યકારી પ્રવૃત્તિ-શક્તિથી થાય છે એવુ અનુમાન બાંધી શકાય છે. પરમાત્માને સૃષ્ટિ-સર્જન માટે કંઇ ઉત્કટ ઇચ્છા થતી હાય એમ દિસતું નથી. આથી સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિ એ પરમાત્માની લીલારૂપ છે એમ નિષ્પન્ન થાય છે; પણુ પરમાત્મા એક શક્તિ છે, એ શક્તિ કલ્પના આદિના ઉર્દૂભવ પણ કરી શકે છે એમ વિચાર કરતાં સૃષ્ટિ પરમાત્માની લીલારૂપ રાય એ પણ શકય નથી લાગતું. વિચારારૂપ મહાન્ શક્તિને ઉત્પન્ન કરનાર પ્રભુ લીલારૂપ સૃષ્ટિનું સર્જન કરે એ છેક અમાન્ય થઈ પડે છે. જે વિચારાની
For Private And Personal Use Only
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. મહાન શક્તિનું નિરૂપણ મહાન ગ્રંથોમાં થયું છે તે વિચારના ઉત્પાદક પ્રભુ ચષ્ટિ-સર્જન લીલાવશાતું કરે એ ઉપહાસયુક્ત લાગે છે.
વિચારે કંઈ જેવી તેવી શક્તિ નથી. વિચારોની આંતરશક્તિથી દશ્યમાન થતી અનેક વસ્તુઓ અને કાર્યો પરિણમે છે એમ * The Secret Doctrine ' ( ગુપ્ત સિદ્ધાન્ત)માં સ્પષ્ટ રીતે કહ્યું છે. વિચારનાં બળથી પ્રભુએ સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિ કરી એમ ‘ Gospel of St. John ' ના કર્તા કહે છે. વિચારોની શક્તિનું મહત્ત્વ આ સર્વ ઉપરથી સૂચિત થાય છે. બ્રહ્મ એટલે વિચારોરૂપે જે અત્યંત વિકસી રહે છે તે એવો બ્રહ્મને એક અર્થ લેતાં તેથી પણ વિચારોની મહત્તા વિચારણીય થઈ પડે છે.
કપના કે ભાવમન જે સર્વ આત્માઓમાં સામાન્યપણે પ્રવર્તે છે તે જ બ્રહ્મજ્ઞાનનાં ઉત્પાદક છે એમ કેટલાક ધમ-મંતવ્યોથી પ્રતીત થાય છે. ઘણાંખરાં ધર્મો પરમાત્માને વિશ્વવ્યાપી મહાન્ સત્ત્વરૂપ ગણે છે. આથી જ ગીતાજીમાં કહ્યું છે કે –
હુ આ ખાંયે વિશ્વમાં મારાં અદશ્ય સ્વરૂપથી વ્યાપ્ત રહું છું. સર્વ જીનું મૂળ મારામાં રહેલ છે. સર્વ જીવોનાં આધારરૂપ છું. આમ છતાં મારૂં મૂળ વિશ્વના જીવમાં નથી. હું જીવોનું આદિકારણ છું. વા યુનું મૂળ જેમ સૂમ વાયુમાં છે તેમ સર્વ જીવોનું મૂળ મારી અંદર છે. ”
બાઈબલમાં પગ પરમાત્માનાં સર્વ પાપકત્વને મનનીય ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. પરમાત્મા સ્વર્ગ સ્વર્ગથી પશુ પર છે, એમ તેમાં સ્પષ્ટ રીતે જણાવવામાં આવ્યું છે. સંત પિલે પરમાત્મામાં સર્વ જીવોનું અસ્તિત્વ છે, સર્વ જીવોની ગતિ પરમાત્માથી જ થાય છે એમ કહીને પરમાત્માનાં દિવ્ય નિઃસરણ સંબંધી નિર્દેશ કર્યો છે.
પરમાત્માનાં નિસરણના સંબંધમાં દિવ્યતાનો ખ્યાલ કાઢી નાખીએ તો જે તે વર્ગની વસ્તુઓ અને પ્રાણીઓની ઉત્પત્તિ એ અર્થ ઘટાવી શકાય છે. પરમાત્મામાં નરવભાવનું આરોપણુ બુદ્ધિની દૃષ્ટિએ યથાર્થ નથી લાગતું. સુષ્ટિનો કર્તા હોવાની માન્યતા બુદ્ધિપુરઃસર નથી જણાતી. આમ છતાં ચષ્ટિ–કર્તા સંબંધી ઘણા ખરા મનુષ્યની અંધમાન્યતા એવી છે કે, સૃષ્ટિ-કર્તાના સિદ્ધાન્તનો વિશેષ પ્રતિકાર આવક થઈ પડે છે. આથી આપણે એ સિદ્ધાન્તની દષપૂર્ણતા સંબંધી વિશેષ વિચાર કરીએ. (ચાલુ)
For Private And Personal Use Only
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
સિદ્ધ પરમાત્માને બિરાજવાનું સ્થળ ક્યું ?
સૂક્ષ્મ, સુંદર, અનુપમ, સુગન્ધિત, પવિત્ર પરમ શુક્લ વર્ણ વાળી પ્રાભારા નામની પૃથ્વી કે જે લેાકના મસ્તક ઉપર અર્થાત્ શિખર પર છે, જેના વિસ્તાર અઢી દ્વીપની ( પીસ્તાલીશ લાખ જોજન લાંબી પહેાની ) ખાખર છે અને તે શ્વેત છત્રના જેવી આકારવાળી છે. તે પૃથ્વી એક રજ્જુ પહેાળી, સાત રજ્જુ લાંબી અને આઠ જોજન જાડી છે. ( મનુષ્ય ક્ષેત્ર સમાન ગેાળ છે.) તે છેલ્લા એક ોજનના છેલ્લા ગાઉના છઠ્ઠા ભાગ ઉપર સિદ્ધ ભગવાન બિરાજે છે.
પરમાત્મા સિદ્ધ ભગવાનને સમ્યકત્વ ભાવ, સિદ્ધત્વભાવ, સુખ, વી, ચારિત્ર આદિ સમસ્ત ભાવ છે તે તાદાત્મ્યરૂપે કેવળજ્ઞાન અને કેવળદેશનમાં સમાયેલ છે. જે અભિન્નરૂપ છે. હેતુનેા અભાવ હાવાથી સિદ્ધોમાં ક્રિયા હાતી નથી. સમગ્ર ક ધન છૂટવાથી લેાકના અતભાગ તર્ક ધદ્રવ્ય ગતિ હેતુભૃત જ્યાં સુધી છે ત્યાંસુધી એક સમયમાં મુક્ત આત્માનું ગમન થાય છે. ધર્માસ્તિકાય આગળ નહિ હાવાથી ત્યાં જ સિદ્ધ ભગવાન બિરાજે છે, આગળ ગતિ થઈ શકતી નથી.
સિદ્ધ ભગવાનું સુખ સંસાર સંબધી સુખાથી સર્વથા ભિન્ન છે કે જેને કોઇ દિવસ અંત નથી, તેમજ તેએાના સુખમાં કાઈ જાતની માધા કે આકુલતા નથી.
૧ વિષયમાં, ૨ વેદનાના અભાવમાં, ૩ કર્મના ફ્લાયમાં જે સુખ સમાયેલુ છે. તે શરીર જન્ય સુખ સિદ્ધના જીવામાં નથી, પરંતુ કજનિત ક્લેશેાના છૂટકારાથી માક્ષાવસ્થામાં જીવાને આત્મીય સ્વાભાવિક અનંત, અખંડ સુખ મેક્ષાવસ્થામાં પ્રગટ થાય છે, જે ખરૂં અસાધારણ અનુપમ સુખ છે. પ્રથમના ત્રણ સુખે સાંસારિક, નશ્વર, ક્ષણિક, આત્મીય ગુણાના ઘાતક દુઃખ ફળ છે.
મેાક્ષાવસ્થામાં નથી પરિશ્રમ, નથી ખેદ, નથી વ્યાધિ, નથી મદ, નથી પીડા, નથી કામન્યથા, નથી માહ, નથી દશનાવરણ ક્રમના ઉદય, સમસ્ત વિકારાથી રહિત, પરમ શુદ્ધ આત્માની સ્વાભાવિક અવસ્થા(સમસ્ત સ કર્મી રહિત )નું નામ મેાક્ષ છે. આ સમસ્ત લેાકમાં એવા કેઇ પણ પદાર્થ નથી કે જે મેાક્ષસુખની તુલનામાં આવી શકે, તેટલા માટે
For Private And Personal Use Only
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
સુભાષિત પદ્મ સંગ્રહ સં. શાંતમૂર્તિ શ્રી કપૂરવિજયજી મહારાજ, ( ગતાંક પૃષ્ટ ૪૧ થી શરૂ. )
6
અતિલાભ ’—અતિલેાભ કરનારના માથે કાળચક્ર
અતિલેાભને વશ થએલ સુભૂમ ચક્રવર્તી સાગરમાં પૃથ્વી સુએ.
6
પૃથ્વીને કેવળ ભારભૂત ’—વિદ્યા, તપ, દાન, જ્ઞાન, શીલ-ગુણ ને ધહીન જને આ મૃત્યુલેાકમાં માત્ર ભારભૂત જેવા મનુષ્યરૂપે પશુતુલ્ય સમજવા. સુજ્ઞજનાએ ઉક્ત ગુણાના વિકાસ સાધવે,
6
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
મનુષ્યની તુલના ’—સાવ નબળા લેાકેા વિઘ્ન આવવાના ભયથી કઈ સારૂ કા શરૂ કરી શકતા નથી, મધ્યમ પ્રકારના લેાકેા વિઘ્ન આવતાં વિકળ બની આરસેલ કાને તજી દે છે; પણ ઉત્તમ જના તા વારવાર વિઘ્ન આવ્યા છતાં આરભેલા કાને વળગી રહે છેતજતા નથી જ.
+
ભમ્યા કરે છે.
4
નરકે જનાર ’—અત્યન્ત કેપ, કડવી વાણી, તન-મનની દરિદ્રતા, સ્વજનો સાથે વિરોધ, નીચ જનાના પ્રસંગ અને કુળહીનની સેવા એ સઘળા નરક પ્રત્યે પ્રયાણ કરનારાઓમાં પ્રગટ ચિન્હા લેખા.
શા કામનું ?”—કંઠેહીનનુ ગીત, શુભ્રુહીનનુ રૂપ, દાનહીનનું ધન અને માન-સન્માનહીનનું ભાજન શા કામનું ?
લક્ષ્મીનંદનને બારણે ’—વયેવૃદ્ધ, તપાવૃદ્ધ, રાજવૃદ્ધ ને બહુશ્રુત સઘળાયે લક્ષ્મીનંદનને બારણે કકરની જેમ ખડા રહે છે. તેમ છતાં ખરી નીતિથી પૈસા પેદા કરનારને તેનેા અહંકાર કરવા ન ઘટે. )
અતિ વવું’'—માન વગરનું ભાજન અને ભાષણુ મરણ નીપજાવે છે એમ સમજી તેમાં મિથ્યાભિમાન રાખવું નહી. ચત: વદુરના વસુંધરા
For Private And Personal Use Only
જ નિરૂપમ સુખ કહેવાય છે. તે ઇંદ્રિયગેાચર પણ થઈ શકે તેવુ નથી. તેના સાક્ષાત્કાર તા શ્રી અરિહ ંત ભગવાન જ કરી શકે. આપણે અલ્પ જ્ઞાનીઓ અરિહંત ભગવંતના ઉપદેશથી કે અન્ય આચાય, ઉપદેશક મહારાજના ઉપદેશથી, આગમપ્રમાણથી જ તે વસ્તુ માનવી પડે જ. શ્રી અરિહંત ભગવાનના વચના ઉપર પરમ શ્રદ્ધા રાખવાવાળા મનુષ્યેા જ આગમપ્રમાણથી તેને યથાયેાગ્ય અનુભવ કરી શકે અને તેને માટે પુરૂષા કરનાર સાક્ષાત્ અનુભવ કરી-કરતાં મેક્ષપદના અધિકારી ખની શકે,
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
સુભાષિત પદ સંગ્રહ,
૫
ફ્રે કળથી કામ *—જે કામ મળથી બની ન જ શકે તે કળથી થઈ
શકે છે. એથી ધાર્યું કામ સાધી શકાય છે
અને લેકમાં હાંસી થતી નથી.
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
‘ સજ્જનનાં આચરણ ’—તૃષ્ણાને તજી દે, મદ-ઉન્માદને છેડે, પાપ-કૃત્યમાં પ્રીતિ ન જોડે, સારી પ્રમાણિકતા આદર, વિદ્વાનેાની સેવા-સંગતિ કરે, સત્કાર કરે, શત્રુએ સાથે પણ સુલેહ શાન્ત જાળવે, કરી વખાણે નહીં, ઉપાર્જિત પ્રીતિનું રક્ષણ કરે અને દયા અનુકંપા કરે એ સજ્જનાનાં લક્ષણ છે.
ક્ષમા-સમતાને સેવે, સત્યને સ્વીકાર કરે, લાયક જનેાના ચાગ્ય સ્વગુણને ઢાંકે-પ્રગટ દુ:ખી જના ઉપર તિશમ્
વાસ્તવિક બધ.
(૧) મુમુક્ષુ-સાધુ જનાને ચાતુમાસ કરવા ચેગ્ય ક્ષેત્ર-ગુણા૧ જ્યાં ભૂમિ કાદવ રહિત-સુકી રહેતી હાય, ૨ સંમૂમિ જીવાની ઉન્નત્તિ અલ્પ હાય, ૩ મહારલી સ્વડિલ ભૂમિ પ્રાસુક (નિર્જવ )ને ઉપદ્રવ વગરની હાય ૪ ઉપાશ્રય, સ્ત્રી, પશુ, પંડકના સવાસ-પરિચય વગરના હય, ૫ ગારસ-દૂધ, તાદિ પુષ્કળ મળે, ૬ જ્યાં સાધુઆને પરાભવ કાઈ કરી ન શકે, છ વૈદ્યાદિકની અનુકૂળતા હાય, ૮ ઔષધ-ભેષજ સહજે મળે, ૯ ગૃહનાં સમૃદ્ધ હોય. ૧૦ રાજા-અધિકારી ધિમષ્ટ ( સાધુને ગુણરાગી ) હોય, ૧૧ અન્ય દનીએ રાધુઆને તિરસ્કાર કરી ન શકે. ૧૨ ભિક્ષા સુખે મળી શકે. ૧૩ સ્વાધ્યાયમાં ખામી ન આવે.
ઘર
For Private And Personal Use Only
(૨) છ વસ્તુ પામવી દુર્લભ છતાં જરૂરની છે.-૧ મનુષ્યભવ, ૨ આ ( ઉત્તમ-ધર્મી ) કુળ, ૩ પાંચે ઇન્દ્રિયા પરેવડી ( પૂરી-નીરોગી ) ૪ શાસ્ત્ર-સિદ્ધાન્ત શ્રવણ, પ તત્ત્વ--શ્રદ્ધા, ૬ સયમમા માં યેાગ્ય આદર. (૩) સમતિનાં છ સ્થાનક-૧ જીવ-આત્માર્દિક પદાર્થની સદ્હણા, ૨ આત્મા નિત્ય છે, ૩ આત્મા શુભાશુભ કર્મના કર્તા છે, ૪ કર્યા કર્મોના ભાક્તા છે, ૫ અનુક્રમે સકળ કમથી છૂટકારા-મેાક્ષ પુરૂષાથ વડે થવા પામે છે. ૬ સભ્યગૂઢશન-જ્ઞાન-ચારિત્રની આરાધના એ મેાક્ષના ઉપાય છે. ( ૪ ) છ પ્રકારે રામકિત પામેલુ હારી જાય-૧–૨ અરિહંતના તથા અરિહંત પ્રરૂપિત ધર્મના અપવાદ છેલવાથી, ૩ આચાય-ઉપાધ્યાયના અવણુ - વાદ બેલવાથી, ૪ સાધુ-સાધ્વી--શ્રાવક-શ્રાવિકારૂપ ચતુર્વિધ સંઘના અવવાદ ખેાલવાથી, ૫ ભૂત યક્ષાદિકના ઉપદ્રવથી પરવશ બની જવાથી તથા ૬ માહજનિત ઉન્માદ ણાથી સમકિત વમીને મિથ્યાત્વ પામે
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
-
-
-
શ્રી આમાનંદ પ્રકાશ (૫) નરકથી આવેલ છવના લક્ષણઃ-શરીર, અસુંદર આકારવાળું હોય, કલેશપ્રિય, રોગગ્રસ્ત હય, અતિ ભયથી વિહ્વળ અને અતિ ક્રોધી હોય.
(૬) તિર્યંચગતિમાંથી આવેલ જીવનાં લક્ષણઃ-અતિ લોભી, અતિ માયા-કપટી, અતિ અસત્યવાદી (જૂઠા બોલે ), અતિ સુધાળુ - ખાઉકડ હોય, મૂખ હોય અને ભૂખની સાથે પ્રીતિ રાખનાર હોય.
( ૭) મનુષ્ય ગતિમાંથી આવેલ જીવનાં લક્ષણ-સુભાગી ( સહને વહાલું લાગે એવો ) હોય, મિષ્ટ વચન બોલવાવાળે હોય, દાનેશ્વરી-દાતાર હોય, સરલ-માયાકપટ વગરને હોય, ચતુર-વ્યવહારકુશળ હોય અને ચતુર સાથે મિત્રતા રાખવાવાળો હોય.
(૮) દેવગતિમાંથી આવનાર જીવનાં લક્ષણ-સત્યવાદી ને દઢ ધર્મી હોય, દેવગુરૂને ભક્ત હોય, ધનવાન હય, રૂપવાન પંડિત હોય, પંડિતજનો સાથે પ્રીતિ જેડનાર હોય.
(૯) નકારનાં છ લક્ષણઃ-જવાબ વાળતાં આંખો મીંચે, આડુંઅવળું દેખે, ઉંચું–નીચું જોવે, જમીન ખોતરવા માંડે બીજાની જોડે વાત કરવા માંડે અથવા મૌન પકડે–જવાબ દેવામાં વિલંબ કરે.
(૧૦) છ પ્રકારના મત – ન મતવાળા જેને કર્મ કહે છે તેને ૨ સાંખ્ય મતવાળા પકૃતિ કહે છે, ૩ વેદાન્તિકો માયા કહે છે, ૪ નૈયાયિક-વિશેષિકો અદષ્ટ કહે છે, ૫ બૌદ્ધમતવાળા વાસના કહે છે અને ૬ કઈ કઈ મતવાળા તેને ઈશ્વરની લીલા કહે છે--માને છે.
(૧૧) અંતરંગ છ શત્રુઓ-કામ (પરસ્ત્રી-પુરૂષ પ્રત્યે વિષયભેગ સંબંધી દુષ્ટ વિચાર ) કોધ, લોભ, માન ( અહંકાર ), મદ ( જાતિકુળ-બળ-રૂ૫-લાભ-ઐશ્વર્ય તપ-વિદ્યા સંબંધી), હર્ષ (નાહક અન્ય જીવોને દુઃખ-પરિતાપ ઉપજાવી તથા ચેરી-જૂગાર-શીકાર પ્રમુખ દુર્થ સન સેવી મનમાં મગ્ન થવું એ સઘળાને આત્માને કટ્ટા દુશ્મન જાણું, તેનાથી સદાય દૂર રહેવા લક્ષ રાખવું
(૧૨) તીર્થયાત્રા પ્રસંગે પાળવા યોગ્ય છરી-૧ સચિત્ત (સજીવ ખાન-પાન) નો પરિહારી, ૨ એકલઆહારી–એક જ વખત સ્થિર આસને નિર્દોષ ખાન પાનનું સેવન, ૩ ગુરૂપાદચારી (શ્રી ગુરૂદેવને આગળ કરીને તેમની પાછળ વિનય-બહુમાન સહિત, વાહનાદિક રહિત પગપાળા ચાલવું) ૪ ભૂમિસંથારી-(માંચા, પલગ, ખાટ, પાટ, વિગેરે તજી ભૂમિ ઉપર સૂવું–સંથારવું.) ૫ બ્રહ્મચર્યધારી ( યાત્રાના દિવસોમાં વિષયવાસના તજી સંતોષવૃત્તિ ધારી નિર્મળ શીલ-ગ્રતનું પાલન કરવું.)
For Private And Personal Use Only
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
સુભાષિત પદ સંગ્રહ
૫૭ ૬ આવશ્યક દેયવારી (પ્રાત:કાળ અને સાયંકાળ બંને વખત પ્રતિક્રમણ કરી પાપ -અતિચારને ટાળવા ખપ કરો.) છેલ્લી રીને બદલે શુદ્ધ સમ્યકુત્વધારી અથવા મિથ્યાત્વપરિહારી પણ લેખાય છે.
(૧૩) પરભ નું આયુષ્ય બાંધતા, ગતિ-જાતિ-અવગાહના-અનુભાગ (રસ) અને પ્રદેશ ( દળ-સંચય) સાથે બાંધે.
(૧૪) સાતને સંગ્રહ કર -યશ-કીતિ-અર્થ-ગુણ-સુમિત્ર-કળા અને વિજ્ઞાન.
(૧૫) સાતને તજવા-દુર્જન સંગ, કુંભાર્યા, વેશ્યા, પરસ્ત્રી, કદાગ્રહ કુપુત્ર અને બાળચેષ્ટા.
(૧૬) સાતને આદરવા ક્ષમા, સુગુરૂસેવા, સુશીલતા, જ્ઞાન, કુળકમ, ધર્મ અને વિનય.
(૧૭ સાત ભય ઈહલેક ભય, પરલોક ભય ચારને ભય, અકસ્માત ભ, આજીવિકા ભપ, અપયશ ભય, મરણ ભય, વિવેકવડે વાર.
(૧૮) સાત ઈતિ ઉપદ્રવ અતિવૃષ્ટિ, અનાવૃષ્ટિ, તીડ, મૂષક, સૂડા, સ્વચકભય અને પરચકભ.
(૧૯) સાત પ્રકારે ઉત્તમતા-પ્રિય વાણી, અકથન, સ્વપરોપકાર, અનાત્મપ્રશંસા, પરીવજં, કૃતજ્ઞતા, પર ચિંતા.
(૨૦) ગૃહસ્થને સાત સ્થાને મન ભેજને, વચને, નાને, મથુને, મળવિસર્જને, સામાયકે તથા દેવપૂજન કરતા.
(૨૧) સાધુને સાત સ્થાનકે મૈન-પડિકામણે, માર્ગગામને, ભોજન, પડિલેહણે, વડી નીતિ અને લઘુનીતિ કરતી વખતે, વસ્તુ લેતાં મૂકતાં, વાતચીત કરતાં, ઉપગશૂન્યતાથી વિરાધના કરે.
(૨૨) ચિત્યવંદન એક શકવવડે જઘન્ય, બે-ત્રણ વડે મધ્યમ અને ચાર-પાંચવડે ઉત્કૃષ્ટ ચિત્ય વંદન જાવું.
(૨૩) વિનય-જ્ઞાન-દશન ચારિત્ર વિનય, મન-વચન કાય વિનય તથા ઉપચારિક- લૌકિક વિનય.
(૨૪) નિર્દોષ ભાષા છે , મધુરૂં, ગુણકારી, કાર્યપ્રસંગ પૂરતુ, ડાહ્યું, ડહાપણભર્યું, સરલ ને સૂવાનુસારે બોલવું.
(૨૫ ) પૈસાને ભય-રાજભય, ચોરભય, કુટુંબભય, આ ભય, જળભય, ભાગીદારનો ભય, તથા વિનાશય.
For Private And Personal Use Only
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૫૮
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. (૨૬) આયુષ્ય ઘટે-ત્રાસથી, શસ્ત્ર પ્રહારથી, મંત્રતંત્ર, (કામણ૯મણ)થી, અતિ આહાર આરોગવાથી શૂલાદિક રોગની વેદનાથી, સર્પાદિકના વિષથી તેમ જ એક સાથે ઘણા શ્વાસોશ્વાસ લેવાયાથી
(૨૭) અતિ સુષમ કાળ-મેઘ કાળે વસે, અકાળે ન વરસે, સંત સુસાધુજનની એગ્ય સેવા, કુસાધુઓની નહીં, પુત્ર-શિષ્યાદિવડે માબાપ ગુરૂપ્રમુખનો યથાયોગ્ય વિનય–સેવા સચવાય, મન-વચનમાં શાંતિ જળવાય.
(૨૮) જયણું-ચાલતાં, ઊભતાં, બેસતાં, શયન કરતાં, ભજન કરતાં ભાષણ કરતાં અને વિષમ સ્થાન ઉ૯લંઘતાં અવશ્ય પાળવી.
(૨૯) શ્રાવકને સાત ધોતીચા-સમાયક, દેવપૂજા, ભોજન પ્રસંગે હરતાં-ફરતાં, સૂતી વખતે, વડીનીતિ કરવા જતાં તથા દેવજદિક કરવા નિમિત્ત સ્નાન કરવા ઉપયોગમાં લેવા યથાસંભવે જુદા રખાય તે ઠીક.
(૩૦) પ્રવચનમાતા-સંધમધારી સાધુ-સાધ્વીઓએ કાયમને માટે અને ગૃહસ્થ શ્રાવક-શ્રાવિકાઓએ સામાયક પિષધાદિક પ્રસંગે પાંચ સમિતિ અને ત્રણ ગુપ્તિનું અવશ્ય પાલન કરવાની જરૂર છે.
૩૧ ) ખરા પંડિતના ગુણ-ગર્વ ન કરે, કઠોર (કર્કશ ) ભાષા ન બેલે, અન્યનાં અપ્રિય વચનને પણ સહન કરે, ક્રોધ ન કરે ( તપે નહી) પરની નિંદા-ટીકાથી દૂર રહે, પરના દોષ ન પ્રકાશે, સ્વલાઘા પ ન કરે. વગર સમયનું ( જરૂર વગરનું ) ન બેલે, પોતાની શકિત નકામી વેડફી ન નાખે, ગુણ અવગુણને યથાર્થ સમજે. અને અવગુણની ઉપેક્ષા કરી ગુણરાગી, ગુણગ્રાહીપણે હંસવનું આચરણ કરે.
( ૩ર) બુદ્ધિનાં આઠ ગુણ-શાસ્ત્રશ્રવણ ઈરછા, શાસ્ત્રશ્રવણ, સારગ્રહણ, અવધારણ, ઊહાપોહ, ( તર્ક-વિતર્ક) અર્થવિજ્ઞાન, તત્ત્વનિશ્ચય અને આત્મનિરીક્ષણ( Introspection )વડે સવિવેક ધારી શકાય.
(૩૩) અષ્ટવિધ આત્મા-દ્રવ્યાત્મા, કપાયાત્મા, ગાત્મા, જ્ઞાના ભા, ઉપયોગાત્મા, દર્શનાત્મા, ચારિત્રાત્મા અને વીર્યમા.
(૩૪) ગુરૂ વિનય-ગુરૂને દેખી ઊભા થવું, ગુરૂ આવતા હોય ત્યારે સન્મુખ જવું, ગુરૂને અંજલીબદ્ધ નમસ્કાર કરવા, ગુરૂને પોતે આસન આપવું, ગુરૂ બેઠા પછી બેસવું, ગુરૂદેવની સેવા-ભક્તિ-વિશ્રામણ કરવી વિ.
(૩૫) સાધુ એકલા અતડે કેમ રહે છે ?- કંધી માની માયાવીલેબી, કુતૂહલી, ધૂર્ત, પાપમાં રક્ત ને ખરાબ આચારવાળો.
For Private And Personal Use Only
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
-
-
-
-
-
-
સુભાષિત પદ સંગ્રહ (૩૬) ખાસ સમજવા લાયક-ક્રોધ સમાન વિખ નથી, માન સમાન વરી નથી, માયા સમાન ભય નથી, લોભ સમાન દુઃખ નથી, સંતેષ સમાન સુખ નથી, વ્રત-પચ્ચખાણ સમાન હિત મિત્ર નથી, દયા સમાન અમૃત અને સત્ય સમાન શરણ નથી.
(૩૭) અવશ્ય ઉદ્યમ આદર કર-જ્ઞાન ભણવાનો, નવાં કર્મને બંધ રોકવા, જૂ ના કર્મના તપવડે ખપાવવા, નિરાધાર સાધમિકાદિકનો ઉદ્ધાર કરવા ટેકે દે, નવિન શિષ્ય સાધુને ભણાવવા, જ્ઞાન ભણીને તેનું રહસ્ય વિચારવા, નાત-જાતમાં થયેલ કલેશ મીટાવવા તથા વૃદ્ધ-બાળલાન તપસ્વી પ્રમુખની વૈયાવચ્ચ કરવા જરૂર ઉદ્યમ કરો.
(૩૮) મહાપાપી આપઘાત કરનાર, વિશ્વાસઘાત કરનાર, સદ્ગુણ લો પનાર, ગુરૂદ્રોહી, બેટી સાક્ષી ભરનાર, બેટી સહાય આપનાર, હિંસામાં ધર્મસ્થાપનાર, વારંવાર પચ્ચખાણ ભાંગનારને મહા પાપી જાણવા
(૩૯) સુશિક્ષા -અરિહંત પ્રમુખને અતુલ ઉપકાર માની તેમની પૂજાસ્તવના કરવી, સુગુરૂની આજ્ઞાનુસાર વર્તવું, દયા સત્ય-શીલ-સંતોષ-ક્ષમાદિક સદ્ ગુણોને સદાય આદર કરે. તેમ જ કોઈને કાપિ દગો ન દેવો.
(૪૦) વિષય કષાયાદિ–પ્રમાદ સમ કોઈ શત્રુ નથી અને સગુણ સેવા-આદર સમે કઈ હિત-બંધુ નથી.
(૪૧) બ્રહ્મચારી-મુમુક્ષુઓએ બ્રહ્મચર્યની નવ વાડા યા દશ સમાધિ સ્થાન સેવવા નિરંતર અધિક આદર કર્યા કરો.
(૪૨) નવ ચંદુવા-પાણીયારા ઉપર, ચુલા-ઘંટી-બારણુયા ઉપર, વલેણાની જગા ઉપર, જનસ્થાને, શયનસ્થાને, સામાયક પોષધાદિક ધર્મક્રિયા કરવાના સ્થાનકે, તથા દેહાસરે વળી એકાદ ફાલતું વધારાનો પણ રાખી મૂકે છે.
(૪૩) શ્રેણિક-સુપાર્શ્વ, પિટિલ, ઉદાયી, શંખ, શતક, દઢાયુ, સુલસા અને રેવતી શ્રાવિકા એ નવ જણાએ શ્રી મહાવીર પ્રભુના શાસનમાં તીર્થકર નામશેત્રકમ ઉપાર્જન કર્યું, જાણી આપણે પણ ધમ–આરાધન કરવામાં બનતે પુરૂષાર્થ સેવ.
ઈતિશમ્
For Private And Personal Use Only
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
આત્માની શોધમાં
( ૨ )
( ગતાંક ૧૨ પૃષ્ટ ૩૫ થી શરૂ )
મહાનુભાવ,
કાચેાત્સગ મુદ્રામાં જે દ્રશ્ય નજરે આવે તે કેવળ જોયા કરવાનુ છે. એ સંબધી જે કંઇ વિચારવાAND ANAND ANAND પૂછવાનું મન થાય એ માટે આપણે જુદો સમય રાખીશુ. હાલ તા એટલુ જ નિહાળીશુ' કે આત્માની મેાટી મેાટી વાતે કરનાર કે આત્મકલ્યાણના નામે ધર્મની ક્રિયામાં ય'ત્રવત્ કલાકાના કલાક વ્યતીત કરનાર વર્ગ પણ આત્માના સાચા સ્વરૂપથી કેટલે દૂર વતે છે ? અરે ! આત્માના નામે દેહની પપાળનામાં રાચે છે ! અથવા તે ચૈતન્યની મસ્તીને અનુભવ મેળવવાને બદલે માત્ર પુદ્ગલની માયામાં સતત સેલે રહે છે ! આ જ આશયથી હવે કાના આરંભ થાય છે.
"
૮ જાનુંૉસિમિ · થતાં જ, વિનયકાંતના જોવામાં જે ચિત્ર આવ્યુ તે આ પ્રમાણે.
મુ`બઈના એક પરામાં, પર્વના પવિત્ર દિવસે એક શ્રીમંત ગૃહસ્થ અન્ય સ્વામીભાઈએ સહુ પૌષધની ક્રિયા કરી રહ્યાં છે! સાધુમહારાજની દેશના સમાપ્ત થઇ ગઇ છે. એમાં આવેલ સાધર્મીવાત્સલ્યની મહત્તા સંબંધી ચર્ચા ચાલી રહી છે. શાસ્ત્રકારોએ દર્શાવેલ એમાં મહાન્ પુન્ય પ્રતિ મીંટ માંડતાં જ શ્રીમંત ગૃહસ્થને એકાએક ઊમિ થઈ આવી અને સહસા મેલી ઉચા કે-ભાઇ રતીલાલ, આજના પાષાતી ભાઇએને મારા તરફથી જમવાના નાતરા આપી દ્યો, સ્વામીવચ્છલના આ પ્રસ’ગ કૅમ જવા દેય?
આટલી ટૂંકી પ્રસ્તાવના સાથે તે। શેઠશ્રી તરફથી જમણુમાં શું કરવું? કયારે કરવું ? ઇત્યાદિ પ્રશ્ના રજૂ થયા.
'
C
સાહેબ, પણ આજે તે આપણે પૌષધમાં છીએ. પૌષધ એટલે એક દિવસનું ચારિત્ર, યાને સાધુપણું. એમાં આપે ઉચ્ચારી તેવી વાતો ન કરી શકાય. એક સમજુ બંધુએ જણાવ્યુ: પણ આ તે ધરમની જ વાત છે ને ? આમાં આછે। જ અંગત સ્વાર્થ છે ? વળી ફરીથી મળવાને સમય પણ કયાંથી કહાડી શકાય ?' શ્રીમતે સ્વમ ંતવ્ય સાથે મુશ્કેલી રજૂ કરી ત્યાં તે ‘ બહુડિપુણ્ડા પારસી ' ની હાકલ પડી ને વાત પર પડદો પડ્યો.
X
*
*
For Private And Personal Use Only
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
આત્માની શોધમાં પણ આ તે તે જ શ્રીમંત ગૃહસ્થ ! પેઢીમાં ગાદીતકીએ બેસી હીરા-માણેકના, મોતીના અને સેનાના દાગીનાઓના આંક મુકાવી રહ્યા છે ! આંકનાર જેની કિંમત બજારભાવે મૂકાવે છે તેમાંથી પણ પચીશ ટકા ઓછી કરાવી તે મુનિમ પાસે નોંધ કરાવી રહ્યાં છે ! વારંવાર આંકનારને સૂચના આપી રહ્યાં છે કે જે, જે, એવી રીતે આંકણી કરજો કે જેથી બજાર ગમે તેટલે નરમ જાય તો પણ આંકેલી રકમ તે હાથમાં આવવી જ જોઈએ.
૪ Private chamber ' યાને ખાનગી ઓરડીમાં ઉપયુક્ત શ્રીમાન સહ એક પ્રતિષ્ઠિત ને આબરૂદાર સજજન વાત કરતાં દષ્ટિગોચર થાય છે. સામે ટેબલ પર, ઘડીપૂર્વે જેની આંકણું કરાવી લેવામાં આવી છે તે હીરાના દાગીના પડ્યા છે વાતચીત પરથી જણાય આવે છે કે એ દાગીના પિલા સજજન ગૃહસ્થના છે અને ખાનગી રીતે એ ગીર રાખી, એ પર અમુક રકમ ધીરવાની શ્રીમંત પ્રતિ તે માગણી કરી રહેલ છે.
શ્રીમંત-માન્યવર, તમારી બધી વાત હું સમજી ગયે છું. તમો મારા સ્વધર્મી બંધું છે એટલું જ નહિં પણ તમેએ સારી સ્થિતિમાં હજારો ધર્મ માગે બચેલા છે એ પણ મને માલમ છે; છતાં વેપારની બાબતમાં એ બધી વાતોને વચ્ચે લાવવી નકામી છે. લેણદેણ અને ધર્મ એ જુદી વસ્તુ છે. ત્રીશચાલીશ ટકાના મારજીન વગર હું ધીરધારમાં પડતો જ નથી અને ટકાનું વાજ ન છૂટે એવું જોખમ ખેડે પણ કેણુ? આ તો તમે મારા સાહમી ભાઈ છે માટે જ પચીશ ટકા મારજીન અને બાર આના વ્યાજની વાત કરું છું !
આ૫આ શું વદો છે ? હું કંઈ આપના નાણાં ડૂબાવવા નથી માંગતો. વળી બદલામાં મારી જણસે સંપું છું. આ તો ભાવફેરીના કારણે અણધાર્યો ધક્કો લાગે છે તેથી ટૂંક મુદ્દત માટે માત્ર આપે ખાનગી કામ કરવાનું છે. બજારમાં મારી પણ રાખે છે. આપના નાણા દૂધે ધોયા પાછા આવી જશે. આ તો મેં આપની કીર્તિ-ધર્મ માટે પ્રાણ આપનાર તરિકેની ધર્મના કામ માટે આપ ગમે તેવા ભેગે આપી દે છે ને સ્વામીવાત્સલ્ય પ્રતિ આપની લગની છે એવી-સાંભળેલી તેથી જ મેં આપના દાદરા ચઢવાની હિંમત કરી છે ! સાચું સ્વામીવાત્સલ્ય એક સમાનધમીને સંકટમાંથી, શક્તિ હોય તે કેઈપણ જાતને બદલા વગર ઉગારી લેવામાં છે. આપ સદા સોમજીની કથા તો જાણતા જ હશે. જોકે મારે તો દાગીનાના પ્રમાણમાં નાણું જોઈએ
For Private And Personal Use Only
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
-
--
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. છે ને વ્યાજની શરત પણ મને કબૂલ છે. ફક્ત આપણા બે સિવાય ત્રીજાને આ વાતની જાણ સરખી ન થવી જોઈએ.
શ્રીમંત ગૃહસ્થ મહાશય, તમારી લાંબી દલીલોથી મારે વે ફરનાર નથી. આ તે વ્યાપારી નીતિને સવાલ છે. જોઈતા હોય તો પચીશ રૂપીઆ ખરચખાતે લખી આપી દઉં ! બાકી લેવડ દેવડમાં ધકે સ્વામી બંધુવ વચ્ચે ન લાવે. જે એ બધુ જેવા બેસું તો મારે ત્રીજે દિને ઉલાળવું પડે.
આપ શા સારૂ એમ કહો છો ? માણસ માણસમાં કંઈ ફેર નથી ? આપ તો ગોળ અને બળને સરખા તોલો છો? અને વેપાર કે લેણદેણ એ કેાઈ એવી જુદી વસ્તુ નથી કે
જ્યાં ધર્મની વાત વિચારી જ ન શકાય. સ્વધમી બંધુને નાતો જે સાચા હઈડે ઉતર્યો હોય તે એના બહુમાન સત્ર થવા જોઈએ. એકાદ ટંકનું જમણ એ જ કંઈ સ્વામીવાત્સલ્ય નથી ! સંસારના વ્યવહારમાં પ્રત્યેક પળે ધર્મ એ તે મહત્તવને ભાગ ભજવે છે. એના બળથી જ આત્મા પિતાને વર્તાવ મર્યાદામાં રાખી શકે છે. જ્યાં એ ધર્મરૂપી-નીતિરૂપી - હોકાયંત્ર બગડયું કે નાવ ખરાબ લાધી જતાં વિલંબ નહીં થવાનો. બહારની આપની નામના પાછળ, ભીતર આવું હશે એ મેં કયું પણ ન હતું, આપને જેમ ધન ને કીતિ વહાલાં છે તેમ મને પગ છે એક સરખા દહાડા કોઈના પણ જતાં નથી એ યાદ રાખવું જોઈએ. કમાણ કેને ન ગમે ? પણ એની કંઈ હદ તો હોય ને ? પચીશ ટકાનું માન અને બાર આનાનું વ્યાજ એ જ જ્યાં વધારે પડતુ ગણાય ત્યાં આપ જે પ ધર્મામા (!! ચાલીશ ટકાના મારજીન સાથે દોકડાની વાત કરો છો એ જાણીને આશ્ચર્ય થાય છે. એ તો ૫ડતા પર પાટા જેવું જ ! સંકટ માં ઘેરાયેલ વ્યક્તિ, ગરજ વેળા એ પણ કબૂલ કરે છતાં મારે કહેવું જોઈએ કે આપ જેવા માટે એ શોભાભયું ન લેખાય ! ધાર્મિક રીતે કે નૈતિક દષ્ટિએ એ ઉચિત ન જ ગણાય ! એ રીતે એકઠી કરેલી ત્રાદ્ધિ એક દિન અહીં જ મૂકીને જવાનું છે એ વીસરવાનું નથી. પીગલિક વિલાસમાં અતિ ગૃદ્ધિ એ બાદ આત્માના લક્ષણ છે. શ્રીમદ્ આનંદઘનજીએ ગાયું છે કે
આમ બુદ્ધ હો કાયાદિકે ગ્રહ્યો, બહિરાતમ અઘરૂપ;
ત્યાં તે દાદાના દરબારની ઘડિયાલના ટકો સંભળાયા, અને નમો અરિહંતા પૂર્વક કાયોત્સર્ગ છુટ્યો.
ચેકસી.
For Private And Personal Use Only
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
પુર્વ તિથિની સ્પષ્ટતા
«
ક્ષય
જૈન સમાજમાં માર તિથિ પર્વ તરીકે મનાય છે. બીજ, પાંચમ, આઠમ, અગીખારસ, ચૌદશ, પૂર્ણિમા ( અમાવાસ્યા ), પ ંચાંગેામાં દરેક તિથિની ક્ષય-વૃદ્ધિ થાય છે, જ્યારે ચાંગામાં પતિથિની અથવા વૃદ્ધિ થયેલ હાય તારે જૈન સમાજ તેને નચે પૂર્વાધિઃ વાર્યા વૃદ્ધો પ્રાણા થોત્તરા, એ નિયમ પ્રમાણે ઉપર બતાવેલ ખારે તિથિઓની આરાધના કરે છે. એટલે આમનેા ક્ષય હોય તે તેના પૂની સાતમને આઠમ તરીકે માને છે, અને આઠમની વૃદ્ધિ હાય તા બીજી આઠમને આઠમ તરીકે માને છે અને પહેલી આડમને સતમરૂપે ગણે છે; કારણ કે જે ખર તિથિઓને આરાધવાની છે તેના આરાધનાના હેતુરૂપે ક્ષય અથવા વૃદ્ધિ માનતા નથી, અને તે જ પ્રમાણે ભીતિયા જૈન પચાંગમાં હાય છે. એટલે જે તિથિ જ્યારે આરાધન કરવાની હાય ત્યારે જ લખેલ હાય છે. પુસ્તકાકાર પંચાંગમાં ભલે આઠમનો ક્ષય અથવા વૃદ્ધિ હોય છતાં પણ ઉપરના નિયમ પ્રમાણે બીતિયા જૈન પંચાંગમાં સાતમને ક્ષય અને સાતમ એ લખવામાં આવે છે. એ જ પરંપરા આજ સુધી ચાલી આવેલ છે, જેનાં ઉદાહરણા નીચે આપવામાં આવેલ છે.
વીરશાસન પત્ર પુસ્તક ૧૪, અંક ૨ જો. તા પાક્ષિક જૈન પંચાંગના કાડામાં આસા વદ ૧૦ એ કાકાર પચાંગમાં આસાવ ૧૧ એ છે.
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
For Private And Personal Use Only
૧૧ અકટોબર ૧૯૩૫. લખેલ છે જ્યારે પુસ્ત
વીરશાસન પત્ર પુસ્તક ૧૪, અંક ૨૧ મે. તા. ૨૧ ફેબ્રુઆરી ૧૯૩૬. પાક્ષિક જૈન પંચાંગના કાઢામાં ફાગણ શુદ ૮ શનિવાર લખેલ છે, જ્યારે પુસ્તકાકાર પંચાંગમાં ફાગણુ શુઢ ૮ ને ક્ષય છે અને ફાગણુ શુક્ર સાતમે શનિવાર છે. વીરશાસન પત્ર પુસ્તક ૧૪, અંક ૨૨ મે. તા. ૨૮ ફેબ્રુઆરી ૧૯૩૬. પાક્ષિક જૈન પંચાંગના કાઠામાં ફાગણ શુદ્ર ૧૩ એ ગુવાર, શુક્રવાર લખેલ છે અને માં બીજી તેરસ શુક્રવારે શ્રી સિધ્ધાચલજીની છ ગાઉની પ્રદક્ષિણા એમ લખેલ છે; જ્યારે પુસ્તકાકાર પોંચાંગમાં ફાગણુ શુદ ૧૪ બે શુક્રવાર અને શિનવાર છે.
ઉપરમાં પાક્ષિક જૈન પંચાંગમાં આપણે જોયુ કે જે પહેલી ચૌદશ સપૂર્ણ
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
પાંચ સકાર ( અનુસંધાન ગતાંક પૃષ્ટ ૨૪ થી શરૂ )* સી (અનુ. વિઠ્ઠલદાસ મૂ શાહ બી.એ.)
(સન્માન દાન) • સંસારત્યાગી મહાપુરૂ તથા વિષયોથી વિરક્ત ઊંચી શ્રેણીના ભક્તો અને સાધક મહાનુ મા સિવાય સંસારમાં કોઈ પણ મનુ ધ એ નથી કે જેને અપમાનમાં દુઃખને અને સન્માનમાં સુખનો અનુભવ નહિ થતો હોય. મનુષ્યોની તો વાત જ શું? પશુપક્ષીઓ પણ સન્માનથી ખુશી અને અપમાનથી નારાજ થાય છે એમ જોવામાં આવે છે. દરેક માણસે કોઈપણ કારણવશાત્ બીજાનું અપમાન કરતી વખતે એટલે વિચાર કરવો જોઈએ કે મારૂં કોઈપણ માણસ જરા પણ અપમાન કરે છે તો મને કેટલું દુઃખ થાય છે. એવી રીતે એને પણ દુઃખ થતું હશે. એ રીતે વિચાર કરવામાં આવે તો ધીમેધીમે અપમાન કરવાની ટેવ આછી થઈ જશે. વિચારશીલ પુરૂષે તે ભૂલેચુકે પણ કેઈનું અપમાન નહિ કરવું જોઈએ. નાના મોટા સૌનું સન્માન કરીને યથાયોગ્ય વ્યવહાર કરે એ જ યોગ્ય છે. મોટાઓનું સન્માન કરવું એ તો પરમ લાભ કરનારું છે. શાસ્ત્રોમાં ગુરૂ, માતાપિતા, છે. તેને તેરસને શુકવાર લખેલ છે, અને તે જ દિવસે શ્રી સિધ્ધાચલજીની છ ગાઉની પ્રદક્ષિણા પણ લખેલ છે. પુસ્તકાકાર પંચાંગની દષ્ટિથી જોઈએ તો તે દિવસે સંપૂર્ણ ચૌદશ છે, છતાં પણ તે દિવસ જેનોએ ફાગણૂ શુદ ૧૩ માની શ્રી નિદધાચલજીની છ ગાઉની પ્રદક્ષિણા કરી છે.
આ ઉપરના ઉદાહરણથી દરેક જૈન સ્પષ્ટ સમજી શકશે કે જેનોની પરંપરા કેવી રીતે ચાલી આવે છે અને તે પરંપરાને આજ સુધી આપણે, આપણુ વડીલે અને તેમના પણ વડીલે માતા આવ્યા છે અને તે પ્રમાણે અનુસરતા આવ્યા છે.
હવે મારા લેખો સંબંધી જેમણે પોતાની કલમ ચલાવી છે તેમને એટલું જ કહીશ કે તેઓએ તા ૩૧ જુલાઈ ૧૯૩૬ મુંબઈ સમાચારનો મારો લેખ નહિ વચ્ચે હોય; નહીં તો એમને તસદી લેવાનો પ્રસંગ રહેત નહિ. વડોદરા તા. ૨૫-૧૦ - ૯૩૬
લિઃ મુનિ વિકાસ વિજયજી. ઠે ઘડીઆળી પોળ, જાની શેરી ઉપાશ્રય.
For Private And Personal Use Only
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
પાંચ સકાર
૬૫
મેાટાભાઇ, આચાય, બ્રાહ્મણ, જ્ઞાનવૃદ્ધ, વયેાવૃદ્ધ વગેરેનું શ્રદ્ધાપૂર્વક સન્માન કરવાની આજ્ઞા સ્થળે સ્થળે કરવામાં આવી છે.
<
આચા, પિતા, માતા તથા મોટા ભાઇ તેમનું અપમાન તેનાથી દુ:ખી થવા છતાં પણ ન કરવુ, માળકોને જન્મ આપીને તેના પાલનપેામાં માતાપિતાને જે કષ્ટ પડે છે તેના બદલે સેકડે! વર્ષ સુધી સેવા કરવા છતાં પણ નથી વાળી શકાતા. એટલા માટે હમેશાં માતાપિતા તથા આચાય ને પ્રિય કાર્ય કરવું. એ ત્રણે સંતુષ્ટ થવાથી સઘળા તપ પૂરા થઈ જાય છે, કેમકે એ ત્રણની સેવા કરવી એ જ પરમ તપ ગણાય છે. ’
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
એ રીતે સવ ગુરૂજના પ્રત્યે સન્માન કરવુ. જોઇએ. માતા, પિતા, ગુરૂ, આચાય, વૃદ્ધ, માટા ભાઇ, સાસુ, સસરા, મામા, મામી, કાકા, કાકી વગેરેને હમેશાં સન્માનપૂર્વક પ્રણામ કરવા જોઇએ,
મનુમહારાજ કહે છે કે—
अभिवादनशीलस्य नित्यं वृद्धोपसेविनः । चत्वारि तस्य वर्धन्ते आयुर्विद्या यशो बलम् ||
‘ જે મનુષ્ય હમેશાં વૃદ્ધોને પ્રામ કરે છે અને તેમની સેવા કરે છે તેના આયુષ્ય, વિદ્યા, યશ તથા અળ વધે છે. '
પરંતુ ખેદના વિષય છે કે આજકાલ મનુષ્યનું અભિમાન એટલું મધુ વધી ગયું છે કે તે સ્વભાવથી જ હમેશાં પૂજનીય સાક્ષાત્ ભગવત્ સ્વરૂપ માતા, પિતા, ગુરૂ વગેરેનું અપમાન કરવામાં જ પેાતાનું મહત્વ સમ છે. વધારે શુ? આજકાલ ઈશ્વરનું પણ અપમાન કરવા સુધી તત્પરતા દેખાય છે, પરંતુ એ દુરાચાર છે, એનું પરિણામ સારૂં ન જ આવે. એટલા માટે એ પતનના પ્રવાહમાં ન ખેંચાતાં શ્રદ્ધાપૂર્વક વૃદ્ધોનુ સન્માન કરવુ જોઇએ.
કરવામાં ક્યાંય દંભ નહિ થાય છે. સ્વાથી અથવા નથી ગણાતું, એતા
અહિંયા એટલું યાદ રાખવું' કે સન્માન હાવા જોઇએ. સાચું સન્માન સરલ હૃદયથી જ કુટિલ હૃદયનુ બાહ્ય સન્માન તા વસ્તુતઃ સન્માન જ દેખાવની રાજ્યતા છે અથવા કુચક્ર પૂર્ણ કુટિલ નીતિ છે. અવા • વિષમાં યામુલમ્ ' સન્માનથી તે હમેશાં સાવધાન જ રહેવુ જોઇએ શ્રી કૃષ્ણ જ્યારે લીલા કરવા માટે કૌરવાના દરબારમાં ગયા હતા ત્યારે ઉપરથી એમનુ સ્વાગત-સન્માન કરવામાં જરા પણ કચાશ નહાતી રાખવામાં આવી; પરંતુ દુર્ગંધન વગેરેના હૃદયમાં કુટિલતા ભરી હતી.
For Private And Personal Use Only
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
-
-
-
-
-
-
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ, શ્રી કૃષ્ણ તો એ વસ્તુ સમજી ગયા હતા અને એટલા માટે તેઓ કરના રાજમહેલના રાજસી નિમંત્રણને નિરાદર કરીને માન-સન્માનની જરા પણ પરવા કર્યા વગર પ્રેમી ભક્ત વિદુરને ઘરે બોલાવ્યા વગર ચાલ્યા ગયા અને શાકભાજી જે કાંઈ મળ્યું તેનો પ્રેમપૂર્વક ભાગ કરીને તૃપ્ત થયા હતા. દુર્યોધનના મેવા ત્યાગી, શાક વિદુર ઘર ખાધું” એ સુપ્રસિદ્ધ છે.
અહંકારી મનુષ્ય કેઈનું પણ સન્માન કરવા નથી ઈચ્છતો, તે તો સૌની સાથે લુખો વ્યવહાર કરવામાં જ પિતાનું ગૌરવ સમજે છે. જેમાં કેઈને દબાવાનું કારણ નથી હોતું ત્યાં તો અહંકારી મનુષ્યને આપોઆપ ફળ મળી જાય છે. જ્યાં કોઈ કારણવશાત્ લોકો દબાતા રહે છે ત્યાં લુખાપણું વધતું જાય છે ને એગ્ય અવસર મળતા સુધી રાખથી ઢાંકેલા અગ્નિની માફક સળગતું રહે છે અને અનુકૂળ તક મળતાં જ પ્રતિહિંસાની પ્રચંડ જવાલાના રૂપમાં પ્રકટ થઈને તેને ભસ્મ કરી દે છે અને એ વૈરનો અગ્નિ જન્મજન્માક્તર સુધી દુઃખ આપ્યા કરે છે. એથી ઊલટું સન્માન દાનની શીતલ અમૃતધારા વિરોધાગ્નિને શાંત કરીને હૃદયમાં અમૃત સીચે છે.
એટલા માટે કોઈનું પણ ભૂલેચૂકે અપમાન ન કરતાં સૌનું યથાયોગ્ય સન્માન કરવું જોઈએ. આપણને ખબર નથી હોતી કે કયા વેશમાં કેણ આવે છે. જ્યારે એના વેશનું રહસ્ય ખુલે છે ત્યારે એ કેણ છે તે માલુમ પડે છે. વિરાટ નગરમાં પાંચ પાંડવા તથા રાણી દ્રૌપદીએ વેશ બદલીને એક વર્ષ નોકરી કરી હતી ત્યાં નીચમતિ કીચકની દ્વારા દ્રૌપદીનું અપમાન થયું હતું. જેના ફળરૂપે કીચક પિતાના બંધુ સહિત માર્યો ગયો અને છેવટે એક દિવસ વિરાટ રાજાએ ધર્મરાજાનું અપમાન કર્યું. કેટલાક સમય વીત્યા બાદ જ્યારે ભેદ ખુલ્લે થયે અને માલૂમ પડયું કે એ પાંચ પાંડે છે અને સરધ્ધી નામ ધારણ કરીને સેવા કરનારી દાસી એ મહારાણી દ્રૌપદી છે ત્યારે વિરાટના પશ્ચાત્તાપને પાર ન રહ્યા અને વિરાટ રાજા પોતાની પુત્રીને અર્જુનના પુત્ર અભિમન્યુની સાથે પરણાવીને પણ તે પશ્ચાત્તાપથી છુટી ન શકો. એ રીતે આજે આપણે કોઈનું અપમાન કરીએ, આપણને ખબર નથી હોતી કે એ આપણે કેટલાં સન્માનને પાત્ર છે અને વસ્તુતઃ સત્ય પણ એ જ છે. એટલા માટે સિા કેઈને પરમાત્મસ્વરૂપ સમજીને મન, વાણું તેમ જ શરીરથી સૌનું સન્માન કરવું જોઈએ. અને સૌની સેવાની ઈચ્છા રાખવી. વાણી વડે મધુર તથા આદરપૂર્ણ બાલવું અને શરીરવડે વિનય તથા નમ્રતાપૂર્વક વર્તન કરવું જોઈએ. ( ચાલુ )
For Private And Personal Use Only
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
વર્તમાન સમાચાર
વર્તમાન સમાચાર
શ્રી હીરવિજયસૂરીશ્વરજી મહારાજની જયંતિ:-તા. ૨૭-૧૦-૩૬ ના રોજ સરસુબા મુકરજી સાહેબના પ્રમુખપણા નેચે વડોદરામાં ન્યાયમંદિરના મકાનમાં ઉજવાઈ હતી, જેમાં નગરશેઠ, નાયબ દિવાન મણીભાઈ સાહેબ, પ્રે. માણેકરાવ, મંત્રી સચિવ, ડે. હીરાનંદ શાસ્ત્રી, સાક્ષર રમણલાલ દેસાઈ, સુધાકર સાહેબ, મે. મુનફર સાહેબ પુરૂષોત્તમ દેશાઈ વગેરે ગ્રહો તથા જૈન મુનિમહારાજાઓ, આચાર્યશ્રી વિજયવલ્લભસુરીધરજી, મુનિરાજશ્રી ચરણજિયજી વગેરે બિરાજમાન હતા. મે. મુકરજી સાહેબે પ્રમુખસ્થાન લીધા બાદ પ્રથમ નગરશેઠે વિવેચન કર્યું હતું અને પ્રમુખસ્થાન લેવાયા બાદ–આચાર્ય મહારાજશ્રીએ વક્તવ્ય શરૂ કર્યું હતું.
શ્રી વિજ્યવલ્લભસુરીશ્વરજી પછી પ્રાસંગિક વિવેચનો થયા બાદ આચાર્ય શ્રીમદ્ વિજયવલ્લભસુરીશ્વરજીએ જણાવ્યું કે આજ એક અપૂર્વ મહાત્માની જયંતી ઉજવાય છે. આજે જાહેરમાં આવી રીતે એમની જયંતી ઉજવાય છે, એનું કારણ શું ? જે મહાત્માની આજ જયંતી ઉજવાય છે, તે મહામાં એક ઐતિહાસિક પુરૂ હતા. મહારાજશ્રી હીરવિજયસૂરીશ્વરજી જગતના મહાન ઉપકારક હતા. તેઓ પોતે જૈન મુનિ છતાં જગતભર ઉપર એમણે ઉપકાર કર્યો છે. એ મહાપુરૂષના નામથી શાંતિ ફેલાઈ છે. પ્રાણી માત્ર ઉપર એમણે એટલા બધા ઉપકાર કર્યો કે ઇતિહાસમાં નોંધ લેવાઈ છે. મહારાજશ્રીએ ધર્મની મર્યાદાથી દૂર થયેલાને ઉપર ચઢાવ્યા છે અને જે જીવહિંસા થતી હતી તે અકબર બાદશાહના દરબારમાં જઈ બંધ કરાવી છે વિ. ધર્મની મર્યાદા કહી મહારાજશ્રીનો પાલણપુરમાં જન્મ, પાંચ વર્ષની વયમાં માતાપિતાનો વિયોગ, બેનને ત્યાં નિવાસ,૧૩ વર્ષની વયે લીધેલી દીક્ષા, એઓશ્રીનો ધર્મ પ્રચાર, પ્રવાસ અકબર બાદશાહનું નિમંત્રણ, દીલ્લી દરબારમાં મળેલું અપૂર્વ માન અને ત્યાં પણ પાડેલો પ્રભાવ, બાદશાહને આપેલે ઉપદેશ, છ મહિના સુધી કરાવેલે જીવદયા પ્રબ ધ, કાઠિયાવાડમાં ઉના ગામે ભાદરવા સુદ અગીયારશને રોજ થયેલું સ્વર્ગારોહણ વગેરે સાલ તીથી વાર ઐતિહાસિક માહિતી આપી શ્રી ગુરૂવર્યાને અંજલી આપી હતી,
મહારાજશ્રીના આ વ્યાખ્યાન દરમ્યાન ઓચીંતા વાદળ ઘેરાઈ આવી વરસાદનું સારૂં ઝાપટું પડયાથી શાંતિ અને આનંદ ફેલાયાં હતાં.
ડો. હીરાનંદ શાસ્ત્રી પછી આરકોલેજ ડીરેકટર છે. હીરાનંદ શાસ્ત્રીએ અંગ્રેજીને બદલે હિંદીમાં બોલવા પિતાને પ્રેરણા-સુચના થઈ છે એ ઉપધાત કરી જણાવ્યું કે શ્રી હીરવિજયજી એક મહાન મહાત્મા છે. કેવળ ગુજરાતના નહીં પણ સારા હિંદુસ્થાનના છે. આખા હિંદુસ્થાન માટે એમણે બહુ સારૂ કામ કર્યું છે. કૃષ્ણ ભગવાને ગીતામાં કહ્યું છે તેમ
For Private And Personal Use Only
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. ધર્મની પ્લાની વખતે સંસારમાં એક મહાપુરૂષ અવશ્ય અવતરે છે. ગુજરાતમાં એવા બહુ જ મહાત્મા જન્મ લઈ ચુક્યા છે. શ્રી હીરવિજયજી પણ એવા એક મહાત્મા હતા, જે સમયમાં એ મહાત્માને પ્રાદુર્ભાવ થયો તે વેળા લેક બહુ જ દુ:ખી હતા. જ્યારે મહાત્મા હીરવિજયજીની પ્રશંસા અકબર સુધી પહોંચી ત્યારે અકબરે પિતાનાં ગુજરાતના વાઈસરોયને હુકમ કર્યો કે આચાર્યશ્રીને દીલ્લી મેકલે. એ આમંત્રણ મુજબ મહાત્મા શ્રી ગુજરાતમાંથી પ્રવાસ કરતા કરતા. રસ્તે ઉપદેશ આપતા આપતા દીલ્લી પાંગ્યા જેન ઘર્મમાં સ્વારી કરવાનો નિષેધ છે એનું કારણ એ કે સ્વારી કરવામાં તે જીવને ભાર લાગતાં હિંસા થાય ને વળી પગે પાળા પ્રવાસ કરતાં રસ્તે આવતાં ગામ અને લેકને પગુ ધર્મને ઉપદેશ આપી શકાય. તે તક સ્વારી કરવાથી ઝડપભેર ચાલ્યા જવાથી રહી જાય. મહારાજ શ્રીએ રીતે ધર્મલાભ આપતા દીલી પહેરા અને તેમાં અકબર સાથે થયેલા વાદવિવાદ-પ્રેમાલાપથી જે મેટો લાભ થયો તે આપણે જાણીએ છીએ. શહેનશાહ અકબરમાં ધાર્મિક સહિષ્ણુતા મજબૂત હતી. અકબર ઈસાઈ ધર્મગુરૂઓ અને હિન્દુ આચાર્યોને પણ પોતાના દરબારમાં નોતરત, પણુ દીલ્લીમાં મહારાજશ્રી હીરવિજયજીએ ભારે પ્રભાવ પાડયો હતો અને એ પ્રભાવથી એમણે જીવહત્યા આખા રાજયમાં બંધ કરાવી હતી. મહાભાઇ કંઈ સાધારણ વ્યકિત નથી એ ઉપરથી જણાશે. મહારાજશ્રીએ એ ઉપરાંત એક બીજી વાત પણ કરી છે. એમણે જઇઆ વેરો પણ દર કરાવ્યો હતો. એટલું જ નહીં પણ એમણે કેદીઓ પણ છોડાવી મેલ્યા હતા અકબર બાદશાહ સુર્યની ઉપાસના કરતા તથા સંસ્કૃત અભ્યાસ કરતા પણ થઈ ગયા હતા વિદ્વાન વક્તાએ વીસેટ મીથ નામના જાણીતા લેખકને પુસ્તકમાંથી આધાર આપી પોતાનું પ્રવચન પૂરું કર્યું.
શ્રી રમણલાલ દેસાઈ પછી જાણીતા સાક્ષર શ્રી રમણલાલ દેસાઈએ ભાણ કરતાં જણાવ્યું કે આજના પ્રસંગે બે ત્રણ વિશિષ્ટ વાતો રજૂ કરીશ. જૈન ધર્મ એ હિંદુધર્મ-આર્ય ધર્મનું શુદ્ધીકરણ હોય કે ન હોય, સ્વતંત્ર ધર્મ હોય કે ન હોય તેની ચર્ચા અને નહીં કરીએ. જગતમાં જે ૬ મહાન જીવતા ધર્મ ગણાય છે તેમાંનાં ત્રણ હિંદુ, બૌદ્ધ અને જૈનની ઉત્પત્તિ હિંદમાં થઈ છે અને તેથી એ સહોદર છે. આપણા હિંદ ઉદાર દેશ છે. મુસ્લીમ, ગોરાસ્ટ્રર, ખીસ્તી-સર્વને એણે આવકાર આપે છે. હિંદના આ ત્રણે ધર્મમાં સહિષ્ણુતાનું તત્વ ખાસ તરી આવે છે. એમ કહેવાય છે કે આ ત્રણે ધર્મ અગર ખાસ કરી જૈન ધર્મો એક પ્રકારની નામર્દોઇ ફેલાવી છે. જૈન ધર્મથી હિંદુઓ-હિંદીઓમાંથી શુરાતન-વીરત્વ અદ્રશ્ય થયુ એમ કહેવું એ મોટી ભૂલ થાય છે. જૈન ધર્મે સાહિત્ય, કલા અને રાજકારણની મોટી સેવા દેશની કરી છે. આપણું ગુજરાતનો ઇતિહાસમાં જોઈશું તે ચાવડાસેલંકી -વાઘેલાના ઇતિહાસમાં જેનોએ મોટો અગત્યનો ભાગ ભજવે છે. આ ત્રણે રાજકુટુંબોએ ગુજરાતની અસ્મિતા બતાડી છે અને ઉચ્ચ પ્રકારનો ઇતિહાસ ઘડયો છે. જેનેએ તલવાર-વિદ્વતા અને કલા એક સરખી વાપરી છે. આબુપરનાં વસ્તુપાલ તેજપાલમાં સુંદર મંદિરો એનું ઉદાહરણ છે. જૈન ધર્મની પ્રતિભા-પ્રતિષ્ઠા ખાસ કરીને અહિંસા તત્વને લીધે છે. જૈન ધર્મને મોટામાં મોટો સિદ્ધાંત અહિંસાનો છે. મહારાજશ્રી
For Private And Personal Use Only
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
વર્તમાન સમાચાર હીરવિજ્યજીને અકબર બાદશાહએ આમંત્રણ આપ્યું અને દીલ્લી દરબારમાં પધાર્યા તે જે દીવાનખાનામાં એમને બોલાવ્યા ત્યાં પાથરણું પાથરેલું તેના ઉપર પગ નહીં મુકે એમ એઓએ કહ્યું. કારણ? ડર લાગે છે કે એ પાથરણુ તળે કડીઓ-જીવજંતુ ભરાઈ ગયાં હશે અને તેથી પાથરણા પર પગ મૂક્યાં જાણે-અજાણે હિંસા થઈ જાય. ખરેખર ! પાથરણું ઉપાડયું ત્યારે તળે કીડીઓની હારની હાર જણાઈ. આ પ્રસંગ મને તો બહુ જ મહતવનો લાગે છે શ્રી હીરજિયનું દીલીનું જૈન પ્રતીનીધીત્વ બહુ સૂચક છે જૈન ધર્મને અહિંસાનો સિદ્ધાંત આખી સજીવ સૃષ્ટિને એ ક સાંકળથી ચૂંજે છે. આ મહત્વનો સિદ્ધાંત સ્વીકારાય તો આપણે અનેક પ્રકારના ઝઘડા દુખા-આપત્તિઓ દૂર થશે. હું તો કહું છું કે અહિંસા એ મેટામાં મોટું વીર૮ છે. જ્યાં સુધી એનું પાલન નહી થાય ત્યાં સુધી આપણે કોઈપણ મહત્વના પ્રશ્નનું નિરાકરણ કરી શકીશું નહી જૈન ધર્મને આ અહિંસાને સંદેશ હાલ પશ્ચિમના દેશોને વધારે જરૂરી છે. શ્રી હીરવીજયજી મહાન ગુજરાતી હતા. જે થોડા ગુજરાતીઓ મહાન છે તેમાંના આ એક છે. અકબરશાહના દરબારમાં વિદ્વત પરિષદમાં જે ગુજરાતી જઈ શકે તે માત્ર બે હતા. અને તે એક પારસી હતા બીજા જ હતા. એ બને ગુજરાતી એ આપણું સદ્ભાગ્ય છે–ગોરવ છે વગેરે કહી અંજલી આપી હતી.
રાજરત્ન સુધાકર સાહેબ, રાજરત્ન સુધાકર સાહેબે જણાવ્યું કે હાલ જેન ધર્મને ઈતીહાસ નથી, જેના ધર્મ-જેન સંસ્થા અમુક વ્યકિત છે એમ પણ નથી. બૌદ્ધ ધર્મ એ કંઇ એક આચાર્યનો વીશે બે પક્ષ છે, પણ જૈન ધર્મ માટે નથી. જઈને ધર્મ તો ઘણે જુનો-પ્રાચીન છે. ઈતિહાસ હિંદુ, બૌદ્ધ, જૈન-એ ત્રણે ધમની સમાજ ઉપર ઘણી અસર થઈ છે. પુનર્જમમાં માન્યતા, આત્મા અને કર્મ-એ ત્રણે ધર્મમાં સમાન છે. જે ધર્મમાં કેટલાંક વિશિષ્ટ
ણ છે. એક તો એની વિદ્વત્તા-એકલા પોતાનાં જ દશાની નહીં પણ બીજા ધર્મોની સુધા. બીજું, એને ગ્રંથસંગ્રહ, બ્રાહ્મણોએ વેદપાઠ માટે રાખે અને તેનું રક્ષણ-ર્યું તેમ જૈનોમાં લડીઆનો-લખનારાઓને એક ખાસ વર્ગ છે. એમણે લખીને એને સંગ્રહીને જેન શાસ્ત્રનું રક્ષણ કર્યું છે. ત્રીજું જૈનાચાર્યો નીતિથી પવિત્ર હતા. એ જૈન ધર્મનું કડક શાસન બતાડે છે. એવું એમને પરોપકાર, મદદ કરવાની વૃત્તિ. પાંચમું એને અહિંસાને પ્રચાર. સમાજીક ઈતિહાસમાં પણ જૈનાચાર્યોએ મોટો ફાળો આપ્યો છે. એની સામાજિક અસર ભૂલી શકાય એમ નથી. વક્તાએ શ્રી હીરવિજયજી મહારાજને જન્મ જ્યારે ખરેખર જરૂર હતી એવા પ્રસંગે થયેલો જણાવી, એઓએ અહિંસા માટે કરેલાં ઉપદેશ, પડેલા પ્રભાવનો ઉલ્લેખ કરી, ગીતાવાય પ્રમાણે શ્રી હીરવિજયજીમાં પણ પ્રભુને અંશ હોવાનું જણાવી અર્થ આપ્યો હતો.
મુનિ મહારાજ શ્રી ચરણવિજયજી. પછી મુનિ મહારાજ શ્રી ચરણવિજયજીએ જુસ્સાદાર ભાષણ કરી મે સરસુબા મુકરજી સાહેબ જેવાના પ્રમુખ પદે આ ઉત્સવ થાય એ જૈન ધર્મને મહિમા વર્ણવે છે એમ કહી, ઉદારતા-સહકાર–સૌજન્ય માટે આનંદ બતાડી, જણાવ્યું કે મહારાજશ્રીએ
For Private And Personal Use Only
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
CO
શ્રી આત્માનદ પ્રકાશ
પાધાળુ હૃદય ઉપર પણ પ્રભાવ નાખ્યા છે અને સમ્રાટને અહિંસામય બનાવ્યા છે, એ એમના ચારિત્ર્યને પ્રભાવ છે વગેરે કહી મહારાજશ્રીની બાદશાહ સાથેની મુલાકાત ત્યાં પાડેલા પ્રભાવ વગેરેનું વિગતવાર છટાદાર વિવેચન કરી મહારાજશ્રીએ પયું ના માત્ર આઠ દિવસ હિંસા બંધ રાખવા માગણી કરેલી, પણ બદશાહે ચાર દિવસ ઉમેરી ૧૨ દિવસ કેવી રીતે કરી આવ્યા તેનું વર્ણન કરી જણાવ્યુ` કે બાદશાહ્ અકબર પેાતાની વીદ્રાન પરિષદમાં મહારાજશ્રીને જગતગુરૂ વિરવિયસૂરિ એવા ટાઇટલ આપે છે, તે આયને અકબરી વગેરેના આધારથી જણાવી અકબરશાહને મુસલમાન નહીં પણ હિંદુજૈન તરીક ઓળખાવ્યા હતા. તથા મ॰ ગાંધીજી, પ. જવાહરલાલ વગેરેની અહિંસા નીતિની તથા શ્રી. મહારાળ સાહેબના એકધર્મ-વિશ્વધર્મના પ્રયાસેની પશુ પ્રશંસા કરી, કાતિ-મદિરામાં કરેલાં વ્યાખ્યાનના ખાસ ઉલ્લેખ કરી એમાંનાં સુત્રનુ પાલન થવા અને આવી જયંતીએ ઉપાશ્રયનાં મકાનમાં નહીં પણ આવી રીતે મોટા પાયા ઉપર પલીકમાં હવે પછી ઉજવવા અને જગતના ચોકમાં અહિંસાની અગત્ય અને માતાના પ્રચાર કરવાની જરૂર ભારપુર્વક સમાતી હતી,
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
મે મુકરજી સાહેખનું ભાષણ,
પછી મે, મુકરજી સાહેએ ઉપસહાનુ ભારણ પેાતાની હમેશની છટાદાર અગ્રેજી ભાષામાં કરતાં એવી મતલબનુ જણાવ્યું કે મારે અંગ્રેજી ભાષામાં ખેલવું પડે છે, કારણ કે મારૂ ગુજરાતીનું જ્ઞાન અેટલુ થેવું છે કે હું એ ભાવાનુ ખુન કરી ભેસુ અને મારા હાથે હિંસા થઇ ય. આજના ઉત્સવનું પ્રમુખપદ લેવા મહારાજશ્રી ચરણવિજયજીએ મને કરેલા પ્રેમાળ આમત્રણ માટે આભાર માનું છું. આ ઉત્સવમાં ભાગ લેતાં ાણે હું એક જીનુ દેવુ ચુકવુ છું એમ મને લાગે છે, હું પુત્ર હિંદના વતની છું, જ્યાં તમારા મહાન તી કર જન્મ્યા હતા વગેરે કહી ગાળા કરતા પશ્ચિમ હિંદમાં જૈન ધર્મના સારા પાલન માટે પ્રશંસા કરી, મહારાજશ્રી હીરવિજયજીની યશસ્વી અને ઉપકારક આખી કારકીર્દિનુ સાલ અને તારીખવાર સિંહાવલે કન કરી બતાડી, મહારાજજીનાં વીતા અને પ્રવાસ અને પ્રચારકાર્યનું દાંડીકુચ જેવી દાલ્લીકુચનુ સવિસ્તર સુંદર મ્યાન કરી જૈન ધર્માંની વિદ્વતા–તપસ્યા-સમર્પણ વગેરેનાં ઊંચા શબ્દોમાં વખાણ કરી એના તીર્થંકરાની હિંદુ ધર્મના મહાત્મા સાથેની સમકાલીનતા સમજવી, સરખાવી આ જૈન ધર્મ કેટલા સુદર અને જુને છે તેને ખ્યાલ આપી, આ મહાન સુંદર ધર્મના ઉષ સિદ્ધાંતે અને સુંદર તત્ત્વજ્ઞાનને જગતને વધુ લાભ મળે એવી શુભેચ્છા દર્શાવી હતી. છેવટ, આભાર મનાઇ જયંતી ઉત્સવ પૂરા થયેા હતેા.
વાદરા શહેરમાં ઉપધાન વહન--ના શ્રી સંધની વિનંતિથી આચાર્યશ્રી વિજયવલ્લભસુરીશ્વરજી મહારાજના નેતૃત્વ નીચે ઉપધાન તપ આરાધવાનું નક્કી થયું છે. પ્રવેશ મુત્ત આસે શુદ્ર ૧૦. માળારોપણ કારતક વિદે ૬.
આચાર્ય શ્રીમદ્ વિજયકમળસૂરીશ્વરજી મહારાજની જયતિ—આસે શુદી ૧૦ ને રિવવાર ના રાજ આચાર્ય મહારાજ શ્રી. વિજય કમળ સુરીશ્વરજી મહારાજ શ્રીની રવવાસ તીથી હાવાથી ગુરૂભક્તિ નિમિત્તે શ્રી જૈને આત્માનંદ સભાતરફથી દરવ મુજબ જયંતી ઉજવવામાં આવી હતી.
For Private And Personal Use Only
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
us to_” wit/
Refix:
Mછા હતા,
T[Funri
રાજદર કઈક - - -
-
-
શ્રી મહાવીર સ્વામીના સંયમધર્મ -( શ્રી સૂત્રકૃતાંગ આગમને છાયાનુવાદ) સંપાદક ગોપાળદાસ જીવાભાઈ. શ્રી પંકજભાઈ કેન ગ્રંથમાળાને દશમે નંબર આ ગ્રંથનો છે. અનુવાદક જૈનેતર હોવા છતાં વિદ્વાન હો નથી અનુવાદ અને ટી.પણ માટે ૫. બેહેચરદાસના આ આગમના લેખો વગેરની મદદ લીધી છે, તેમજ પંડિત સુખલાલજીભાઈની સહાય પણ અનુવાદ કરતાં મુશ્કેલી પડી ત્યાં લીધી છે જેથી આ અનુવાદ સરલ બને છે. છેવટે તેમાંથી કેટલાક સુભાષિત કે ભાવાર્થ સહિત મૂળની ભાષા અને શૈલી માટે વાંચકોને ખ્યાલ થવા આપ્યા છે. જેથી વસ્તુસંકલના યોગ્ય થઈ છે. પ્રોફેસર આનંદશંકર બાપુભાઈનો વિદ્વત્તાભર્યો ઉપોદઘાત પણ ખાસ વાંચવા જેવો છે. પ્રાપ્તિસ્થાન નવજીવન કાર્યાલય-અમદાવાદ. કિંમત એક રૂપિયો.
શ્રી હેમચંદ્રાચાર્ય –લેખક પંડિત બેચરદાસ જીવરાજ દોશી. સયાજી બાળ જ્ઞાનમાળાના ૧૩૮ માં પુષ્પ તરીકે પ્રકટ થયેલ છે. નામદાર ગાયકવાડ સરકાર તરફથી મુકાયેલ રકમના વ્યાજમાંથી બાળકે પાગી અનેક થી પ્રકટ થયા છે. બાળકો તેને સારી રીતે વાંચી-સમજી શકે અને હાલના વાતાવરણ અને યુગને બંધબેસતી રોલી અને ભાષામાં પં. બેચરદાસે આ ગ્રંથની રચના કરી છે. અન્ય જૈન ગ્રંથો પ્રભાવક ચરિત્ર વગેરેનો આધાર પણ સાથે લેવામાં આવ્યું છે. નાના નાના ૩૭ પ્રકરણ, આચાર્ય મહારાજે સ્પશે લા સ્થળનો નકશે અને આધારગ્રંથની નોંધ પણ છેવટે આપી છે. સેલ એજન્ટ ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય (ગાંધીરોડ)-અમદાવાદ. કિમત આઠ આના ત્યાંથી મળી શકશે.
શ્રી કાન્તઃ–તણું ગ્રંથમાળાના બીજા વર્ષના પ્રથમ પુસ્તક તરીકે પ્રકટ થયેલ છે. બંગાળના સાક્ષરશિરોમણિ શરદબાબુની આ ઉચ્ચ કક્ષાની કૃતિ ગણાય છે જેનો આ અનુવાદ છે, જે ખાસ વાંચવા જેવો છે. શરદબાબુના જીવનના અનુભવ અને ચિન્તનાથી આ ગ્રંથ ભરપૂર છે. આવું ઉચ્ચ સાહિત્ય પ્રકટ કરવા માટે તેના પ્રકાશક ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય, શંભુલાલ જગશી શાહ, ગાંધીરોડ-અમદાવાદને ધન્યવાદ આપીએ છીએ. તેમના પ્રકાશનો વાંચવા જેવા અને ઉત્તેજનને પાત્ર છે. બાઈડીંગ કાગળ, ટાઈપ વગેરે સુંદર છે(અનુવાદક રમણલાલ સોની ) ગ્રંથમાળાનું વાર્ષિક લવાજમ ત્રણ રૂપિયા છે. પ્રકાશકને લખી મંગાવવું.
ભાગ્યોદયની ભૂમિકા –પ્રથમ ખંડ. કર્તા વેદાન્તકવિ હીરાલાલ જાદવરાય બુચ. કિંમત રૂા. ૧-૦ -૦ પદ્યમાં આની રચના સુંદર અને સરલ છે.
મુનિશ્રી મીથીલાલજી મહારાજના આમરણાંત ઉપવાસ –સમાધાનીના
For Private And Personal Use Only
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ, પ્રયત્નો થયા છતાં ઉપ પાસથી નિવૃત્તિ થઈ નથી. મુનિશ્રીનો આશય ઉચ્ચ હેવા છતાં ફલિભૂત થવો અશક્ય લાગે છે, તે સંપ્રદાયના બંધુઓએ ગમે તેમ રીતે તોડ ઉતારવાની જરૂર છે.
(૧) શ્રી રાંદેર જીવદયા ફડ; જેન પાઠશાળ ફંડ તથા જ્ઞાનખાતાનો રિપોર્ટ – સં, ૧૯૯૧ ના ભાદરવાથી સં. ૧૯૯૨ ના ભાદરવા સુધી તથા (૨) શાહ નાથાભાઈ પાનાચંદ જેન નિરાશ્રીત ફડ રાંદેરને સં. ૧૯૯૧-૯૨ ને રિપોર્ટ હિસાબ. બંને ખાતાનો હિસાબ ચોખવટવાળે છે, વ્યવસ્થા બરાબર છે. બને ત્યાં સુધી એ જીલ્લાના જૈન બંધુઓએ જરૂરીયાત પૂરી પાડવાની આવશ્યક્તા છે.
મુનિરાજ શ્રી અમરવિજયજી મહારાજને સ્વર્ગવાસ સ્વર્ગસ્થ મુનિ શ્રીમદ્ વિજયાનંદસૂરિ ( આત્મારામજી ) મહારાજના હસ્તે દીક્ષિત શિષ્ય હતા. તેઓશ્રીનો જન્મ સં. ૧૯૧૫ ના ફા. શુદ ૧૫ ના રોજ થયો હતો. મૂળ ડભેઈના વતની હતા પરાગ ભાવના પ્રગટ થતાં સં. ૧૯૩૮ માં અંબાલા (પંજાબ) શહેરમાં આચાર્ય શ્રી વિજયાનંદસૂરિશ્વરજી ( આત્મારામજી ) મહારાજ પાસે ચારિત્ર અંગીકાર કર્યા. તેઓશ્રી સ્વભાવે શાંત, સરસ, ગંભીર અને નિસ્પૃહી તેમજ ચારિત્રપાત્ર અને વિદ્વાન હતા.
છેલ્લા આઠ દશ વર્ષથી શારીરિક અશક્તિને અંગે સીનોરમાંજ સ્થિરવાસ કર્યો હતો ગત ચિત્ર માસથી રોગોએ ઉપરા ઉપરી હુમલાઓ કરવાથી તબયત લથડી જતાં તા. ૧૮-૧૦-૩૬ ના રોજ સીનોરમાં સમાધિપૂર્વક કાળધર્મ પામ્યા છે.
તેઓશ્રીના સ્વર્ગવાસની આ નોંધ લેતાં અને અત્યંત દીલગીરી થાય છે. તેઓશ્રીના પવિત્ર આત્માને અખંડ અનંત શાંતિ પ્રાપ્ત થાઓ તેમ પરમાત્માની પ્રાર્થના કરીએ છીએ.
( મળેલું ) શ્રી પુરૂષોત્તમદાસ ગીગાભાઈનો સ્વર્ગવાસ– ભાઈશ્રી પુરૂષોત્તમ ગીગાભાઈ ૬૭ વર્ષની વયે ઘણા દિવસની બિમારી ભોગવી પરમાત્માના સ્મરણ પૂર્વક પંચ પામ્યા છે. તેઓ સાહિત્યપ્રેમી, લેખક, પત્રકાર અને તેમની જ્ઞાતિ તથા સંધના અગ્રગણ્ય પુરૂષ હતા. તેઓ પોતાના વ્યાપારાદિમાં સાહસિક હોવાથી ચાર દશકા પૂર્વે સાહિત્ય-પ્રકાશનનું કાર્ય શરૂ કર્યું હતું. છાપખાનું પણ આ શહેરમાં પ્રથમ તેમણે જ તે જ વખતે શરૂ કર્યું હતું. ભાગે બે વખત આગના પ્રકોપ વેપારને થયો છતાં ફરી પગભર સ્થિતિમાં પહોંચનાર તેઓ એક સાહસિક મનુષ્ય જણાયા હતા. જેઓ શ્રદ્ધાળુ, મિલનસાર, મળતાવડા સ્વભાવના અને નિડર હતા. આ સભા ઉપર તેઓને અપ્રતિમ પ્રેમ હોઈ ત્રીસ વર્ષથી સભાસદ હતા. તેઓના સ્વર્ગવાસથી આ સભાને એક લાયક સભાસદન ખેટ પડી છે. તેમના પુત્ર તથા કુટુંબને દિલાસો દેવા સાથે તેમના પવિત્ર આત્માને શાંતિ પ્રાપ્ત થાઓ તેમ ઈચ્છીએ છીએ.
For Private And Personal Use Only
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
વકીલ મોહનલાલ હેમચંદના સ્વર્ગવાસ. શ્રીયુત મોહનલાલભાઈ સુમારે સીત્તેર વર્ષની વયે થોડા વખતની બિમારી ભોગવી તેમના વતન પાદરામાં સ્વર્ગવાસ પામ્યા છે. તેઓ દેવ, ગુરૂ, ધર્મના પૂર્ણ શ્રદ્ધાળુ અને શ્રીમદ્ બુદ્ધિસાગરજી આચાર્ય મહારાજના અનન્ય ભક્ત હતા. શ્રી જ્ઞાન પ્રચારક મંડળના પ્રકાશન ખાતાના સેક્રેટરી હોઈ સાહિત્યરસિક પણ હતા. મિલનસાર, સરલ હૃદયી, ધમક્રિયાના રસિક હતા. સમાજના તેઓશ્રી આગેવાન હોઈ તેવા એક શ્રાવક-રત્નની જૈન સમાજમાં ખોટ પડી છે. તેમના પવિત્ર આત્માને અખંડ શાંતિ પ્રાપ્ત થાઓ તેમ ઈચ્છી તેમના સુપુત્ર મણિભાઈ તેમના પગલે ચાલી ધર્મસેવા કરે તેમ સુચવીએ છીએ.
ભેટનો ગ્રંથા. ગયા માસમાં જણાવ્યા પ્રમાણેના સાત ગ્રંથે આવતા માસની આખરેથી અમારા માનવતા લાઈફ મેમ્બરને પેસ્ટ પુરતા પૈસાનું વી. પી. કરી મોકલવામાં આવશે. બે ગ્રંથનું બાઈડીંગ થાય છે, તે પુરૂ થયેથી મોકલીશું..
શ્રી જૈન આત્માનંદ શતાબ્દિ સિરઝના છપાતાં ગ્રંથા. ૧ શ્રી ત્રિપષ્ઠિલાકા પુરૂષ ચરિત્ર (મૂળ દશે પર્વો ) પ્રત તથા
- બુકાકારે. ( નિર્ણયસાગર પ્રેસમાં ) -૨ ધાતુપારાયણ. | ૩ શ્રી વૈરાગ્ય ક૯પલતા ( શ્રી યશોવિજયજીકૃત )
| પ્રાકૃત વ્યાકરણ ટુદ્રિકાતિ. શ્રી ત્રિષષ્ઠિકલાકા પુરૂષ ચરિત્ર (પ્રથમપર્વ ) તૈયાર થઈ ગયું છે. ( બુક કરે તથા પ્રતાકારે ) બાઈડીંગ થાય છે. કિંમત રૂા. ૧-૮-૦ ( પટેજ જુદુ ) બીજા પ તૈયાર થાય છે
©રું શ્રી તીર્થકર ચરિત્ર ( ભાષાંતર ) શ્રી અમરચંદ્રસૂરિકૃત મૂળ ગ્રંથનું શુદ્ધ અને સરલ ભાષાંતર.
| ( છપાય છે ) આ ગ્રંથે જેમાં ચાવીશ તીર્થકર ભગવાનના ઘણા સંક્ષિપ્તમાં ચરિત્ર આપવામાં આવેલ છે. આટલા ટુકા, અતિ મનોહર અને બાળજી સરલતાથી જલદીથી કfઠા પણ કરી શકે તેવા સાદા, સરલ સુંદર ચરિત્ર આ ગ્રંથમાં છે. જૈન પાઠશાળા, કન્યાશાળા, જૈન વિદ્યાલયમાં ઐતિહાસિક શિક્ષણ તરીકે ચલાવી શકાય તેવું છે, મદદની જરૂર છે. આર્થિક સહાય આપનારની ઈચ્છા મુજબ અ૯પ કિંમતથી કે વિના મૂલ્ય સભાના ધારા પ્રમાણે ભેટ પણ આપી શકાશે.
લખે -શ્રી. જૈન આત્માનંદ સભા-ભાવનગ૨.
For Private And Personal Use Only
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Reg. No. B 431. અમારૂ પ્રકાશન ખાતુ. પ્રાચીન સાહિત્યના છપાયેલા ગ્રંથા. (મૂળ.) 1 શ્રી વસુદેવહિડિ પ્રથમ ભાગ--પ્રથમ અંશ - ( રૂ૩-૮-૦ 2 શ્રી વસુદેવહિડિ પ્રથમ ભાગ-દ્વિતીય અંશ. રૂા 3-8-0 3 શ્રી બ્રહતકલ્પસૂત્ર પ્રથમ ભાગ. રૂા. 4-7-8 4 શ્રી બૃહત્કલ્પસૂત્ર બીજો ભાગ. / રૂા. 6-0-00 5 શ્રી દેવેન્દ્રસૂરિચિત ટીકા ચાર કર્મગ્રંથ (શુદ્ધ) રા ર- છપાતાં ગ્રા. 7 શ્રી વસુદેવહિડિ ત્રીજો ભાગ. 8 પાંચમે છઠ્ઠો કર્મ ગ્રંથ. 9 શ્રી ગુણચંદ્રસૂરિકૃત શ્રી મહાવીર ચરિત્ર. ભાષાંતર ગુજરાતી ગ્રંથ. 1 શ્રી સામાયિક સૂત્ર, મૂળ ભાવાર્થ વિશેષાર્થ સહિત. રૂા. 8-2-6 2 શ્રી દેવસિરાઈ પ્રતિક્રમણ ,, , રૂા. 6-10-0 3 શ્રી પંચપ્રતિક્રમણ સૂત્ર , ગુજરાતી તથા શાસ્ત્રો બંને - અક્ષરોવાળી બુક. ( શ્રી જૈન એજ્યુકેશનબોર્ડ જેન પાઠશાળાઓ - માટે મંજુર કરેલ ) રૂા. 1-4-0 રૂા. 1-12-0. 4 શ્રી શત્રુંજય તીર્થનો પંદરમે ઉદ્ધાર અને સમરસિ હ. રૂા. 0-2-9 5 શ્રી શત્રુંજય તીર્થ વર્તમાન ઉદ્ધાર અને કમશાહ. રા 0-4-0 અધી કિંમતે. શ્રી આત્માનંદ જન્મ શતાબ્દિના શુભ પ્રસંગે સ. 1992 ના ચૈત્ર શુદી 1 થી બાર માસ માટે શ્રી આત્મારામજી મહારાજકૃત નીચેના પુસ્તકો અધી કિંમતે આપવામાં આવશે ( સીલીકમાં હશે ત્યાં સુધી ). મૂળ કિંમત. અધી કિમત. તત્ત્વનિર્ણયપ્રાસાદ. 10-0-0 5-0-0 જૈનધર્મવિષયક પ્રશ્નોત્તર. 0-8-0 0-4-0 આત્મવલ્લભ સ્તવનાવાળી. 0-6-0. 0-3-0 લખેઃ— જૈન આત્માનંદ સભા–ભાવનગર, આનંદ પ્રિન્ટિંગ પ્રેસમાં શેઠ દેવચંદ દામજીએ છાપ્યુ.-ભાવનગર. For Private And Personal Use Only