Prabuddha Jivan 2018 01

Author(s): Sejal Shah
Publisher: Mumbai Jain Yuvak Sangh

Page 6

‘
પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો હતો કે ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધમાં મનુષ્ય કેવા શસ્ત્રો છે ગરીબોના ટીપામાં એક ટીપુ એ દોહ્યલું છે વાપરશે' ત્યારે એમને જવાબ આપ્યો હતો કે ત્રીજા વિશ્વયુધ્ધ વિશે અને શ્રીમંતોની કબર પર ઘીના દીવા થાય છે તો મને ખબર નથી પણ ચોથા વિશ્વયુદ્ધમાં માનવો પથ્થરના શસ્ત્રો મને એજ સમજાતું નથી કે આવું તો શાને થાય છે? વાપરશે. આનો અર્થ એવો થયો કે ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધમાં આખી કામધેનુને મળે ના એક સુકું તણખલું માનવજાત નાશ પામશે. આજે સંહાર ઘણો જ સામાન્ય બની રહ્યો અને લીલાછમ ખેતરો આખલાઓ ચરી જાય છે, છે. આજે મનુષ્યના મનનો ચહેરો જો એ પોતે પણ સાંભળે, તો મને એજ સમજાતું નથી કે આવું તો શાને થાય છે? કદાચ, પોતાને ધિક્કારે, એટલા ખતરનાક વિચારો કરતાં આપણે આજે આ સ્થિતિ છે આપણે મહાવીર પ્રભુના અપરિગ્રહ થઈ ગયા છીએ. બોમ્બ ફૂટે કે હિંસક ઘટનાઓ પછી આપણું સ્વકેન્દ્ર સિધ્ધાંતને સ્વીકારી શકતા નથી, આપણે આપણી સાત-સાત મન એમ વિચારે છે કે “આપણા પરિવારજનો તો બચી ગયાને, પેઢીઓની ચિંતા કરીએ છીએ ! હાશ, અને ફરી પાછા નોર્મલ બનવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ. કારણ મહાવીર પ્રભુના આ સિધ્ધાંતને ગાંધીજીએ ૧૯૨૦માં બીજાનું દુ:ખ આપણને સ્પર્શતું નથી. જ્યારે જૈન ધર્મ સૂક્ષ્માદિસૂક્ષ્મ પોતાના હરિજનબંધુ સામાયિકમાં પણ લખ્યાં હતાં. એમાં લખ્યું હિંસા માટેની કાળજી લે છે. મહાવીરની હિંસા તો બીજાને પારકો હતું કે સ્વમાનપૂર્વક જીવવા માટે જેટલી સંપત્તિની જરૂર હોય એટલી માનવો એને પણ હિંસા કહી છે અને એટલે મહાવીર પ્રભુ સાત મનુષ્ય રાખે બાકીની સંપત્તિનું ટ્રસ્ટ બનાવે. એમને કહ્યું કે મારા મહિના થયા ત્યારે માતાની કૂખમાં છે છતાં માતાને તકલીફ ન “સ્વપ્નના ભારતમાં પહેલો અને ઝૂપડપટ્ટીઓ જેવું અંતર નથી પડે માટે હલનચલન સ્થિર કરે છે ત્યારે માતાને શંકા થાય છે, જોઈતું, મારા ભારતમાં એક દિવસ પણ કોઈ ભૂખ્યું નહી સૂવે. અંદર હલનચલન કેમ નથી અને પછી માતાના મનની શાંતિ માટે પણ આપણે એ શક્ય ન બનાવ્યું અને પરિણામે આ વર્ગો વચ્ચેની જરાક હલે છે, આમ અહિંસા અંગેની ઘણી સૂક્ષ્મ સમજ આ ધર્મે અસમાનતા વધતી ગઈ, જેને ભ્રષ્ટાચારને જન્મ આપ્યો અને આજે આપણને આપી છે, આજે આપણે અહિંસાનો પ્રચાર કરીએ તો એ જ ‘ભ્રષ્ટાચાર નાબૂદી' માટે આપણે લોકપાલ બિલ'ની માંગણી જગતને ૩૦% તો ચોક્કસ સુધારી જ શકીશું, “જીવદયા'નો સંસ્કાર કરીએ છીએ. પણ મૂળમાં સિધ્ધાંત ન સ્વીકાર્યો એટલે આજે આપણે આ ધર્મ આપે છે. આજે આપણી અનેક સંસ્થાઓ કતલખાને જતી એના પરિણામાંથી ઊભા થયેલા દૂષણોથી ભાગવા ઈચ્છીએ છીએ. ગાયોને બચાવે છે, પોતાના સ્વાર્થ માટે આંધળા બની ગયેલા કુટુંબજીવનની વ્યાખ્યા, “અસંતોષે બદલાવી દીધી છે. માણસ લોકો જે આડેધડ હિંસાચાર કરે છે, એને બચાવવા, એ પશુઓને પોતાના સ્વજન સાથે સમય વિતાવવાને બદલે મશીનો સાથે વધુ છોડાવવા અને એને છોડયા પછી એની જવાબદારી ઉપાડવા અનેક સમય વીતાવે છે, તેની આંખો કપ્યુટર સ્ક્રીન પર વધારે અને સંસ્થાઓ આગળ આવી છે. આ છે જૈન ધર્મ જે પોતાને ઓળંગી સ્વજનો પર ઓછી હોય છે, તેને પોતાના સ્વજન વિશે ઓછી અન્ય સુધી પહોંચવાની વાત કરે છે.
ખબર હોય છે અને નવી ગેમ અને સોફ્ટવેર વિશે વધુ ખબર હોય હું મારાપણામાંથી મુક્ત થઈ શકુ તો ઘણું,
છે! શું અર્થ છે આ સંપત્તિનો? શું આ સંપત્તિ સુખ આપશે? હું મારા સિવાય અન્યને જોઈ શકું તો ઘણું,
સાથે રહેવાનું સુખ આપણે ગુમાવી ચૂક્યા છીએ, માટે અપરિગ્રહના મને માત્ર મારો જ અવાજ સંભળાય છે,
સિદ્ધાંતને શક્યતમ એટલો સ્વીકારીને આપણે એ સ્વજનો સાથે હું હવે બીજાના હૃદય સુધી પહોંચી શકુ તો ઘણું.
રહીએ જેના માટે આપણે કમાવાનો દાવો કરીએ છીએ. આજે બીજું પગલું છે સત્ય છે. આપણે તો સત્યનો ચહેરો જ ચોથું પગલું છે અચોર્ય. જે વસ્તુ પર મારો અધિકાર નથી એ બદલાવી નાખ્યો છે. દરેક વ્યક્તિ પોતાની સગવડતા પ્રમાણે તો ન જ લેવું પણ આગળ વધીને જૈન ધર્મ કહે છે કે જે વસ્તુ માટે સત્ય'ને સ્વીકારે છે પણ આજ અસત્ય તમને રંજાડશે એક દિવસ. મારી લાયકાત નથી, એ હું ન સ્વીકારું, આપણે શ્રાવક છીએ અને
ત્રીજુ પગલું છે અપરિગ્રહ. આજે સમાજમાં બે વર્ગ પડી ગયા શ્રાવકનો અર્થ આપણે એવો કરીએ કે છે. એક વર્ગ એવો છે કે જેની પાસે સર્વસ્વ છે અને ડોક્ટરને કહે શ્ર એટલે શ્રવણ કરે સાત્વિક વિચારોનું છે કે “સાહેબ ભૂખ નથી લાગતી, ઉંઘ નથી આવતી, ગોળી આપો,’ વ એટલે વિત્ત વાપરે સતકાર્યને માટે પોતાની પાસે બધી જ સમૃધ્ધિ છે અને એને ભોગવવાની એમને ક કર્મની નિર્જરા કરે તે ગોળી જોઈએ છે જ્યારે બીજો વર્ગ એવો છે જેની પાસે ખાવા માટે હવે પાંચમું પગલું છે બ્રહ્મચર્ય. બ્રહ્મમાં જે રમમાણ રહે છે તે પૈસા જ નથી એથી જ કરસનદાસ માણેકે લખ્યું હશે,
છે બ્રહ્મચર્ય અને જે મન, વચન, કર્મથી અલન ન થાય તે. મને એજ સમજાતું નથી કે આવું તો શાને થાય છે? - છઠું પગલું છે અનેકાંતવાદ. આજે વિશ્વના પ્રત્યેક ઘર્ષણનો આ ફૂલડાં ડૂબી જતાં
અંત છે અનેકાંતવાદમાં. એક જ સત્યતા અનેક દૃષ્ટિકોણો છે. તે ને પથ્થરો તરી જાય છે...
છે અનેકાંતવાદ. કોઈના સત્યને ખોટું ન માનવું. મારી વાતને
૬
)
પ્રબુદ્ધ જીવન
જાન્યુઆરી - ૨૦૧૮