________________
તો આ શિક્ષણસંકુલમાં સાપ તરીકે જ જન્મ. મુનિને ઝટકો લાગ્યો. આપણે લાખો રૂપિયા ખર્ચી વિદેશ પ્રવાસમાં જઈએ. ત્યાં પણ પોતાની વૃત્તિ અને પ્રવૃત્તિ પર નિરીક્ષણ કર્યું. આલોચના કરી. ગુજરાતી વાનગી શોધીને. હોટેલ છોડતી વખતે શેમ્પની બોટલ આખી રાતના મનોમંથન બાદ ચિત્તમાંથી પહેલા સંસ્થાને અને કે સાબુ ન છોડીએ... આ વૃત્તિ. તેના સંચાલકોને દૂર કર્યા. વહેલી સવારે સંસ્થાના સ્થાનકમાંથી પ્રવૃત્તિ સાથે વૃત્તિ બદલે અને આસક્તિ સાથેનો અનુબંધ વિહાર કર્યો. મુનિની જાગૃત ચેતનાના સમ્યક પરાક્રમે અહીં પ્રવૃત્તિ તૂટે તો જ વૃત્તિ સ્વભાવિક બની શકે ને પારમાર્થિક બની શકે. સાથે વૃત્તિ બદલાઈ ગઈ. સંસ્થામાંથી મુનિનું મહાભિનિષ્ક્રમણ માટે જ શ્રીમદ્જીએ અધ્યાત્મ માર્ગના સાધકોને વૃત્તિ પર સંશોધન નિજી સંયમજીવનનો મર્યાદા મહોત્સવ હતો.
કરવાની શીખ આપી છે. નગરમાં એક સંન્યાસી આવ્યા. સંન્યાસીની જીવનચર્યા જોઈ શ્રીમદ્જીના વિવિધ સાહિત્ય સ્વરૂપોમાં પત્ર સાહિત્યનું વિશિષ્ટ રાજાએ સંન્યાસી બનવાનું નક્કી કર્યું. રાજપાટ, વૈભવ છોડી રાજા યોગદાન છે. મોક્ષમાર્ગના સાધકો માટે આ પત્રો અમૂલ્ય નજરાણું સંન્યાસી પાસે આવ્યા અને કહ્યું કે મને સન્યસ્ત દીક્ષા આપો. છે. આ પત્રોએ અધ્યાત્મ શ્રુત સંપદાને સમૃદ્ધ કરી છે.
સંન્યાસીએ રાજાને દીક્ષા આપી. રાજા તો જંગલમાં કુટિર સંવત ૧૯૪૩ થી ૧૯૫૭ સુધીના તેર વર્ષના ગાળામાં બનાવી રહેવા લાગ્યા. રાજાને દીક્ષા આપનાર ગુરુ અન્યત્ર ચાલી લગભગ ૮૦૦ થી વધારે પત્રો ઉપલબ્ધ થાય છે. ૩૨૫ પત્રો ગયા. સંન્યાસી બનેલા રાજા માત્ર કુટિરને સ્વચ્છ સુઘડ જ નથી ગાંધીજી સહિત કેટલાક મુમુક્ષુઓ અને અલગ અલગ વ્યક્તિઓ રાખતા, ધીરે ધીરે કુટિરને વિશાળ બનાવે છે. વિવિધ વૃક્ષોના રંગીન પર લખાયેલા છે. ૧૨૫ પત્રો અંબાલાલભાઈ પર લખેલા. ૧૮૦ લાકડાઓને કલાકૃતિ બનાવી, વાંસની કમાનો બનાવી તે શણગારે જેટલા પત્રો મુનિ લલ્લુજી મહારાજ પર લખાયેલ છે. સૌથી વધુ છે. વિવિધ રંગીન ફૂલો અને પર્ણોથી કુટિરનું સુશોભન કરે છે. પત્રો એટલે કે ૨૫૦ જેટલા પત્રો તેમના પરમ સખા શ્રી કુટિરના વિશાલ આંગણમાં કેટલાંક પશુ-પંખીને પાળે છે. સૌભાગ્યભાઈ પર લખાયેલા છે.
એક વર્ષ પછી રાજાને દીક્ષા આપનાર સંન્યાસી ગુરુ તે શ્રીમદ્જીએ પત્રોમાં કરેલ સંબંધનો પણ તેમની આધ્યાત્મિક જંગલના રસ્તા પરથી પસાર થઈ રહ્યા હતા. રાજાએ ગુરુ સંન્યાસીને આંતર ચેતનાની સાક્ષી પૂરે છે. પોતાની કુટિરમાં પધારવા આમંત્રણ આપ્યું. રાજાએ કુટિર, શ્રીમદ્જીએ પત્રોમાં કરેલા સંબોધનો - આંગણ, પશુ-પંખી અને સુશોભન બતાવી પૂછયું,
આત્મહિતાભિલાષી આજ્ઞાંકિત ગુરુજી, મારી કુટિર કેવી લાગે છે?
મુમુક્ષુ ભાઈઓ ગુરુજીએ કહ્યું, કુટિર તો મહેલ જેવી સોહાય છે. ગુરુ દ્વારા સત્ જિજ્ઞાસુ, માર્ગાનુસારી મતિ કુટિરના વખાણ સાંભળી સન્યસ્ત થયેલા રાજાના મુખ પર અહમ્ મહાભાગ્ય જીવનમુક્ત અને ખુશીના ભાવ જોઈ ગુરુ વિચારે છે.
બોધસ્વરૂપ, સત્પુરુષ વિગેરે... રાજા મહેલમાંથી તો બહાર નીકળી ગયા, પરંતુ રાજામાંથી આ તમામ પત્રો અધ્યાત્મ ભાવોથી સભર છે. સેંકડો વિષયોનું મહેલ નથી ગયો. ચિત્તમાં મહેલ મોજૂદ છે જ.
પત્રોમાં સહજ રીતે નિરૂપણ થયું છે. નિશ્ચય અને વહેવારનો ગુરુ કહે -
અભુત સમન્વય પણ આ પત્રોમાં જોવા મળે છે. એવો જ એક પહેલા મહેલ અને રાજ્યનો વિસ્તાર અને શણગાર કરતા પત્ર જોઈએ. હતા, હવે કુટિરનો. પહેલા મહેલ, રાણી, કુંવરો, સેવકો પ્રત્યે પત્ર ક્રમાંક ૭૭૨. મુમુક્ષુ, સાધુ, સંત, ગુરુ શિષ્ય, પુત્ર મોહ તો હતો. હવે કુટિર, ફૂલ, ઝાડ, પાન, પશુ – પંખી પ્રત્યે ગૃહસ્થ દરેકને માર્ગદર્શક આ પત્રમાં શ્રીમદ્જી ફરમાવે છે – મોહ. આમાં પરિગ્રહ પ્રત્યેની આસક્તિ કેમ છૂટશે? પ્રવૃત્તિ જરૂર કેટલાક રોગાદિમાં ઔષધાદિ પ્રાપ્ત થાય છે અને અસર કરે બદલાઈ, વૃત્તિ નથી બદલાઈ. રાજામાંથી રાજર્ષિ થવું હોય તો છે. કેટલાકમાં ઔષધિ પ્રાપ્ત થતી નથી, અસર પણ કરતા નથી. પ્રવૃત્તિ સાથે વૃત્તિને બદલવી પડશે. સંન્યાસી બનેલ રાજા પ્રમાદ અમુક કર્મબંધ કેવા પ્રકારનો છે તે તથારૂપ જ્ઞાનદૃષ્ટિ વિના અને મોહની નિદ્રાથી જાગૃત થયા. પશુ-પંખી, ફૂલ-ઝાડ અને જાણવું કઠણ છે. એટલે ઔષધાદિ વ્યવહારની પ્રવૃત્તિ એકાંતે નિષેધી કુટિરનો ત્યાગ કરી અન્ય સ્થળે ચાલી ગયા. પૂર્વે સંન્યાસી થવા ન શક્યા. પોતાના દેહના સંબંધમાં કોઈ પરમ આત્મદૃષ્ટિવાળો સમગ્ર સામ્રાજ્યનો અને વૈભવનો ત્યાગ કર્યો હતો તે ત્યાગ કરતા પુરુષ તેમ વર્તે તો, એટલે ઔષધાદિ ગ્રહણ ન કરે તો તે યોગ્ય જંગલની આ કુટિરનો ત્યાગ મહાન હતો, કારણ આ ત્યાગમાં છે, પણ બીજા સામાન્ય જીવો વર્તવા જાય તો એકાંતિક દૃષ્ટિએ ચિત્તવૃત્તિમાંથી આસક્તિનો ત્યાગ અભિપ્રેત હતો. અહીં પ્રવૃત્તિની હાનિ કરે. સાથે વૃત્તિ બદલાઈ હતી. કુટિરમાંથી અન્યત્ર જંગલ તરફ જતી શ્રીમદ્જીએ પત્રના આ ભાવ સમજતા વિચારવાનું કે આપણે સંન્યાસીની યાત્રા અનાસક્તિના માર્ગે મુક્તિની યાત્રા હતી. તો સંતો, સ્વજન, માતા-પિતા કે આશ્રિતોના રોગ કે પીડા સમયે
(જાન્યુઆરી - ૨૦૧૮
પ્રબુદ્ધ જીવળ
