________________
જ્ઞાન-સંવાદ આ વખતે વર્ધમાન મહાવીર અને ઈન્દ્રભૂતિ ગૌતમ વચ્ચેના લીધી, પણ ભગવાનને જોતાં જ ભાગી ગયો. ભગવાનને ભ્રમ પ્રશ્ન-ઉત્તર મૂક્યાં છે.
ભાંગ્યો કે તે પૂર્વભવમાં સિંહ હતો. તેને મેં (ત્રિપૃષ્ઠ વાસુદેવના જે પુસ્તકના સંપાદક : જિતેન્દ્ર બી. શાહ,
ભવમાં) મારી નાખેલ તેને તેં (સારથી-ગૌતમ સ્વામીનો જીવ) પ્રકાશક - શ્રતરત્નાકર, અમદાવાદ. આશ્વાસન આપેલ તેથી તારા ઉપર ભક્તિરાગ, અને મને જોઈને ગૌતમ - “હે ભગવન! કેટલાક અન્ય સંપ્રદાયીઓ કહે છે કે વરીથી ભાગી ગયો, પણ સમકિત પ્રાપ્ત કરી ગયો. શીલ જ શ્રેય છે, બીજા કહે છે કે શ્રુત જ શ્રેય છે, ત્રીજા કહે છે કે (૭) અને એક વિશેષ... દેવશર્મા વિપ્ર સરળ પરિણામી, ધર્મનો અન્યોન્ય નિરપેક્ષ શીલ અને શ્રુત શ્રેય છે. તો હે ભગવન્! તેમનું ઈચ્છુક, તેને પ્રતિબોધ કરવા ભગવાનની આજ્ઞાથી ગયા. દેવશર્મા કહેવું બરાબર છે?'
પ્રતિબોધ પામ્યો. પાછા વળતાં પ્રભુના મહાનિર્વાણની વાત જાણી, પ્રભુ મહાવીર - “હે ગૌતમ! તે તે લોકોનું કહેવું મિથ્યા છે. ખેદ, વેદના, વલવલાટ અને રાગમાંથી વૈરાગ્ય ને વૈરાગ્યથી ચાર પ્રકારના પુરુષો છે.'
વીતરાગ, કેવળજ્ઞાન, કેવળદર્શન પામ્યા. દેવોએ મહિમા કર્યો. (૧) શીલસંપન્ન પણ શ્રુતસંપન્ન નહીં, તે પાપથી નિવૃત્ત પણ ‘સૈલોક્ય બીજે પરમેષ્ઠિ બીજું, સજ્ઞાન બીજે જિનરાજ બીજે; ધર્મ જાણતા નથી.
યજ્ઞામચોક્ત વિદધાતિ સિદ્ધિ, સ ગૌતમો યચ્છતુ વાંછિત (૨) શીલસંપન્ન નથી પણ શ્રુતસંપન્ન છે, તે પાપથી અનિવૃત્ત મેT' - અષ્ટક પણ ધર્મ જાણે છે.
પંડિત ઈન્દ્રભૂતિ મિથ્યાત્વી કેમ?: પોતે સર્વજ્ઞ નહીં હોવા છતાં (૩) શીલસંપન્ન અને શ્રુતસંપન્ન છે, તે પાપથી નિવૃત્ત અને સર્વજ્ઞ કહેવરાવતા હતા. ધર્મ જાણે છે.
સર્વજ્ઞ કેમ નહીં? : પોતાને શંકા હતી તે છુપાવતા હતા. (૪) શીલસંપન્ન નથી શ્રુતસંપન્ન નથી, તે પાપથી નિવૃત્ત નથી સર્વજ્ઞને શંકા હોય નહીં. અને ધર્મથી અજ્ઞાત છે.
શ શંકા હતી? : જીવ છે કે નહીં? તે શંકા હતી. (જીવનું એટલે (૧) અંશતઃ આરાધક (૨) અંશતઃ વિરાધક (૩) સર્વાશે અસ્તિત્વ ન સ્વીકારે તે પણ મિથ્યાત્વ કહેવાય.) આરાધક (૪) સર્વાશે વિરાધક છે.
શંકા શા આધારે હતી?: ‘વેદ-પદનો અર્થ એહવો કરે મિથ્થારૂપ અન્ય કેટલાક પ્રસંગો :- (૧) શ્રી પાર્શ્વનાથ પ્રભુની પરંપરાના રે...' (દિવાળી દેવવંદન સ્તવન). વેદવાક્ય - “વિજ્ઞાનધન એવ...'નો શ્રી કેશીકુમાર શ્રમણ સાથે શ્રી ગૌતમસ્વામીનો સંવાદરૂપે અર્થ કરતાં જીવના અસ્તિત્વની શંકા થઈ. વાર્તાલાપ. પરિણામે શ્રી પાર્શ્વપ્રભુના શ્રમણો તથા શ્રમણોપાસકો શંકા શી રીતે દૂર થઈ?: પ્રભુએ તેનો સાચો અર્થ કરી બતાવ્યો. પ્રભુ મહાવીરના સંઘમાં જોડાયા. અર્થાત્ ૪ યામને બદલે ૫ “શ્રીમુખે સંશય સામિ સવે ફેડે વેદ પNણ તો.’ (શ્રી ગૌતમસ્વામીનો યામનો સ્વીકાર કર્યો. (યામ એટલે મહાવ્રત) “શ્રમણો શ્વેત વસ્ત્ર રાસ) અને પછી તો... જ રાખે (રંગીન નહીં)' નિયમ સ્વીકાર્યો.
“માન મેલ્હી મદ ઠેલી કરી, ભક્તિએ નામ શિશ તો; (૨) ૪ જ્ઞાનના ધણી શ્રી પ્રથમ ગણધર આનંદ શ્રાવકને પંચસયાનું વ્રત લીઓએ, ગોયમ પહેલો સીસ તો.” (રાસમિચ્છામી દુક્કડમ્... દેવા ગયા.
૨૨-૨૩) (૩) અતિમુક્તક કુમાર સાથે વાતચીત, પરિણામે બાળક અને સાથે જ ગણધરલબ્ધિની પ્રાપ્તિ, સમ્યકત્વની પ્રાપ્તિ, અતિમુક્તકની દીક્ષા અને કેવળજ્ઞાન નવ વર્ષે.
દ્વાદશાંગીની રચના વગેરે અને ગુરુ ગૌતમસ્વામી પ્રથમ ગણધર (૪) પૃષ્ઠચંપાના રાજા ગાંગલિ તેમનાં માતા-પિતા પિઠર બન્યા. યશોમતીની દીક્ષા; ત્યાંથી ભગવાન પાસે જતાં રસ્તામાં જ સાધુ તેમના ભાઈઓ પણ ગણધર છે?: હા, બંને ભાઈઓ (૧) શાલ-મહાશાલ જે ગાંગલિ રાજાના મામા છે તે બંને તથા આ અગ્નિભૂતિ અને (૨) વાયુભૂતિ અનુક્રમે બીજા-ત્રીજા ગણધર છે. ત્રણેને કેવળજ્ઞાન થયું - પાંચેયને કેવળજ્ઞાન.
તેમને પણ શંકા હતી? શી? : હા, કર્મ છે કે નહિ? જીવ(૫) ઉદક પેઢાલપુત્ર - શ્રી પાર્શ્વનાથ પ્રભુના નિગ્રંથ સાથે શરીર એક જ છે કે ભિન્ન? શ્રાવકના પહેલા અણુવ્રત સંબંધી વાર્તાલાપ. પેઢાલપુત્ર શ્રી તે શંકાઓ પણ ભગવાનથી દૂર થઈ?: હા, બંનેને ભગવાનથી મહાવીર પ્રભુના સંઘમાં જોડાયા એટલે પ્રભુ મહાવીરની પરંપરામાં જ શંકાઓનું નિવારણ થયું અને પ્રવજ્યા અંગીકાર કરી. પ્રવેશ્યા.
બંનેને કેટલા શિષ્યો? : દરેકને ૫૦૦-૫૦૦ શિષ્ય હતા, (૬) હાલિક ખેડૂતે ગુરુ ગૌતમસ્વામી પાસે રાજી થઈ દીક્ષા અને સર્વ શિષ્યો સાથે જ દીક્ષિત થયા.
(જાન્યુઆરી - ૨૦૧૮
પ્રબુદ્ધ જીવળ
૩૯
