________________
૨૦૨
શ્રી જૈન ધર્મ પ્રકાશ
[
પેક
સંત આશ્રય પર ખાર ભાર
આમ સંતચરણના આશ્રય વિના સમસ્ત સાધન-ક્રિયાદિ પરમાર્થે નિષ્ફળ ગયા છે, વંચક બન્યા છે, ઠગનારા બન્યા છે. ભાવગી એવા સાચા સપુરુષને-ભાવસાધુને આશ્રય કરવામાં આવે તો જ અવંચક યોગ, અવંચક ક્રિયા ને અવંચક ફલ થાય. એટલા માટે જ અને મહાત્મા શાસ્ત્રકારે “સાધુને આશ્રીને-સંતને આશ્રય કરીને,” એ શબ્દો પર ખાસ ભાર મૂક્યો છે. વંચક કેમ થયા?
કારણ કે આ અવંચક ત્રિપુટીની પ્રાપ્તિ થયા પૂર્વેના જીવને જે જે યોગ થયો છે. જીવે જે જે ક્રિયા આચરી છે, જીવને જે જે ફલ મળ્યા છે, તે બધાય ઉપર બતાવ્યા પ્રમાણે વંચક છેતરનારા થયા છે; મૂળ આત્મલથી ચૂકાવનારા હેઝ લક્ષ્ય વિનાના બાણ જેવા થયા છે ! કારણ કે જીવને કદાચ સત્પ-સદગુરુનો સમાગમ-યોગ થયો હશે, પણ તેને તે સ્વરૂપે નહિં એાળખવાથી, તે વંચક થયો છે, ફોગટ ગયો છે. તેમજ અનંત સાધન ક્રિયા પણ જીવે અનેક વાર કરી હશે, પણ તે તથારૂપ ઓળખાણ વિના અને સાથેરૂ૫ લક્ષ્યને જાણ્યા વિના એટલે તે પણ વંચક થઈ છે, ઈષ્ટ કાર્યસાધક થઈ નથી, ઉલટી બાધક થઈ છે! સાધન હતા તે ઊંધી સમજણને લીધે અથવા મમત્વને લીધે બંધન થઈ પડ્યા છે અને આમ ફલ પણ વંચક થયું છે. સંતશિરોમણિ શ્રીમદ્ રાજચંદ્રજીએ સાચું જ કહ્યું છે કેસાધન તે બંધન!
“અનંત કાળથી આથડ્યો, વિના ભાન ભગવાન, એ સેવ્યા નહિ ગુરુ સંતને, મૂક્યું નહિ અભિમાન.
સંત ચરણ આશ્રય વિના, સાધન કર્યા અનેક પાર ન તેથી પામિયે, ઊગે ન અંશ વિવેક. સે સાધન બંધન થયા, રહ્યો ન કેઈ ઉપાય; સત્ સાધન સમજ્યો નહિં, ત્યાં બંધન શું જાય?”–શ્રીમદ્ રાજચંદ્રજી
* “ संपुण्णावि हि किरिया भावेण विणा ण होंति किरियत्ति । णियफलविगलत्तणओ गेवज्ज उववायणाएणं ॥"
શ્રી હરિભદ્રાચાર્યવર્ધકૃત શ્રી પંચાશક શાસ્ત્ર અર્થાત--સંપૂર્ણ ક્રિયા પણ ભાવ વિના ક્રિયા જ નથી હોતી, કારણ કે તેના : નિજ ફલનું વિકલપણું છે. અત્રે રૈવેયક ઉપ૨ાતનું દૃષ્ટાંત છેઃ આ જીવ અનંતી વાર ઐયકમાં ઉપન્યો છે. અને સંપૂર્ણ સાધુ ક્રિયાથી જ ત્યાં ઉપજવાનું થાય છે. આમ અનંત વાર સંપૂર્ણ સાધુક્રિયાના પાલન છતાં આ જીવ રખડ્યો, તે જ એમ સૂચવે છે કે તે તે ક્રિયા વંચક હતી, ભાવવિહેણ પરમાર્થ શુન્ય હતી.
