________________
મૃત્યુ તમારી પાસે શરણુ માગે છે....
વિદ્યાભૂષણ શ્રીરાશિમ તમે કહેશે કે, “સાવ બેટી વાત. મૃત્યુ તો માત્ર બે જીવન વચ્ચેની મૃત્યુ કયાં આપણું શરણુ શોધે છે? સીમારેખા જ છે.' ઊલટાના આપણે જીવધારીએ જ જાણીતા માનસશાસ્ત્રી ડો. કેનેથ એનો આશ્રય શોધીએ છીએ ! પણ વોકર પણ કહે છે કે પ્રાણ ફરી ફરી હું વિનમ્ર ભાવે કહીશ કે તમે સમજ- જન્મે છે. પુનર્જન્મને અસ્વીકાર વામાં જરા ભૂલ કરી છે. ખરી રીતે નહીં કરી શકાય. પણ મૃત્યુ અને મૃત્યુ જ તમારી પાસે આશ્રય માગે છે. પુનર્જન્મ વચ્ચે જે તૂટેલી કડી છે અસંખ્ય વર્ષોથી સતત પયત્નશીલ રહેવા તેનું રહસ્ય જ્યાં સુધી વૈજ્ઞાનિકો નહીં છતાં એ તમને તમારા આત્માને પામી શકે ત્યાં સુધી, પુનર્જન્મનાં બધાં હણી શક્યું નથી. સમયના આટલા પાસાં સ્પષ્ટ નહિ થાય.” લાંબા ગાળામાં પણ એ એક આત્માનો
પુનર્જન્મનાં બધાં જ પાસાઓની નાશ કરવામાં સફળ થઈ શક્યું નથી.
બાબતમાં તે ભાસ્તીય તત્ત્વજ્ઞાન પણ તે પછી પરાજય કેને. તમારો કે
અંધારામાં જ છે. હકીકતમાં આ એક મૃત્યુનો ? પહેલાં પાશ્ચાત્ય જગત માનતું એ વિષય છે કે એમાં ગમે તેમ હતું કે મૃત્યુની સાથે જ જીવનને અંત નિ
નિષ્કર્ષ પર ન પહોંચી શકાય, પ્રબુદ્ધ
પર છે; આવી જાય છે–જીવન પર મતને વિચારક ટાવર્ટ હાઇટના શબ્દોમાં વિજય થાય છે, પણ હવે એ પણ
કહીએ તો, આપણું જગત જડ છે કહેવા લાગ્યું છે કે, “જીવન અપરાજેય
અને મૃત્યુ પામેલાઓનું જગત ચૈતન્યના છે. મૃત્યુ પછી પણ જીવન હયાત રહે
અત્યંત વેગને કારણે સૂમ છે. આને છે. એ કયારેય મરતું નથી.'
કારણે આપણી દરિટ પેલા જગત સુધી અદ્યતન ખ્રિસ્તી જગતના વિખ્યાત નથી પહોંચી શકતી. ધર્મ–પ્રચારક નર્મન વિન્સેન્ટ પીલનું અહીં એક પ્રશ્ન થાય છે કે, જે કહેવું છે કે, “પચાસ વર્ષ દરમિયાન માણસ ફરી ફરીને જમે છે તો એને જીવન મરણની સમસ્યાઓને ઉકેલવાનો પોતાનું પાછલું જીવન કેમ યાદ નથી પ્રયત્ન કરતાં મને જે અનુભવ થયા રહેતું? અર્વાચીન સમયના સર્વોત્તમ છે, તેને આધારે હું કહી શકું છું કે, માનસશાસ્ત્રી કોડે એને જવાબ આ મૃત્યુ એ જીવનની સમાપ્તિ નથી, પણ રીતે આપ્યો છે કે, જન્મ સમયની વધુ મોટા વિસ્તારની ઉપલબ્ધિ છે. વ્યથા અને યંત્રણા એટલી તીવ્ર અને
