________________
તા. ૧૦-૯-૧૯૬૪] બુદ્ધિપ્રભા
[૭૭ શકય હતો. બ્રિલેન્ડે પહેલાં એમને સિક્કો ઊંચકતું જરા ચાલતું, સિકકાને અભ્યાસ કરી શોધી કાઢ્યું કે આ બેંકની આજુબાજુ ઘસતું પણ એમાં જાનવરને કેળવવા માટે સામાન્ય રીત નાખતું નહિ. અનેક વ્યર્થ પ્રયત્નો ઉપયોગી થઈ શકે એમ નથી, કારણ કે પછી પણ બિલેન્ડ એને એ શીખવી એ જાનવર પિતાની ઇચ્છા પ્રમાણે શકયો નહિ, ત્યારે એણે એને બીજુ વર્તનારાં છે. એમને એ જાણવાની કામ શીખવ્યું. પરવા નથી કે એમને માલિક કડક છે કે નરમ, સજજન છે કે દુર્જન ! જાનવરોને કેળવવામાં બિલેન્ડ જે એટલે પશુઓ સાથે નરમાશથી કામ સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરે છે એ છે લેનાર બિલે આ જાનવરોને સજા કંડીશનીંગ” ને સિદ્ધાંત. એ સિદ્ધાંત કરવાનું નક્કી કર્યું કામ કરો તો પ્રમાણે કોઈપણ પ્રાણીના વ્યવહાર પર ખાવા મળશે, નહિ તે નહિ ! એનું એના વારસાગત ગુણ કરતાં પણ પરિણામ ધાયું આવ્યું. સૂસ સીધાં- વાતાવરણને પ્રભાવ વધારે પડે છે. દોર થઈ ગયાં. બ્રિલે-ડે બતાવી એક વખત એમના મગજમાં એમ આપ્યું કે સૂસ માણસ કરતાં પણ ઠસાવવામાં આવે કે આમ કરવાથી વધુ ચપળ હોય છે.
આમ થશે તે એ ઘણા બદલાઈ જાય કાઈ એવાં પણ જાનવર મળે છે છે. એમને એમ ખબર પડે કે અમુક કે તનતોડ મહેનત કરવા છતાં બ્રિલે કામ કરવાથી ખાવાનું મળશે, તે
ને સફળતા મળતી નતી. એક વાર પછી તેઓ એ કામ કરશે જ, પણ એક રેફનને એણે સિક્કો ઉચકી એમાં ક્યારેક મળતી નિષ્ફળતા એમ બાળકોની બેંકમાં જમા કરે એ બતાવે છે કે આ સિદ્ધાંત સંપૂર્ણ શિખવાડવાનો પ્રયત્ન કર્યો. રેન તો નથી જ.
Brothers Corporation
: Dealers in : G. I. Pipes, Pipefittings, Hardware,
Tools & Sanitary ware. 142, Kika Street, (Gulalwadi) Bombay 4 (BR)
