________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
www.kobatirth.org
અંધ અવસ્થા છે કે જેમાં દેખી શકાય ઘણું, પણ ગાંધર્વ લગ્ન કરી પતિપત્ની બની ગયા. અનુરાગનું સમજી શકાય બહુ ઓછું. શ્રાવસ્તીમાં એક વખત આસકિતમાં રૂપાંતર થઈ ગયું અને ગૃહસ્થાશ્રમની રાસપૂર્ણિમાનો ઉત્સવ ચાલતો હતો. એક સાંજે ભજન- શરૂઆત થઈ વિધિ સમાપ્ત કર્યા બાદ દાસીએ નેહાળ ભાષામાં કપિલને વિદ્યાભ્યાસ ભૂલી કપિલ પિલી, દાસી સાથે કામકહ્યું: “આજે રાતે હું રહું છું તે ભાટની ગલ્લીમાં ભોગ ભોગવવા લાગ્યો. કામભોગો ભૂતાવળ જેવા છે. કચ-દેવયાનીની કથા છે. તમે મારી સાથે તે સાંભળવા અનેકવાર ભોગવવા છતાં તપ્તિ થવાને બદલે કામ આવશે?” સ્ત્રીના પ્રેમી માટે, સ્ત્રીની વાત વિનંતીના ભાગોમાં રસની પિપાસા વધતી અને વધતી જ જાય રૂપમાં હોવા છતાં પ્રેમીજન માટે તે તે આજ્ઞા સમાન છે. કામ ભોગે અગ્નિ જેવા છે. અગ્નિમાં જેમ જેમ બની જાય છે, અને તે રાતે બંને જણા સાથે કથા ઈધણ નાખવામાં આવે તેમ તેમ તેને ભડકે વધતો સાંભળવા ગયા.
જાય છે. એવી જ રીતે, કામભોગો જેમ જેમ ભોગવાય કચ દેવયાનીની કથા સુંદર હતી. બહસ્પતિનો પુત્ર તેમ તેમ તે વિષેની અતૃપ્તિ પણ વધતી જ જાય છે. કચ શુક્રાચાર્યની પાસે સંજીવની વિદ્યા શીખવા આવ્યો ધર્મશાસ્ત્રોએ તેથી જ સ્પષ્ટ રીતે કહી દીધું કે કામગ
અનેક આપત્તિઓ-વિપત્તિઓ સહન કરી શલ્યરૂપ છે, કામભાગ વિષરૂપ છે અને કામભાગ ભયંકર શકાત્યાયની લાડકી પુત્રી દેવયાનીની લાગવગ અને સહાય સર્પ જેવા છે. જેઓ કામભોગની ઈચ્છા કરે છે. તેઓ વડે કરો એ વિદ્યા પ્રાપ્ત કરી. દેવયાની, શુક્રાચાર્યની તેને પ્રાપ્ત કર્યા વિના જ દુર્મતિમાં જાય છે. આમ જેની માત્ર પુત્રી નહિ, પણ પ્રિય શિષ્યા અને દુર્લભ વિદ્યાની શરૂઆત છે, પણ છેડો નથી એવા કામ ભેગો કપિલને અધિકારી હતી. કચના રૂપે તે નારીને ઘાયલ કરી અધઃપતનની ખાઈમાં નીચે અને નીચે લઈ જઈ તેને હતી. કચ વિદ્યા પ્રાપ્ત કરી જ્યારે વિદાય માટે દેવ વિનાશ કરે તે પહેલાં એક અદ્ભુત બનાવે તેની વિવેકયાનીની રજા લેવા ગયો ત્યારે તેણે તેને માર્ગ રોકી બુદ્ધિ જાગ્રત કરી. લીધો અને પ્રેમ નિવેદન રજુ કર્યું. ગુરુપુત્રી એટલે બીજા વરસે વળી રાસપૂર્ણિમાને ઉત્સવ શરૂ થયો તે ભગિની-કચે આ વાતને સ્વીકાર ન કર્યો નારીના અને પેલી દાસી જે ગર્ભવતી થઈ હતી તેણે એક દિવસ માટે આ અવનિ પરના તમામ દુઃખ સહન કરવા શકય કપિલને કહ્યું: “હું તમારા સંતાનની માતા થવાની છું છે, પણ પ્રેમને પ્રતિકાર તે કદાપિ સહન નથી કરી અને આવતી કાલે અમારા લેકેને મેટો ઉત્સવ છે, શકતી. કચની સ્પષ્ટ ના સાંભળી દેવયાનીએ અભિશાપ તેમાં શણગાર સજીને સૌ આવશે. એ ઉત્સવમાં હું પણ રૂપી વિષ ઠાલવતાં કહ્યું: “તારી વિદ્યા વ્યર્થ જો- જવાની છું, પણ પુષ્પમાળા ખરીદવા માટે રોકડ નાણાની તારા જીવનમાં એ કેવળ ભાર રૂપ બની રહેશે.’ જરૂર છે, તે તમે તે માટે વ્યવસ્થા કરી આપ.”
કચ-દેવયાનીની કથા પૂરી થઈ અને નવી કથા કપિલ પાસે થોડા પૈસા હતા, તે તેણે દાસીને આપ્યા, શરૂ થઈ. કથાની પૂર્ણાહુતિ પછી કપિલ દાસીને તેના પણ તેટલા પૈસાથી દાસીને સંતોષ કયાંથી થાય ? સ્ત્રીઘેર મકવા જતાં ત્યાં જ રાત રોકાઈ ગયો. આમેય એના શબ્દકોશમાં “સ તેષ’ શબ્દની ગણતરી હંમેશા રાતના શયામાં સૂતી વખતે દાસી અને કપિલ બંને રદબાતલ શબ્દમાં થાય છે. સંતોષ અને સ્ત્રી, બંને એક એક બીજાની છાયા તે અનુભવતા જ હતા, પણ તે સાથમાં કદી રહી શક્તા નથી. સ્ત્રી એટલે જ અસંતેરાતે છાયાને બદલે કાયા સુલભ બની ગઈ. દાસીને ૧નું મૂર્ત સ્વરૂપ. દાસીએ કપિલપાસે વધુ પૈસાની માગણી પ્રતિકાર કરવાથી પોતે પ્રાપ્ત કરેલી વિદ્યા પણ ભારરૂપ કરતાં કહ્યું કે હવે તે આપણે બેમાંથી ત્રણ થવાના બની જાય, એ ભયે તેણે દાસીને ભાર ઉપાડી લેવામાં એટલે ડગલે ને પગલે પૈસાની જરૂર પડશે. દાસીની પિતાનું હિત જોયું, અને પછી તે દાસી અને કપિલ વાત સાંભળી કપિલ મૂંઝાણે અને તે અન્યમનસ્ક
ભાગ અને ત્યાગ
For Private And Personal Use Only
