________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
પરમાર્થસૂચક વસ્તુવિચાર સંગ્રહ =
સંગ્રાહક ને જક: મુનિશ્રી પુણ્યવિજ્ય (સંવિશપાક્ષિક) અમદાવાદ.
સ્યાદવાદ સિદ્ધાન્તનો ઉદ્દેશ એ જ છે કે સ્વાવાદી એટલે “આ પણ સાચું ને તે કોઈ પણ સમજદાર વ્યક્તિ કે વસ્તુના વિષ પણ સાચું ” “ આમે ખરું ને તમે ખરું? યમાં સિદ્ધાન્ત નિશ્ચિત કરતી વખતે પોતાની એમ અવ્યવસ્થિત વિચારવાળા નથી હોતા. પ્રામાણિક માન્યતાઓને ન છોડે; પરંતુ અન્યની સ્થાવાદ તેમ માનવા કે મનાવવા કહેતે પણ પ્રામાણિક માન્યતાઓનો પણ આદર કરે. ૧. નથી; ઊલટું તે તો એક દષ્ટિને સ્થિર કરીને
સ્યાદવાદ સિદ્ધાન્ત હૃદયની ઉદારતા, દષ્ટિની અનેક દષ્ટિએ વસ્તુને જોવાનું કહે છે.૩. વિશાળતા, પ્રામાણિક મતભેદની જિજ્ઞાસા અને જેમ અનેકાન્તદષ્ટિ એ એકાન્તદષ્ટિ ઉપર વસ્તના વિવિધ પણાના ખ્યાલ પર જ છે. ૨. પ્રવર્તતા મતાંતરના અભિનિવેશથી બચવાની બાહ્ય પ્રવૃત્તિઓ તથા અત્યંતર પ્રવૃત્તિઓ શિક્ષા આપે છે, તેમ તે અનેકાંતદષ્ટિને નામે આદરાય છે. તેવી જ રીતે સુખને ખસેડવા બંધાતા એકાંત હાથી બચવાની પણ શિક્ષા અભ્યતર કે બહારની પ્રવૃત્તિ આદરાતી નથી. આપે છે. જૈન પ્રવચન અનેકાંતરૂપ છે એમ દુ:ખને ખસેડવા સે કઈ પ્રયત્ન કરે છે પણ માનનાર પણ જો તેમાં આવેલા વિચારોને સુખને ખસેડવા કઈ પણ પ્રયત્ન કરતું નથી. એકાંતરૂપે ગ્રહણ કરે, તે તે સ્થલ દષ્ટિએ જેમ દુઃખ કર્મ છે તેમ સુખ પણ કર્મ છે, અનેકાંતસેવી છતાં તાત્ત્વિક દષ્ટિએ એકાંતી જ છતાં અનાદિ કાળની વાસનાથી દુઃખ સૌને બની જાય છે. ૪. અપ્રિય લાગે છે અને સુખ પ્રિય લાગે છે. જેમાં અનેકાંતદષ્ટિ લાગુ કરવી હોય તેનું એટલે દુઃખને લક્ષમાં રાખીને દૂર કરવા પ્રયત્ન સ્વરૂપ બહ બારીકીથી તપાસવું. તેમ કરવાથી કરાય છે છતાં એ જ પ્રયત્નથી સુખ પણ ખસી સ્થલ દષ્ટિએ દેખાતા કેટલાક વિધા આપોઆપ જાય છે. જે પ્રયત્નથી દુઃખ ખસે છે તે જ શમી જાય છે અને વિચારણીય વસ્તુનું તાત્વિક પ્રયત્નથી સુખ પણ ખસી શકે છે. અનેક સ્વરૂપ ચોક્કસ રીતે ધ્યાનમાં આવે છે. પ. જીને દુઃખ આપી સુખી બનવા, કરવામાં આવતા પ્રયત્નથી સુખ પણ ખસી જાય છે,
જૈન ધર્મની ટૂંકી વ્યાખ્યા એટલી જ કે અથવા પદ્ગલિક સુખની આશાથી કરવામાં
જેમાં સ્વાવાદ–અનેકાંતવાદ રહેલો છે. કોઈને આવતા જપતપરૂપ પ્રયત્નથી પુન્યકર્મ બંધાય
પણ પક્ષપાત નથી અને સર્વથા અવિરુદ્ધ ને અવિછે અને તેથી આત્મિક સાચું સુખ આવરાઈ
આ સંવાદી છે. તે ધર્મને શ્રી જૈનધર્મ કહેવાય છે. ૬. જાય છે. આ સઘળો એ કર્મનો જ વિલાસ છે. સઘળા દર્શનકારો શબ્દથી સ્યાદ્વાદને નહિ
માનવા છતાં અર્થથી સ્યાદ્દવાદ ચક્રવતીની
For Private And Personal Use Only
