________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રીમાન હેમચંદ્રાચાર્યવિરચિત
- ગ શ સ માટે – ગોપાલદાસ જીવાભાઈ પટેલ શું કહે છે?
ચોગશાસ્ત્ર” ગ્રંથ શ્રી હેમચંદ્રાચાર્યે પોતે હેમાચાર્ય સાથે મેળાપ થઈ ચૂક્યો હતો, એટલે તેણે જણાવ્યા પ્રમાણે “ગુજરાતના રાજા ચૌલુકય કુમા- તેમની દ્વારા એ નિશ્ચય પાર પાડવાનું નક્કી કર્યું. રપાલના” કહેવાથી રમ્યો હતો. વળી એ ગ્રંથના શ્રી હેમાચાર્યને પણ એ બાબતમાં વિશેષ કહેવું પડે અંતિમ શ્લોકની ટીકામાં તેમણે જ ઉમેર્યું છે કે તેમ નહોતું. તેમણે તરત જ તે કામ હાથ ધર્યું અને કમારપાલ રાજાને ગોપાસના પ્રિય હતી, અને પરિણામે “સિદ્ધહેમ' વ્યાકરણ ગુજરાતને મળ્યું. તેણે અન્ય ગ્રંથો પણ જોયા હતા. તેણે તે પરંતુ “યોગશાસ્ત્ર' રચવાની કુમારપાલની બધાથી વિલક્ષણ એવું ગશાસ્ત્ર પિતાને સંભળા- વિનંતિ પિતાનું નામ અમર થાય તે માટે કે તેવા વવાનો ઘણો આગ્રહ કર્યો તેથી આ ગોપનિષદ બીજા કોઈ હેતુસર નહતી. “યોગશાસ્ત્ર' ગ્રંથની શ્રી હેમાચાર્યો વાણીગોચર કરી છે.'
રચના જ એવા પ્રકારની છે કે જેથી તેવો કઈ હેતુ
પાર જ ન પડે. શ્રી હેમાચાર્યો લખેલા અન્ય શાસ્ત્રકુમારપાલના પુરોગામી સિદ્ધરાજ જયસિંહના
ગ્રંથે છે તે વિષયને લગતા પૂર્વેના તમામ ગ્રંથની
છે, કહેવાથી હેભાચાર્યે આ પ્રમાણે જ “સિદ્ધહેમ '
તારવણી રૂ૫ તથા અભ્યાસીને અનુકૂળ થાય તેવી નામનું પોતાનું સુપ્રસિદ્ધ વ્યાકરણ રચ્યું હતું, પરંતુ નવી ગોઠવણી યુકત હોય તે તે વિષયના ગ્રંથમાં તેના અને શાસ્ત્રરચનાના પ્રયાજમી ફેર છે. નામ કાઢે તેવાં છે. જ્યારે આ ગ્રંથ તે તેમ કર“સિદ્ધહેમ' વ્યાકરણ તો હમાચાર્યો વ્યાકરણાદિ વાને બદલે જદી જ પધ્ધતિ સ્વીકારે છે. ગદશનના શાસ્ત્રની બાબતમાં ગુજરાત દેશની પરે પવિતાને
અભ્યાસીને ઉપયોગી થઈ પડે તેવી એક પણ વસ્તુ અપવાદ ટાળવા માટે રાજાના આગ્રહથી રમ્યું હતું. તેમાં નથી, એટલું જ નહિ પણ આ ગ્રંથ વાંચી સિદ્ધરાજ માળવા દેશ છતીને ત્યાંથી વિજયલક્ષ્મીની જવાથી યોગ વિષયક કશું નવું જાવાનું પણ મળે સાથે તેની સાહિત્યલક્ષ્મીને પણ લાવવાનું ચૂક્યું તેમ નથી. આ ગ્રંથની રચના હેતુ જ જુદો હતે. નહોતો. ત્યાંને સાહિત્ય ભંડાર તપાસતી વખતે આમાં હેમાચાર્યને શાસ્ત્ર પ્રણેતા તરીકે પોતાની સિધ્ધરાજના જોવામાં માલવાના રાજા ભોજે રચેલું કુશળતા બતાવવી જ નહોતી પરંતુ પોતાના શિષ્ય
ભોજવ્યાકરણ આવ્યું હતું. માલવાનો રાજા કુમારપાળને મદદરૂપ થઇ પડે તેવી વિશિષ્ટ યોગઆવાં આવાં શાસ્ત્રો રચનારો સાહિત્યિક હતા, એ સાધન બતાવવી હતી. ઉપર જણાવ્યું તેમ કુમારજાણી સિદ્ધરાજને પિતાની ઊણપનું બહું ઓછું પાળ પિતે ગોપાસનાને શોખી હતા, પરંતુ આવ્યું, પરંતુ જ્યારે તેને કહેવામાં આવ્યું કે ગુજ. તેને માથે ગુજરાતનું સૌથી મોટું સામ્રાજ્ય રાતમાં તેમજ પાટણની પાઠશાળાઓમાં પણ એ જ વહન કરવાનું આવ્યું હતું. બીજા યોગવ્યાકરણ શીખવવામાં આવે છે ત્યારે તેના સ્વાભિ- ગ્રંથ મુખ્યત્વે સંન્યાસી કે તેવા નિવૃત મનુષ્યને માનમાં તેનું સ્વદેશાભિમાન પણ ઉમેરાયું, અને ખ્યાલમાં રાખી લખાયા હતા, પરંતુ કુમારપાળને ગુજરાતની આ પરોપજીવિતા કઈ પણ પ્રકારે દૂર તે તે બધાથી “ વિલક્ષણ” એટલે કે પ્રવૃતિ યુક્ત કરવાને તેણે નિશ્ચય કર્યો. આ અગાઉ તેને શ્રી ગૃહસ્થને લગતું યેગશાસ્ત્ર જોઈતું હતું, અને શ્રી
ગશાસ્ત્ર સંબંધી અન્ય જન તેમજ જૈનેતર સાક્ષરે પિતાના અભિપ્રાય મેકલશે તે આ માસિકમાં સ્થાન આપીશું. -તંત્રી મંડળ,
For Private And Personal Use Only
