________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
www.kobatirth.org
૧૦૦
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
હેના કાવ્યમાં વસ્તુ સંકલના અલ્પ હોવા છતાં, કુદરતી રચનાનું વર્ણન એટલું બધું અસરકારક રીતે ચિત્રેલું છે કે વાચક વિના પ્રયાસે વાંચન ચાલુ રાખે છે અને સાધારણ સંસ્કૃત જાણનાર પણ અતુલાનંદ પ્રાપ્ત કરી શકે છે. ચોથા સર્ગમાં રૂતુનું વર્ણન કરતાં પવનને ઉદ્દેશીને જણાવે છે કે,
भलयानिलैर्विरहिणां, च वधु सहचारिणां च पृथगेव दर्द ध्रुव मुष्णता च हिमताच फाणिश्वसितोद्भवा मलय जालयजा ॥ १० ॥
આ પ્રમાણે સરલ, કર્ણપ્રિય, શબ્દલાલિત્ય, મનેzતા હૃદયપટને વિકસ્વર કરે તેવાં કાવ્યથી આ કાવ્ય પરિપૂર્ણ છે. આગળ ચાલતા સુભદ્રા દર્શન વર્ણન કર્યા પછી “દુતિકાદ્યોતન” સર્ગ વાંચતાં ગમે તે ધીર પુરૂષ પણ ગળગળો થઈ જાય છે, તેવું ઉત્કૃષ્ટપણે તેમાં કરણરસનું વર્ણન કરેલ છે. સુભદ્રા હરણ કર્યા પછી બળભદ્ર સાથે યુદ્ધારંભ સમયે કૃષ્ણ દ્વારા બળભદ્રને જે વાક્યપદેશ કરાયો છે તે પણ વિચારણીય છે.
कोवा कोपोऽर्जुने तस्मिन्सा स्वयं रागिणी ययौ
स्वसुः कथाय्यसो लजाकृते कोपस्य कः क्रमः ॥ આ પ્રમાણે પરસ્પર પ્રેમ સંબંધનું દિગદર્શન કરાવ્યા પછી કહે છે કે –
कन्या कस्यापि देयैव हीनः केन गुणेन सः कुन्तीकुक्षिसरो हंसः कुरुवंशशिरोमणिः ।। १ ।। हरः पर इवैश्वर्य शास्त्रे गुरुरिवापरः
स्मरोऽन्य इव सौन्दर्ये किन्तु स एव सः ॥ २॥ આ પ્રમાણે અને ઉત્કૃષ્ટ ગુણાલંકૃત અને કુરુવંશ શિરોમણી છે. એ સમજાવી યુદ્ધ માંડી વાળવાને સમજાવે છે અને સખાકૃત્ય સંપૂર્ણપણે બજાવે છે. પરંતુ તેમાં સમાધાન થતું નથી. ત્યાર પછી યુદ્ધવર્ણન ભિન્નભિન્ન પ્રકારના કલેકથી અત્યુત્કૃષ્ટપણે કરવામાં આવેલ છે. કાવ્યરસિકોને આ સર્ગ વાંચતાં અનેકશ: આનંદપ્રદ નિવડે છે, ત્યાર પછી વિવાહવર્ણન છે. ત્યારપછી અંતિમસર્ગ કવિએ પિતાના વંશની પ્રશસ્તિ આપી છે, જે વાંચકોને અર્થાત જેન અને જૈનેતર કોઈ અજ્ઞાત નહિ હેવાથી અત્રે તેનું વિવેચન નહિ કરતાં વિરમું છું, પ્રાન્ત જણાવે છે કે
उद्भा स्वद्विश्वविद्यालय मय मनसः को विदेन्द्रा वितन्द्रा मंत्री वद्वाञ्जलिवो विनयनतशिरा याचते वस्तुपालः ।
For Private And Personal Use Only
