Atmanand Prakash Pustak 030 Ank 11

Author(s): Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Publisher: Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Catalog link: https://jainqq.org/explore/531356/1

Page #1

કચ્છ
૩૦ ૩૦ સું. જ્યેષ્ઠ. ૪૧મા
श्री
Osurencie Sy માની
અલ્ય રૂા. ૧)
આત્માનંદ ભવન
પ્રકાશક,
શ્રી જૈન આત્માનં સભા
ભાવનગર. .
૧૦ ૪ આના.
વીરસું.૨૪૫૯ આત્મ સ'. ૩૮ વિ.સં.૧૯૮૯

Page #2

વિષય-પરિચય.
૧ મહર્ષિ શ્રી આત્મારામજી ( આનંદવિજયજીની જયંતિ ) ... ... ૨૪૭ ૨ ઉપમિતિભવપ્રપંચાકથાનું સપઘમઘ ભાષાંતર... લેમને નંદન. ... ૨૫૦ ૩ અમારી પૂર્વદેશની યાત્રા... ... ... મુનિશ્રી ન્યાયવિજયજી. ... ૨૫૨ ૪ મનુષ્યના વિકાસક્ષેત્રો... ... લેક ગુલાબચંદ લલુભાઈ શાહ ... ૨૫૫ ૫ ઇચ્છા અને માગ... ... સદગુણાનુરાગી કપૂરવિજયજી મહારાજ ... ૨૫૭ ૬ મનનું રહ્સ્ય અને તેનું નિયંત્રણ.... ...વિઠ્ઠલદાસ મૂ• શાહ ૦ ૨૬૦ ૭ સત્તાના એ મીઠા ઝેર ... ... નાગરદાસ મગનલાલ શાહ ... ર૬પ ૮ વર્તમાન સમાચાર અને ગુરૂજયંતિ. ... ... ... ... ર૬૭
તૈયાર છે. | જલદી મંગાવો. સામાયિક ચૈત્યવંદન સૂત્ર–શબ્દાર્થભાવાર્થ—અન્વયાથ સહિત.
બાળઅભ્યાસીઓને પિતાના અભ્યાસમાં બહુ જ સરસ પડે તેવી રીતે આ બુકમાં આપવામાં આવેલ છે.
સામાયિક સૂત્રની બુકે આ પહેલાં કેટલીક પ્રગટ થયેલ છે, તેનાથી આ બુકમાં કેટલીક વિશેષતા અને વધારે કરેલ છે, તે જેવાથી વાચક્ર જાણી શકશે; તેટલું જ નહીં પરંતુ શ્રીમતી જૈન કોન્ફરન્સ એજયુકેશન બોર્ડના ધાર્મિક અભ્યાસક્રમમાં દાખલ કરેલ ચૈત્યવંદને, સ્તવન, સ્તુતિઓ વગેરે પણ આ બુકના પાછળના ભાગમાં પૂરવણી તરીકે આપવામાં આવેલ છે, કે જેથી આ બુક પ્રમાણે સામાયિકસૂત્રના અભ્યાસ કરનાર વિદ્યાર્થીઓ એજ્યુકેશન બોર્ડની પરીક્ષામાં બેસીને પણ તે ધરણની પરીક્ષા ઉંચા નંબરે પસાર કરી શકશે. હિન્દના દરેક શહેર યા ગામની પાઠશાળામાં અભ્યાસ કરનાર વિદ્યાર્થીઓને માટે સરલ અને ઉપયોગી કેમ બને તે લક્ષ્યમાં રાખીને આ બુક તૈયાર કરવામાં આવી છે. આ બુકની કિંમત માત્ર નામની જ રાખવામાં આવેલ છે. તે સાહિત્યપ્રચાર અને બાળકે વિશેષ લાભ લઈ શકે તે હેતુને લઈને જ છે. મંગા
શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા–ભાવનગર.
ભાવનગર—આનંદ પ્રિન્ટિંગ પ્રેસમાં શેઠ દેવચંદ દામજીએ છાપ્યું.

Page #3

卐
சு
रा | श्री
पुस्तक ३०
આત્માનન્દ આયા.
9
॥ वन्दे वीरम् ॥ बाह्यविषयव्यामोहमपहाय रत्नत्रय सर्वस्वभूते श्रात्मज्ञाने प्रयतितव्यम्, यदाहुर्बाह्या अपि " आत्मा रे श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिव्यासितव्य " इति । आत्मज्ञानं च नात्मनः कर्मभूतस्य पृथकू कि चित् अपि त्वात्मनचिद्रूपस्य स्वसंवेदनमेव मृग्यते, नातोऽन्यदात्मज्ञानं नाम, एवं दर्शनचारित्रे अपि नात्मनो भिन्ने । एवं च चिद्रूपोऽयं ज्ञानाद्याख्याभिरभिधीयते । ननु विषयान्तरव्युदासेन किमित्यात्मज्ञानमेव मृग्यते ? विषयान्तरज्ञानमेवह्यज्ञानरूपं दुःखं छिन्द्यात् । नैवम्, सर्वविषयेभ्य आत्मन एव प्रधानत्वात् तस्यैव कर्मनिबन्धनशरीरपरिग्रहे दुःखितत्वात् कर्मक्षये च सिद्धस्वरूपत्वात् ॥
"
रादिशत्र
योगशास्त्र स्वोपज्ञविवरण - श्री हेमचन्द्रसूरि.
राष्ट्रि
SEXSEX
वीर सं. २४५९. ज्येष्ट श्रात्म सं. ३८.
शहरा
55000
YEE
મહર્ષિ આત્મારામજી ( આનંદવિજયજી ) સૂરીશ્વર.
न्यन्ति.
(309)
सावली.
[2]
ગુરૂદેવ શ્રી વિજ્યાન દસૂરીશ્વર નમીએ,
જપતા એ નામ પવિત્ર માગ અનુસરીએ; સ્વર્ગારહણ તિથિ આજ અનુપમ જેની, ઉજવીએ સક્રિય ચાગ્ય જયન્તિ તેની.
XEEEE
5
卐
११ मो.

Page #4

૪૮
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશે,
સાડત્રીશ વર્ષ થયા છે પૂરણુ આજે,
એ ભૂતકાળનું દશ્ય આત્મહિત કાજે; અવલોકન કરવા કાજ અરજ આ મારી,
શાન્તિ સહ શેધન આત્મધર્મ હિતકારી.
“સન્દશ” શ્રી વીરને જેહ સુણુવે સાચે,
“અહિંસક, સત્યાદિક ધર્મ પર રા ” કરે પ્રથમ ઐકયતા માન ગુમાન તજીને,
ખટપટ, ઝટપટ કરે દૂર સશુદ્ધ બનીને,
એ વચનામૃત પર શ્રદ્ધા પૂરણ રાખી,
નિષ્કામકર્મ વિણ સિદ્ધિ ન જેણે દાખી; સમઝી એ સત્ય સ્વરૂપ વર્તાના કરવી,
યેગી, ગ્રહિને અનુકૂળ દ્રષ્ટિ ત્યાં ધરવી.”
પાઠવી પ્રતિનિધિ “સર્વ ધર્મ પરિષદમાં,”
ફરકા જેણે જૈન ધર્મદેવજ તેમાં; ચીકાગોમાં એ પરિષદ બીજી મળશે,
પ્રતિનિધિ કેણ તૈયાર ? ધ પડશે.
તક સાચી સાધી લેવા અવસર એ છે,
વાવેલ વૃક્ષને સફલ બનાવા જે છે; ઉત્સવ આનંદને કાજ માત્ર નહીં જાણે,
અનુગામી પેગ્ય બની કર્તવ્ય પિછાણે.
“ ચારિત્ર શુદ્ધિની જોડ ન જડશે જેની, ”
સ્યાદ્વાદ સુધારસ ઝરતી વાણી છે તેની શાહદતમાં લેવા યોગ્ય ગ્રંથ સહુ જેના, મેળવ આત્માનંદ અભ્યાસ કરી તેના.
વેલચંદ ધનજી.

Page #5

=
=
હંસ પ્રતિ હંસસ્થાપ્તિ
==== हंस प्रति हंसस्याऽन्योक्तिः।
=
=?
संदब्धा-मुान हिमांशुविजयः (" अनेकान्ती")
मुक्त्वा संगं मामकं हंस ! भोस्त्वं ___ यास्यन्यत्रातो न दुख्यामि किविद् । किन्त्वन्यत्र स्थानके मानसं ते तोषं प्राप्ता वा न ? शङ्केऽहमित्थम् ॥
(२) शृणु त्वं मम भो ! हंस ___ संदेशं प्रीतिकीर्तितम् । न काकास्त्वां न मोराश्च
सुखिष्यन्ति कदाचन ॥
मित्र ! त्वं सत्यहंसोऽसि
क्षीरनीरविवेकभाक् । तदा न काकनीडेषु वस, विद्धि गुणागुणान् ॥
(४) सहस्ररश्मिप्रचयैर्विकाशं
मजत्सु पुष्पेषु सरस्स्थलीषु । स्थितिस्त्वदीयाऽङ्ग! बिभर्ति शोभा
या, सा सुवर्णादिचिते स्थले न ॥
-
SEL
- -
-

Page #6

૨૫૦
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
મહાત્મા શ્રી સિદ્ધર્ષિપ્રણીત શ્રી ઉપમિતિભવ
પ્રપંચો કથાનું સપદ્યાગદ્ય ભાષાંતર.
“ભવમંડમાં રે નાટક નાચિય”–શ્રીમાન વિનયવિજયજી
ભાષ તરકર્તા–“મને નંદન”
માલિની ભાષાંતરકારનું મંગલાચરણ. સકલ પરમ વૈરી અંતરંગી હણીને,
પરમ પુરુષસિંહે પ્રાસ જે નિવૃતિને; જય જય જ્યવંતા તેહ જિસેંકવૃંદ!
ભવભ્રમભય ટાળે કાપ કર્મકંદ ! યમ દમ પ્રમાદિ સેવતા સર્વદા જે,
નિજ શરીર મહીં નિ:સ્પૃહી સર્વથા જે; વ્યસની પરહિતે જે લીન જે આત્મધ્યાને,
સતપુરુષ કૃપાળુ તે નમું સર્વ સ્થાને * પ્રશમરસમચી જે શાન્તિ સુધા કરે છે,
જગદહિતકરી જે આત્મબ્રાંતિ હરે છે; ભવજલતરણ જે શ્રેષ્ઠ નિકા સમાણી,
શિવસુખ જનની તે વંદુ જિનેંદ્ર વાણી.
૨
ગ્રંથ અને ગ્રંથકર્તાની સ્તુતિ. પરસ્પર પ્રતિબિમ્બ ને, પ્રતિધ્વનિરૂપ જેહ,
એક વાક્યતા જે ધરે, સંતવાણી જય હ! પ્રથમ લેકમાં અરિહંત અને સિદ્ધની સ્તુતિ સમાય છે. બીજામાં આચાર્ય, ઉપાધ્યાય અને સર્વ સાધુની સ્તુતિ આવી જાય છે.
૧ પડધે, સર્વ સતપુરુષે ની વાણી એકબીજાના પ્રતિબિંબ જેવી અને પડઘા જૈવી છે.

Page #7

શ્રી ઉપમિતિભવપ્રપંચા કથાનું સપદ્યગદ્ય ભાષાંતર ભવપ્રપંચ દર્શાવીને, ભિન્ન મતાન્યે આત્મ; નમું પરમ ઉપકારી તે, શ્રી સિદ્ધષિ મહાત્મ, વાણી શ્રી સિદ્ધષિની, અતિ અદ્ભુત રસાળ; રસ આસ્વાદી એહના, કાપા ભવ વિકરાળ વસંતતિલકા.
પેાતે
, ‘ સંપુણ્યક મહાત્મ હતા છતાં જ,
*
‘નિપુણ્ય રેંક ’ ઉપમા ઘડી આત્મમાં જ; એવા ઉદારચિત નિર્મલ જાસ આત્મા,
સિદ્ધષિ તે પરમ પ્રાણ નમું મહાત્મા. આ સત્ ‘ કથા ’ સ્તુતિતણા વચનો જડે ના,
આ ઉમિતિ ' તી ઉમિતિ મળે ના; રાગાદિ રિપુ રૂપ ઈંધન એહુ મળે,
સમ્યક્ સુલ્યે ભવપ્રપંચ ’· પ્રચર્ડ ટાળે, દાહરા ભાષાંતર રશૈલી—પ્રયાજન, મૂળ શૈલીને અનુસરી, ગદ્યપદ્ય અનુવાદ; સદ્ગુરૂ શુભ પ્રસાદ. ત્યાં ત્યાં અત્રે ગઘ; ત્યાં ત્યાં અત્રે ઘ પ્રસિદ્ધ સૂત્ર જણાય; ઉત્તમાંગ કહેવાય. કટાળા
આત્માથે આ આદરૂ, જ્યાં જ્યાં મૂળમાં ગદ્ય છે, જ્યાં જ્યાં મૂળમાં પદ્ય છે, “ કાવ્ય રસાત્મક વાકય છે, કાવ્ય વી સાહિત્યનું, કથા એકાંતતા, -તિલકમ જરામાં કહે,
૮ ગદ્ય
કરનાર; સત્ કવિવર ધનપાલ, ગદ્યપદ્ય અનુવાદ: સુણજો કરી પ્રસાદ !
ગદ્યપદ્ય
આ ગ્રંથના, એ હેતુથી કરાય આ,
८
.
'अश्रांतगद्यसंताना श्रोतॄणां निर्विदे कथा |
जहाति पद्यप्रचुरा चम्पूरपि कथारसम् ॥ १७ ॥
""
ADELW
૨૫૧
૫
८
-
૨ મહામતિમાન ( Genius ) ૩ ઉપમા. ૪ કાઇ, બળતણુ, ૫ મૂળમાં મુખ્યતઃ અનુષ્ટુપ્ છે, અત્રે વિવિધ વૃત્તો મૂકવામાં આવશે. ૬ • काव्यं वाक्यं रसात्मकम् છ શ્લેષઃ ઉત્તમ
અંગ અથવા મસ્તક.
૧૦
૧૧
૧૨
૧૩
-તિલકમાંજરી ( ભૂમિકા )

Page #8

૨૫૨
શ્રી આત્માનઢ પ્રકાશ
lolceclololgoooooooooo
અમારી પૂર્વેદેશની યાત્રા. ( ઐતિહાસિક દૃષ્ટિએ ) ગ્રેજી લેખક:—મુનિ ન્યાયવિજયજી
( ગતાંક પૃષ્ઠ ૨૦૮ થી શરૂ )
O
O
ચપાનગર્—
આ નગરી બહુ પ્રાચીન છે. બારમા તીર્થંકર શ્રી વાસુપૂજ્ય પ્રભુનાં પાંચે કલ્યાણક અહીં થયાં છે. કાપણુ તી કરનાં પાંચે કલ્યાણુક એક સ્થાને થયાં હેાય તેવાં સ્થાને અલ્પ હોય છે. નવપદારાધક સુપ્રસિદ્ધ પૂનિતાત્મા શ્રી શ્રીપાલ મહારાજા પણ આ ચંપાનગરીના જ હતા, ભગવાન મહાવીરદેવ પણુ અહીં પધાર્યાં હતા. સતી સુભદ્રા ( સુભદ્રા સતી મૂળ વસંતપૂનિવાસીની હતી. તેના પિતાનું નામ હતું અને માતાનું નામ તત્વમાલિની હતું. ચંપાનગરીને યુધ મુદ્દદાસ કપટી જૈન બનીને તેને પરણ્યા હતા; અને પછી સુભદ્રાને ચંપાનગરી લાવેલ હતા. પાછળથી સુભદ્રાની સાસુએ અકારણ તેના ઉપર આક્ષેપ મૂકયા હતા; અને તે નિમિત્તે તેણે કાઉસગ્ગ કરી શાસનદેવીની આરાધના કરી હતી. અન્ત શિયલના પ્રતાપથી કાચે તાંતણે કુવામાંથી જળ કાઢી ચંપાનગરીના ત્રણ દરવાજા ઉઘાડી પોતાના હેમસમવલ ચિત્રની ખાત્રી કરાવી હતી. વિ. માટે જીએ ભરતેશ્વર બાહુબલીøત્તિ ) આદશ બ્રહ્મચારી શ્રી સુદર્શન શેડ કે જેમના ઉચ્ચશિયલના પ્રતાપે શૂળિનું સિંહાસન થયું હતું; તથા મહાસતી ચંદનબાલા, કામદેવ શ્રાવક, કુમારનદી સુવર્ણ કારાદિ અનેકાનેક મહાપુરૂષા અહીં થયા છે.
આ નગરીની સ્થાપના શ્રી મહાવીરભક્ત મહારાજા શ્રેણિકના પુત્ર કાણિકે પિતૃશાકનિવારણાર્થ રાજગૃહીથી રાજધાની ઉઠાવી નવી ચંપાનગરી વસાવી કરી હતી. આનુ સવિસ્તર વર્ણન અનેક જૈન ગ્રંથામાં મળે છે. યપિ આ નગરી જુની છે પરન્તુ પરિવર્તન થઇ ગયુ હશે એટલે પુરાણી નગરીના સ્થાને વસેલા ઉદ્યાનના સ્થાને ચંપાનગરી વસાવી એમ સમજાય છે. આ નગરીએ એક વાર ઘણા સમય પર્યંત મગધની રાજધાની તરીકે ઉન્નત સ્થાન ભેગવ્યું છે. જો કે કેાણિકના પુત્રે પટણા વસાવી રાજધાની ત્યાંથી ફેરવી હતી છતાં ય મહાન જૈનપુરી તરીકે આનગરીએ ધણા ઉજ્વલ હિસ્સો જૈન ઇતિહાસમાં આપ્યા છે, શ્રુતધ્રુવલી શ્રી શય્યંભવસૂરિજીએ મનકમુનિ માટે મહાન પવિત્ર શ્રીદશવૈકાલિકસૂત્રની રચના અહીં જ કરેલી, ગંગાને કિનારે વસી રહેલ આ મહાન્ નગરી કે જેમાં અનેક ગગન ચુમ્મી ભવ્ય મદિરા તથા હજારાં શું બÝ તેથી અધિક સંખ્યામાં વીરભક્તો-સાધુએ વિચરતા હતા અને લાખાની સંખ્યામાં શ્રમણેાપાસકેા–શ્રાવક્રા વસતા ત્યાં આજે એક જૈનનુ ધર નથી. પૂર્વ દેશની યાત્રાએ વિચરતા સાધુએ કવચિત્ કવચિત્ આવે છે.
ભાગલપુરથી અથવા તે। નાથનગરથી ઉતરી શ્રાવકા વાહનારા ચંપાનગરી આવે છે. અહીં એકસૂવિશાલ જૈન શ્વેતાંબર ધર્મશાળા, અંદરના કમ્પાઉન્ડમાં શ્વેતાંબર પેઢી તથા સુંદર એ

Page #9

અમારી પૂવદેશની યાત્રા.
૨૫૩
મંદિરો છે ધર્મશાળા અને મંદિર આદિની વ્યવસ્થા વેતાંબર પેઢીના મેનેજર બાબુજી મહારાજ બહાદુરસિંહજી તરફથી તેમના મુનિમ શ્રીયુત ગણેશલાલજી સિંધી કરે છે. વ્યવસ્થા સારી છે, તે બદલ બાબુજીને ધન્યવાદ ઘટે છે. આવા જ પ્રમાણિક અને ધર્મશ્રદ્ધાળુ મુનિમજી ક્ષત્રિયકુંડ અને શિખરજીમાં પણ હોય તો કોઈને ફરિયાદ કરવા જેવું રહે નહિં. બે મંદિરમાં એક પ્રાચીન અને બીજું અર્વાચીન છે. બન્નેમાં મૂળનાયક શ્રી વાસુપૂજ્ય પ્રભુ છે. લગભગ પંદરમી–સોળમી શતાબ્દિથી પણ પ્રાચીન લેખો મળે છે ઉપર નીચે તથા ભયરામાં સુન્દર પ્રાચીન વેતામ્બર મૂર્તિઓ તથા શિલાલેખો છે. બાબુજી શ્રીયુત પુરણચંદજી મહારજીએ અહીંના કેટલાક શિલાલેખ લીધા છે, જે નથી પ્રગટ થયા તેમાંના ઘણાખરા અમે પણ લેખો ઉતાર્યા છે. બાબુજના લેખોમાં કેટલીકવાર તો આખી પંક્તિઓ જ રહી ગઈ છે, તેમજ બીજી ગડબડો પણ છે તે સમયે પ્રકાશિત થશે. અહીંની અમે બે વાર યાત્રા કરી હતી, ઘણું દિવસ આ સ્થાને રહ્યા હો ઘણું નવીન જાણવાનું મળ્યું.
અહીં અમને ૧૨૫-સવા વર્ષની ઉમ્મરવાળો એક બુદ્દો મળ્યો હતો. ૧૮૫૭ના પ્રસિદ્ધ બળવા વખતે તેની ઉમ્મર ૪૭ વર્ષની હતી. આ બુઢ્ઢાએ ચંપાનગરીને પ્રાચીન ઇતિહાસ તથા ઘણાં નવાં થાન બતાવ્યાં. અમે પૂછ્યું: “આ દિગંબર મંદિરે ક્યારે બન્યાં ?” જવાબ–“મારા દેખતાં બંને બયાં છે. આજે મંદિરમાં બે મોટા થંભ ઉભા છે તે શ્વેતાંબર જેનેના છે; તેમજ એક પાદુકા હતી જે એક બ્રાહ્મણના કન્જામાં હતી. જૈન યાત્રિઓને દર્શન કરાવતો અને જે આવે તે બધું લઈ જતે. ધીમેધીમે ત્યાં ઓટો બંધાવ્યો. પછી એ પાદુકા દિગંબર જેને વેચાતી લીધી અને તે જગ્યા પણ વેચાતી લઈ મંદિર બંધાવ્યું. અત્યારે પણ તેના વંશજોને મંદિરમાં આવતાં બદામ, ચોખા, લવીંગઆદિ મળે છે. અહીં એક પ્રાચીન કરણને કિલ્લો છે, તેમાં જૈન મંદિર હતું, પણ અત્યારે તો...દેવીનું મંદિર છે. આ સિવાય બીજી પણ માહેતી આપી હતી. આ માણસ અમને તો પ્રસિદ્ધ......લાગ્યો. માણસ બુદ્ધિશાળી અને વિચક્ષણ હતો. અમને તરતજ જૈન સાધુ તરીકે ઓળખ્યા. ઘણે ઇતિહાસ જાણે છે. આવી જ રીતે બળવા વખતે ૧૭ વર્ષની ઉમ્મરવાળો મુદ્દો મળ્યો. તેણે યુદ્ધને ઘણે નવીન ઇતિહાસ સંભળાવ્યો હતો.
ચંપાપુરીથી ભાગલપુર જતાં નાથનગરની પછી બે અવાંચીન દિગંબર મંદિરે તથા તેમની ધર્મશાળા આવે છે. શ્રી વાસુપૂજ્ય પ્રભુનાં જન્માદિ કલ્યાણક આ સ્થાને થયેલાં. દીક્ષા કલ્યાણક તથા કેવળજ્ઞાનકલ્યાણક ચશ્મા ઉદ્યાનમાં થયાં છે. જ્યાં અત્યારે શ્વેતાંબર મંદિરો છે જેને અત્યારે ચપ્પાનાલા કહે છે. મેક્ષકલ્યાણક મંદારગિરિ થયું છે જે ચમ્પાને છેવાડાને ગિરિ–પહાડ છે. આ બધે રથાને વેતાંબર મંદિર હતાં તાંબર જ વ્યવસ્થાઆદિ કરતા હતા. અહીં રાજા કરણનો કિલ્લે બહુ પ્રસિદ્ધ અને પ્રાચીન છે. અત્યારે તે કિલ્લો ખંડિયેરરૂપ થઈ ગયો છે. ત્યાં વસતી થઈ ગઈ છે. ત્યાંથી નજીકમાં જ પ્રભુના કલ્યાણકસૂચક બે સ્થભે જેને માણેકસ્તૂપ-સ્થંભ કહે છે, તેમાં પ્રભુની પાદુકા હતી તેને વહીવટ તાંબર સંધ કરતો હતો. આજથી ત્રણસો વર્ષ પહેલાં આવેલ જૈન સાધુઓ અહીંનું વર્ણન પિતાની આંખે જોયા પછી આ પ્રમાણે આપે છે.

Page #10

૨૫૪
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
“તે જહાં ગિરાથી જબ જાય રે દશા કોશે મારગ થાય રે, ચંપા ભાગલપુર કહેવાયરે વાસુપૂજ્ય જનમ તિહાં ડાયરે, ચંપામાં એક પ્રાસાદ ૨ શ્રી વાસુપૂજ્ય ઉદાર રે પૂજ્યા પ્રભુજીના પાયરે કીધી નિજ નિર્મલ કાય રે ચંપા ભાગલપુર અંતરાલ રે એક કેશતણે વિચાલ રે વિચે કરણરાયનો કેટરે વહે ગંગાજીતસ એટ રે કોટ દક્ષિણ પાસ વિશાલ રે હાજીપ્રસાદ રસાલ રે મોટા દાઈ માણેક થંભ રે દેખી મન થયો અચંભરે તિહાંના વાસી જે લોક રે બોલે વાણી ઈહાં ઇમ ફિકરે
એ વિષ્ણુ પાદુકા જાણ રે અતિ ઝરણ છે કમઠાણ રે તિહાં થંભની ઠામ હેય રે પંચ કલ્યાણક જીમ જેયરે ઉદ્ધાર થયા ઇણે ઠામ રે કહઈ કિકિશુરાં નામ રે. ઇણનગરી સુદર્શન સાર રે રહ્યા પ્રતિમા કાઉસગ્ગ દ્વારા રે અભયાદાસી લેવાય છે કાણુને ઘે મન લાય રે ન ચલ્યો બ્રહ્મચારી ચિત્ત રાખી જગતમાંહ કિન્ન રે સૂલિ સિંહાસન થાય રે રાજદિક પ્રણમે પાય રે થઈ સતી સુભદ્રા નારી રે ઉઘાડ્યાં ચંપા બાર રે ચાલણિઈ કાઢય નીર રે ઇસુ ચંપાનગરી ધીર રે
(સૌભાગ્ય વિ. પૃ. ૮૧-૮૨ )
પટણાથી દિશિપૂર વિસે કેશે પુરચંધ, કલ્યાણક વાસુપૂજ્યનાં પંચ નમી જઈ આપ હો. દિવાને એક દેવસી કીધી તેણિ ઉપાધિ હે,
શ્વેતાંબરસ્થિત્તિ ઉથપી થાપી દિપટ વ્યાધિ હે પિણ પરપુત્ર પુત્ર કે નહૂઓ કે એ સંભાલિ હો, જે નર તીરથ ઉથપઇ તેની મોટી ગાલ્ય હે ચંપવરાડી જણ કહી ગંગા વહઈ તસહે ઠિહે; સતીએ સુભદ્રા ઇહાહૂ હૂ સુદર્શન શેઠ હો.
વિજયસાગરવિરચિત સમેતશિખર-તીર્થમાલા પૃ. ૧૦ આ બન્ને કવિરાજે-સાધુમહાત્માઓએ લખેલી વિગત તદ્દન સાચી છે. હવે અમે નજરે જોયેલી હકીકત આ પ્રમાણે છે.
(ચાલુ)
૧૧

Page #11

અનુધ્યાના વિકાસક્ષેત્રો
મનુષ્યોના વિકાસક્ષેત્રો,
શારીરિક, માનસિક અને આત્મિક તત્ત્વા ઉપર મનુષ્યના પિંડ રચાયા છે. ઉપલા તત્વાની જેટલી અપૂર્ણતા એટલી મનુષ્યની અપૂર્ણતા. મનુષ્ય જીવન કેટલી કેટલી ભાવના અને શુભ કર્ત્તબ્યાના ફળરૂપે પ્રાપ્ત થાય છે. આવી અનેરી જીવનલીલાને તદ્દન સૂકવી નાંખી આખર વખતે પસ્તાવું ન પડે એ આપણે ખ્યાલમાં રાખવુ જોઇએ.
પપ્પ
કુદરતી રીતે મનુષ્યામાં શુભ અને અશુભ લાગણીને મિશ્ર સમૂહ ભરેલા હાય છે. એ લાગણીઓની અ ંતર્ગત શક્તિ ઘણી વિશાળ હાય છે, પરંતુ લાહચુંબક વિના લેખંડ ખેંચાતુ નથી તેમ લાગણીને શક્તિરૂપે કવ્યના ક્ષેત્રમાં ખેંચવાને માટે તેને લાહચુ બકરૂપી વાતાવરણની જરૂર રહે છે. જેને આપણે સંગતિનું સાદું સ્વરૂપ નિત્ય આપીએ છીએ. જેમકે “ સાબત તેવી અસર ” એટલે જીવનક્ષેત્રમાં આપણી લાગણીઓને કયુ લાચુ'ખક ખેંચી રહેલ છે તે આપણે શાંતિથી વિચારવુ ોઇએ, અને વિવેકથી તુલનાત્મક દૃષ્ટિએ તાલન કરવુ જોઇએ.
કેટલીક વખત આવા ખેંચાતા પ્રવાહૈામાં સત્ય-અસત્ય, વાતવિક-અવાસ્તવિક તત્વાનુ` તાલન કરવાનું ઘણુ મુશ્કેલ થઇ પડે છે, પરંતુ ક્રોધ, અહંકાર, માન અને મિથ્યાડંબરના અંશે। જેટલા અંશે મનુષ્યમાં આછા હાય તેટલે અંશે મનુષ્ય વધુ વ્યાજમી તેાલન કરવામાં ફતેહ મેળવી શકે.
એટલે જીવનનોકાને નિચ અને આનદમય સ્થળે પહોંચાડવા માટે સત્યઅસત્યની વ્યાજબી દિશાના વિવેક શિખવાને પ્રથમ તા મનુષ્યે કામ, ક્રોધ, માન, માયા, લાભ, અહંકાર એ ષડૂરિપુઓને દૂર કરવાને સતત પ્રયત્નો કરવા જોઇએ. એ મહાન્ દુર્ભાગ્ય રિપુએ આપણામાં રહેલી અશુભ તત્વાની લાગણીને હંમેશાં ઉશ્કેરી આપણને દુર્ભાગી મનાવે છે. તેને શાંત કરવાને તેના પર વિજય મેળવવાને આપણે રસ્તા શેાધવા જોઇએ.
એ રસ્તા કયારે શેાધી શકીએ એ પ્રશ્ન છે. જવાબ એ મળી શકે કે શારીરિક, માનસિક અને આત્મિક વિકાસ સાધીએ ત્યારે. જ્યાં સુધી આપણી શારીરિક સ્થિતિ સારી હોતી નથી ત્યાં સુધી કોઈપણ વાત આપણે ગ્રાહ્ય કરી શકતા નથી, કાઇ પણું કર્તવ્ય અમલમાં મૂકી શકતા નથી; તેથી શારીરિક સ્થિતિ સુધારવાને મનુષ્યે તનતેાડ મહેનત કરવી જોઈએ. આરાગ્યતાના નિયમા સમજી તેને અનુકૂળ વત્ શારીરિક સ્થિતિ ખરાખર સુધારવી જોઈએ. શારીરિક સ્થિતિ સુધારવાને લગતા વિષયાની રેખા દોરીએ તા એક જૂદો નિબંધ થઈ જાય; પરંતુ અત્રે આપણે એ વસ્તુને આટલેથી અટકાવીશું. પરંતુ ખાન-પાનમિતાહાર–નિદ્રા-૦૨ -વ્યાયામ એ આ ક્ષેત્રામાં મુખ્ય ભાગ ભજવે છે.

Page #12

૨૫૬
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશે. શરીર સુધરે તે જ મન વધારે કેળવી શકાય. મનદ્વારા સારા વિચારે સંગ્રહી શકાય.
મન એ એવી ચપળ વસ્તુ છે અને તેની ઝડપી ગતિ છે કે જે ગતિનું પ્રમાણ વાણીમાં ઉતારી શકાય તેવું નથી. એક પલકારામાં લાખ કેશ દૂર જઈ શકે છે, એક પલકારામાં આપણે સાંભળેલા દરેક દેશમાં વિચારી શકે છે. સ્વર્ગ–નર્ક વિગેરે પરોક્ષ ભૂમિકાની સરહદે પણ રહેલ કરી શકે છે. આવા પ્રબળ શકિતવાળા મનને શુદ્ધિને ઓપ આપવાને મજબૂત પ્રયોગ આદરવો જોઈએ. સાધારણ પ્રયત્ન મનને કાબુમાં લાવી શકાય તેવું નથી, તે પણ મનને સ્થિર કરવાના રસ્તે આપણે વધુ વધુ મહેનત કરવી જોઈએ. આ ધ્યેયને પહોંચ્યા વગર આમેતિ કરવી કઠિન છે. મદાંધ અને મસ્ત બની ગયેલા મોટા મોટા જાનવરોને પણ તેને લગતા સાધનથી વશ કરી શકાય છે તેવી રીતે અતિ ચંચળ મનને પણ વશ કરવાના સાધને છે જ. આપણે એ સાધનને વિવેકપૂર્વક ઉપયોગ કરવો જોઈએ. તે સાધનેમાં લાંબા જોખમ નથી, માત્ર પરમાત્માની સાધનારૂપે કાર પ્રણવને મંત્રોચ્ચાર છે. આપણા મનમાં જેટલે અંશે પરમાત્માનું મરણ રહે છે તેટલે અંશે મન સ્થિર થાય છે. જેવા તેવા હલકા સ્થાને જઈ શકતું નથી. હલકા સ્થાને ગયેલા મનને પાછું વાળવામાં પણ એ જ મહાન સાધના મુખ્ય સાધન છે. અહીં પરમાત્માના સમરણમાં ઘણું કર્તવ્ય દિશા રહેલી છે. સામાજિક, રાષ્ટ્રીય અને ધાર્મિક ક્ષેત્રોમાં નિસ્વાર્થભાવે સેવા અર્ધવી અને તે પણ, કોઈપણ પ્રાણીના કલ્યાણની જ ઈચ્છાએ આ સેવા પણ પરમાત્માના ચિંતવનના ફાળાનું એક રૂપ છે. એ રીતે શુભ ઉદ્દેશરૂપે શુભ કર્તવ્ય અને પરમાત્માના ચિંતવન પછી આત્માને પોતાના વાસ્તવિક સ્વરૂપનું ભાન થાય છે. આત્મા સ્વયં પરમાત્મ સ્વરૂપ છે, તેને જગતના રાગ-દ્વેષની અંદી દૂર થયેલી હોય છે. આખા જગતને પિતાના સ્વરૂપે જ સમજે છે. પિતાના શરીરના કોઈપણ ભાગને કષ્ટ નહીં પડવાની કાળજી રાખવામાં આવે છે તેમ તેને દુનિયાપરના તમામ પ્રાણી પિતાના જ સ્વરૂપના અંગે ભાસે છે અને સ્વાભાવિક જ તેવા અંગેને કેઈપણ રીતે કષ્ટ ઉત્પન્ન ન થવાની કાળજી રહે છે. આ સ્થિતિએ પહોંચ્યા પછી કામ, ક્રોધ, માન, મદ, લોભ, મોહ, મત્સર એ મહાન શત્રુઓ તેમને તાબે થઈ જાય છે. આત્મા પોતે નિર્ભય, સહજાનંદી અને સ્વસ્વરૂપી બની ચિર શાંતિ ભોગવે છે કે જે સ્થાન તરફનું આપણું ધ્યેય છે. એ પરમ શાંતિ અને દિવ્ય ભૂમિકાનું સ્વરૂપ મહાન પુરૂષે પણ કલમથી ચીતરી શકયા નથી. તેના અનુભવની ઝાંખી એવી ઉચ્ચ ભૂમિકાએ પ્રયાણ કરતા આત્માઓને થાય છે. આપણે શારીરિક, માનસિક અને છેવટે આત્મિક ઉન્નતિના પંથે ચય આ અમૂલ્ય માનવદેહનું સાર્થક કરવા ભાગ્યશાળી બનીએ એ શુભ ભાવના. ૩ૐ તત્સત.
શાહ ગુલાબચંદ લલ્લુભાઈ–ભાવનગર.

Page #13

ઇચ્છા અને માગ.
૨૫૭
ઈચ્છા અને માર્ગ $
( સંગ્રહીત) ૧ દઢ ઈચ્છાથી માર્ગ અવશ્ય મળવાનો. ૨ કાં તે હું માર્ગ શોધી કાઢીશ અને કાં તે તેને બતાવીશ. ૩ દઢ ઈચ્છા કરી શકનારને માટે કોઈપણ કાર્ય અશક્ય નથી.
૪ એક મજબૂત અંત:કરણની દઢ ઈચ્છા હજારે માણસને થરથર ધ્રુજાવી મૂકે છે. એક સુકલકડી ઠીંગુજી પોતાની દઢ ઈચ્છાથી સઘળી બાજી ફેરવી નાખે છે (ને ધાર્યું કામ કરી શકે છે.)
૫ જે માણસ એમ ધારે છે કે અમે અમુક કાર્ય કરવાને શકિતમાન છીએ તેઓ જ તે કાર્ય કરી શકે છે. ચારિત્રબળ એ સંપૂર્ણ વિકાસ પામેલી ઈચ્છા જ છે.
૬ ઈચ્છાશકિતને વિકાસ કરે એ આપણા જીવનને ઉદ્દેશ છે. દઢ ઈચ્છા અને નિશ્ચય ધરાવનાર માણસને માટે આ જગતમાં સમય અને તક છે
૭ અડગ નિશ્ચય અને સત્યમાર્ગનું અવલંબન એ જગતને હલાવી ( આકર્ષ) નાખન ૨ શકિતઓ છે.
૮ ઝળકતી કારકીર્દિવાળા Promising તરૂણના શકેષમાં નિષ્ફળતા જેવો કોઈ શબ્દ જ હોતો નથી.
૯ નિરંતર આગળ ધસવાની ટેવ અને શ્રદ્ધા એ સઘળી મુશ્કેલીઓને હંફાવી નાખે છે. ( ૧૦ જ્યારે એક દઢ નિશ્ચયવાન માણસ જાહેરમાં આવે છે ત્યારે તેની આસપાસની જગા કેવી સાફ થાય છે અને તેને માટે કેટલો બધો અવકાશ ને છૂટ રહે છે તે જોઈને આપણને કુતુહળ થાય છે.
૧૧ અજેય ઈચ્છાને ઉગેલ તારો કે ગંભીર નિશ્ચયી અને નિશ્ચળ છે?
૧૨ ગમે તેવા દુઃખદાયક સંગ ૫દઢ ઈચ્છાને સદાકાળને માટે દબાવી રાખી શકશે નહી.

Page #14

૨૫૮
શ્રી આત્માનઃ પ્રકાશ
૧૩ નિશ્ચયવાત માણસને જગત હમેશાં રસ્તા કરી જ આપે છે. દેખીતી અશકયતામાં પશુ ઇચ્છાશકિત માગ કરી લે છે.
૧૪ માણસામાં બુદ્ધિના કે શકિતને અભાવ નથી, પરંતુ ઉદ્દેશ અને પરિશ્રમ કરવાની ઈચ્છાના જ અભાવ ( જણાય ) છે.
૧૫ દૃઢ નિશ્ચય એ જ સાચામાં સાચું ડહાપણ છે.
ઇતિશમૂ.
*
યુવાવસ્થા અને વૃદ્ધાવસ્થા અથવા ક્ષીણ થતા વસ્તુપર લખેલા છે. ૨ આપણું શાશ્વત [ ચિરસ્થાયી ] તારૂણ્ય છે; બીજે નહિ.
૧ વિકાસ પામતા રહે છે, અને એ સૃષ્ટિની પ્રત્યેક
""
( સંગ્રહીત )
ચાલે એ કુદરતના મુદ્રાલે
આપણા મનમાં જ રહેલું
૩ માણુસનું મન સંમતિ આપે નહી ત્યાં સુધી તેને ચહેરા ઘરડા થઈ શકતા નથી. કેમકે શરીર એ મનના દ્વારેલા નકશા છે.
૪ પ્રતિકૂળ સમેગાવચ્ચે મનમાં ચિન્તા પેદા થવાથી શરીર ઉપર તેની વધારે ખરામ અસર થવા પામે છે.
૫ ગમે તેવા સ ચાગેામાં મન ઉપર ખરાબ અસર થવા ન પામે એવુ મન સહુજ ટેવાઇ-કેળવાઇ ગયું હોય તે શરીર સ્વસ્થતા ટકી રહે છે-અગડતી નથી.
૬ તમે માત્ર પચાશ વર્ષોંના થયા હો તે સમયે પૂર્ણ નિરેગી કાયાવાળા બની રહે તે તમે તરૂણાવસ્થામાં હોવા જોઇએ.
છ ધેાળા વાળ, કરચલીએ ઇત્યાદિક ઘડપણના ચિન્હાને આ યુવાવસ્થા સાથે કશે। સંબંધ નથી. બુદ્ધિ, શકિત, સૌંદય અને સદ્ગુણાની વૃદ્ધિ તથા દઢતા થવી એ જ મેાટી ઉમરનાં ચિન્હા હૈાવાં [ લેખાવાં ] જોઇએ. નિમળતા, નિરૂપયાગિતા અને વળિયાંપળિયાં એના લક્ષણ હાવા જોઇએ નહીં.
૮ ઘડપણુના વિચાર કરવાની ટેવ પાડવી જેટલી સહેલી છે તેટલી જ તારૂણ્યના વિચાર કરવાની આદત પાડવી સહેલી છે.
૯ કવ્ય-કર્મ કરવાના પૂરા ઉત્સાહ બની રહે એ ખરૂ તારૂણ્ય છે. એકન શુ કહે છે ?
“ ઘેાડાક [ તત્ત્વજ્ઞાનનાં આધ્યાત્મિક] ગ્રંથા તે રામેરામ વ્યાપી ચારિ ત્રમાં ઉતરે ત્યાંસુધી પ્રયત્ન, કાળજીને મનનપૂર્વક વાંચ્યા કરવા જેવા હાય વાંચન મનુષ્યને સંપૂર્ણ બનાવે છે. લેખન તેને ચાક્કસ બનાવે છે. રસિક મનાવે છે, તત્વજ્ઞાન ી બુદ્ધિવાળા બનાવે છે. વાતચીત
કવિતા તેને તેને તૈયાર

Page #15

રકતા અને શ્રીમંતાઈ.
૨૫૯
બનાવે છે. ઈતિહાસ તેને ડાહ્યો બનાવે છે. નીતિશાસ્ત્ર તેને ગંભીર બનાવે છે. ન્યાય અને અલંકારશાસ્ત્ર વાદવિવાદ-શકિત આપે છે.
વિચારોમાં રહેલી અદ્દભૂત શકિત. ૧ કોઈપણ મનુષ્યનું મન ખરાબ વિચારોથી અને કુટેવથી એટલું બધું મલીન કે વિષમય બની ગયું નથી (દુરાચારમાં એટલું બધું ડુબી ગયું નથી હતું) કે તે ઉચ્ચ વિચારોથી પાછું શુદ્ધ ન થઈ શકે.
૨ ઉત્સાહ, હિમ્મત, આશા અને આનંદ એ એવાં સાધને છે કે જે બિમારને સાજાં કરવામાં દવા કરતાં વિશેષ મદદ કરે છે. સુજ્ઞ વૈ વિગેરેને તેને અનુભવ ને પરિચય હોય છે.
૩ જમતી વખતે અને ઉંઘતા પૂર્વે આનંદી રહેવાને અભ્યાસ પાડ એ દરેકનું બહુ જરૂરી કર્તવ્ય છે; કારણકે એથી શરીર અને મનના આરોગ્ય સ્વરથતાને ઘણું જ લાભ થાય છે.
રંકતા અને શ્રીમંતાઈ. ૧ રંકતાનો વિચાર એટલે ખરાબ છે એટલી જંકતા પિતે નથી. ૨ જે દિવ્યતા આપણે ઉદ્દેશેને ઘડે છે, તે આપણામાં જ રહેલી છે.
૩ ઉદાર આત્મા આપીને શ્રીમંત થશે અને કંજુસ સંઘરીને રંક થશે. (આત્મનિરીક્ષણથી તે સાફ દેખાય એવી હકીકત છે.)
૪ મહત્ત્વાકાંક્ષા ઉચ્ચ આદર્શ અને ઉન્નત હેતુ ] માંથી શકિત જન્મે છે. ૫ તમારે આદર્શ, એ અંતે તમે કેવા થશે તેની આગાહી આપે છે
૬ ઈશ્વરને ઉપાસનારને નવીન બળ મળશે. ઉન્નતિના આકાશમાં તે ગરૂડની પિઠે ઉડશે, તે દેડશે પણ થાકશે નહીં, તે જે ઉપાડશે પણ બેશુદ્ધ થશે નહીં.
૭ ઘણું લોકે હાસ્યરસપ્રધાન અને પ્રોત્સાહક ગ્રંથ વાંચીને ઉદાસીને હાંકી કાઢે છે. કેટલાક બુદ્ધિમાન સ્તોત્રો, કહેવતો તથા મહાત્માઓનાં વચનામૃત વાંચીને ઘણો લાભ મેળવે છે.
રાષ્ટ્રીય ધોરણ ૫ર સુશિક્ષિતે દ્વારા શિક્ષણ મળવાની જરૂર.
મનુષ્યો અને પ્રજાઓ હાલના શાળા શિક્ષણ અને સુધારા ઉપર શ્રદ્ધા રાખે છે, પણ તેથી કેઈપણ પ્રજાને બચાવ અને ઉન્નતિ થઈ શકે નહીં. ખરું જોતાં તે કળા અને મોજશોખની સાથે તે અધે ગતિ આજે સેંકડો વર્ષથી ભાઈબંધી બાંધી બેઠી છે. નાણાની કે થળી ભારે અને આત્મા હલકે. ઘર જબરૂં અને ચારિત્ર્ય હલકું એના કરતાં વધારે દયાજનક શું હોઈ શકે ? ઈતિશમૂ.
સદ્દગુણાનુરાગી મુનિરાજ શ્રી કપૂરવિજયજી મહારાજ.

Page #16

શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. ===ા [TS ===
મનનું રહસ્ય અને તેનું નિયંત્રણ. ||
અનુવાદક–વિઠ્ઠલદાસ મૂ. શાહ
( ગતાંક પૃ૪ ૨૩૮ થી શરૂ ) સજાતીય વસ્તુઓમાં આકર્ષણ હોય છે. વિચારસામ્રાજ્યમાં સમાન વિચારના મનુષ્ય પરસ્પર આકર્ષિત થાય છે. આ વિશ્વવ્યાપી નિયમ તરફ આપણે ધ્યાન આપીએ કે ન આપીએ તે પણ તે નિરંતર પિતાનું કામ કરી રહેલ છે. મતલબ એ છે કે આપણે એક વિચારસમુદ્રમાં રહીએ છીએ અને આપણી ચારે તરફનું વાતાવરણ નિરંતર એ વિચારશકિતઓથી ભરેલું રહે છે, જે સર્વદા વિચાર–તરંગના રૂપમાં બહાર નીકળે છે. આપણને તેનું જ્ઞાન હોય કે ન હોય તો પણ એ વિચારશકિઓને થોડો અથવા ઘણો આપણી ઉપર પ્રભાવ પડે છે.
ધ્યાનાવસ્થામાં જે આનંદ અનુભવ પામશે તે આનંદ પાંચ પ્રકારનો હોય છે. અલ્પ આનંદ, ક્ષણિક આનંદ, ઉમદા આનંદ, પ્રવાહિત આનંદ, અને વ્યાપક આનંદ. અલ્પ આનંદથી કેવળ રોમાંચ થાય છે. ક્ષણિક આનંદ વિજળીના ચમકારા જેવું હોય છે. જેમ સમુદ્રનાં મોજાં કિનારા સાથે આવી આવીને અથડાયા કરે છે તેવી રીતે તે આનંદ શરીરપર શીવ્રતાપૂર્વક આવીને અથડાયા કરે છે. પ્રવાહિત આનંદ બલવાન હોય છે અને તે શરીરને ઉઠાવીને અંતરિક્ષમાં પ્રવાહિત કરવા લાગે છે. જ્યારે વ્યાપક આનંદ આવે છે ત્યારે તે સંપૂર્ણ શરીરને ખૂબ ભરી દે છે અને હવાથી ભરેલાં ગળાની માફક કુલી જાય છે.
સાધારણું રીતે આપણે જેને સુષુપ્તિ કહીએ છીએ તે એક એવી દશા છે કે જેના સ્વપ્નની સ્મૃતિ તમને નથી રહેતી, અથવા મૃત્યુવતું પૂર્ણ અચેતનાવરથા હોય છે કે જેમાં આપણને મત્યુનો એક પ્રકારને અનુભવ થાય છે. પણ એક એવી પણ નિદ્રા સંભવિત છે કે જેમાં આપણું જીવનમાં સંપૂર્ણ મોનતા, થિરતા તથા શાંતિ આવી જાય છે અને આપણી ચેતના સત, ચિત આનંદમાં લીન બની જાય છે. આપણે એને નિદ્રા નથી કહી શકતા, કેમકે તે આત્યંતિક ચેતના હોય છે. એ અવસ્થામાં આ પણે અમુક જ ક્ષણ રહી શકીએ છીએ પરંતુ એ અમુક ક્ષણમાં આપણને કલાકોની નિદ્રાની અપેક્ષાએ ઘણો જ

Page #17

મનનું રહસ્ય અને તેનું નિયંત્રણ. વધારે વિશ્રામ અને શાંતિ પ્રાપ્ત થાય છે. એ અવસ્થા અકસ્માત પ્રાપ્ત નથી થતી, તેને માટે દીર્ઘકાળના અભ્યાસની આવશ્યકતા છે.
સંબંધના કારણે જ મનુષ્ય આકર્ષિત થાય છે. માનસિક તથા હૃદયજગતુના સંબંધથી જ મનુષ્ય સ્વપ્નમાં એવા લોકોની સાથે મળે છે અને એવાને જ જાણે છે કે જેની સાથે પાછળથી બાહ્ય જગતમાં મળે છે અને જેને જાણતો હોય છે. લેકમાં મળ્યાં પહેલાં જ મનુષ્ય ઘણું કરીને મન અને હૃદયમાં મળી લે છે, ત્યાં જ ભેટ કરે છે, વાત કરે છે અને લોકમાં થઈ શકે તેટલો બધે સંબંધ કરે છે. કેટલાક લે કોને એ સંબંધનું જ્ઞાન હોય છે અને ઘણાને નથી હોતું. કેટલાક લેકો આંતરિક જીવન અને આંતરિક વ્યવહારનું જ્ઞાન નથી રાખતા, તો પણ તે એવા હોય છે કે બાહ્ય જગતમાં જ્યારે તેઓ કેઈ નવા માણસને મળે છે ત્યારે તેને માલુમ પડે છે કે તે માણસ તેને બહુ પરિચિત છે.
જે વાતો તમને સહેલાઈથી પરાજીત કરી દેતી હતી તે હવે તમને બાધા નથી કરતી, જે અવસરેને પ્રાપ્ત કરીને તમે હેજે ઉત્તેજીત થઇ જતા હતા તે હવે તમને કશું નથી કરી શકતા. તમારામાં શકિત, સહનશીલતા, સંયમશીલતા તથા વિધ્રોના નિરાકરણની શકિત આવી ગઈ છે. બીજા લેકને એકાદ શબ્દ તમને જે વ્યથા કરો તે હવે તમારૂં કશું બગાડી શકતો નથી. તે એટલે સુધી કે જ્યારે કેઈ કારણવશાત તમે ઉત્તેજીત થઈ જાઓ છે અને તમારા ચહેરા ઉપર રેષનું ચિન્હ જણાવા લાગે છે ત્યારે પણ વિચારેને એકદમ સમેટી લેવાનું બળ ધરાવે છે. આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે તમે માનસિક શકિત તથા ઈચ્છા પ્રાપ્ત કરી છે. ધ્યાનથી જ આવું લાભદાયક પરિણામ થાય છે એ સર્વ તમારી આધ્યાત્મિક ઉન્નતિના લક્ષણ છે.
આ સાપેક્ષિત જગતમાં કઈ વસ્તુ એવી નથી કે જેને આપણે તદ્દન સારી જ કહીએ તેમજ કઈ વસ્તુ એવી પણ નથી કે જેને આપણે તદ્દન ખરાબ જ કહીએ. સારું કે ખરાબ મનની સુષ્ટિ છે. પ્રત્યેક મનુષ્ય પોતાના દષ્ટિકોણથી સારો છે. પ્રત્યેક બાબતમાં થોડોઘણે પક્ષપાત હોય છે. પ્રત્યેક મનુષ્યના જીવનમાં દ્રષ્ટિકોણ જ નિર્ણાયક સામગ્રી છે. જ્યારે જ્ઞાનવડે બુદ્ધિને પ્રકાશ થાય છે ત્યારે દષ્ટિકોણ વિસ્તૃત અને પૂર્ણ બની જાય છે. જ્યારે અજ્ઞાનવડે બુદ્ધિ ઉપર અંધકારને પડદો પડી જાય છે ત્યારે દષ્ટિકણ સંકુચિત, મર્યાદિત અને પક્ષપાતપૂર્ણ થઈ જાય છે. વિસ્તૃત દષ્ટિ હૃદયની ઉદારતાનું લક્ષણ છે. વિસ્તૃત દષ્ટિને પુરૂષ સંદેહ, પક્ષપાત, દુરાગ્રહ તથા અનેક જાતના દોષથી મુક્ત થઈ જાય છે. વિસ્તૃત દણિ દેશાતર ભ્રમણથી, સારા કુળમાં જન્મ લેવાથી, વિસ્તૃત

Page #18

२१२
શ્રી આમાનંદ પ્રકાશ.
અધ્યયનથી, સત્સંગથી, જનસેવાથી, વિભિન્ન અનુભવથી તથા ધ્યાનથી પ્રાપ્ત થાય છે. વિસ્તૃત દરિવાળે પુરૂષ વસ્તુઓને પૂરેપૂરી તેના ખરા સ્વરૂપમાં જુએ છે. વિરતૃત દષ્ટિ સમતા તથા સામંજસ્ય ઉત્પન્ન કરે છે, સંકુચિત દષ્ટિ અસમતા તથા અસામંજસ્ય ઉન્ન કરે છે.
ઇષ્ટ વસ્તુની પ્રાપ્તિમાં જે ઉમંગ હોય છે તે જ આનંદ છે. પ્રાપ્ત વસ્તુના આસ્વાદનથી પરમાનંદ થાય છે. જ્યાં આનંદ છે ત્યાં જ પરમાનંદ છે; પરંતુ જયાં પરમાનંદ છે ત્યાં આનંદ હોવાની આવશ્યકતા નથી. આનંદ થાકેલા માંદા મુસાફર જેવું છે કે જે જળ તથા છાયા દેખે છે અને તેને પત્તો મેળવે છે. પરમાનંદ જળની પ્રાપ્તિ અથવા છાયામાં પ્રવેશની જેવો છે.
ઈન્દ્રિયાભિલાષા, કુચેષ્ટા, આલસ્ય, ક્ષુબ્ધતા તથા કિંકર્તવ્યવિમૂઢતા એ પાંચ ધ્યાનમાં બાધક થાય છે તેને દૂર કરવા જોઈએ. એ દૂર ન થાય ત્યાંસુધી ધ્યાન નહિં થઈ શકે. જે મન ઈન્દ્રિયાભિલાષા દ્વારા જુદા જુદા પ્રકારની વિષયકામના કરે છે તે એક વિષય પર એકાગ્ર નથી થઈ શકતું જે મન કેઈએક વિષયમાં કુચેષ્ટને શિકાર બની રહે છે તે શીધ્ર ઉન્નતિ નથી કરી શકતું; જે મન આલસ્ય તથા તન્દ્રાને વશ હોય છે તે અકર્મણ્ય બની રહે છે; ક્ષુબ્ધતાને વશ થયેલું મન સ્થિર નથી થતું, અહિંતહિં દેડ્યા કરે છે. કિંકર્તવ્યવિમૂઢતાથી વ્યથિત બનેલ મનુષ્ય સમાધિ અને ધ્યાનની પ્રાપ્તિના માર્ગે આગળ નથી વધી શકતે.
મન અનાદિકાળથી બહિર્મુખવૃતિના ઘાતક અભ્યાસમાં પડેલું છે. ભગવાનના પવિત્ર નામના નિરંતર જપથી માનસિક શુદ્ધિ થાય છે તથા મનની વૃત્તિને અંતર્મુખ થવામાં સહાયતા મળે છે.
મનને નિરાધ કરે કઠિન છે. માણસ સાધુ સંન્યાસી થઈ શકે છે, આચાર્ય થઈ શકે છે; છતાં સ્વપનમાં મનના આચાર અને ગતિ પર તેણે ધ્યાન આપવું જોઈએ. સ્વપ્નમાં મન ચેરી કરે છે, વ્યભિચાર કરે છે, ભગવાસના, તૃષ્ણા તથા તુચ્છ કામનાઓ મનની અંદર ખૂબ જડ ઘાલીને પડી છે. વિચાર, પરમાત્મભાવના, ૩% ના ચિંતનથી મન અને તેના સંસ્કારને નાશ કરે. જે મનુષ્ય માનસિક બ્રહ્મચર્યમાં નિષ્ઠિત થઈ ગયું હોય છે તેને કદિ સ્વપ્નમાં પણ ખરાબ વિચાર નથી આવી શકતા. તેને ખરાબ સ્વપ્ન જ નથી આવી શકતું. સ્વપ્નમાં વિવેક તથા વિચાર નથી હોતા. તેનું એ જ કારણ કે જાગ્રતદશામાં વિવેક અને વિચારશક્તિ દ્વારા શુદ્ધ થવા છતાં પણ ખરાબ સ્વપ્ન આવ્યા કરે છે.

Page #19

મનનું રહસ્ય અને તેનું નિયંત્રણ,
૨૬૩
ભૌતિક શરીર નષ્ટ થઈ શકે છે પર ંતુ વિચાર, કર્મો અને ભાગાના સંસ્કાર તથા ચિંતન મૃત્યુ પછી પણ માણસનેા પીઠે છેાડતા નથી. જ્યાં સુધી મુક્તિ પ્રાપ્ત ન થાય ત્યાં સુધી એ ઉપાધિએ પરિવતનશીલ છે, જે મૃત્યુ બાદ પણ માણસની સાથે જ જાય છે; કેમકે માણસ પોતાના મૃત્યુની સાથે દરેક વખત વિભિન્ન સંસ્કારો લઈ જાય છે, વિભિન્ન જન્મામાં માણુસ વિભિન્ન પ્રકારના સંસ્કારોની સૃષ્ટિ રચે છે. મૃત્યુ પછી માણસની સાથે જનાર સ્થાયી ઉપાધિયા આ છે.--પાંચ જ્ઞાનેન્દ્રિય, પાંચ કર્મેન્દ્રિય, પાંચ પ્રાણ, અંતઃકરણ-ચતુષ્ટય તથા લિંગ શરીરનુ આધારભૂત કારણ શરીર. સસ્કારો તથા કારણુ શરીર નષ્ટ થતાં જ મેાક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે. એનાથી જ આત્મ-જ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થાય છે. જ્યાંસુધી આત્મ-જ્ઞાનની પ્રાપ્તિદ્વારા બધા સકારા દગ્ધ નથી થતા ત્યાંસુધી વારંવાર જન્મ લેવા પડે છે. જ્યારે સંસ્કાર નષ્ટ થાય છે ત્યારે તેના સ્થાનમાં આત્મ-જ્ઞાનના સ્વયમેવ પ્રકાશ ઝળહળી રહે છે.
મન હમેશાં કાંઈ ને કાંઇ કરવા ઇચ્છે છે અને જ્યારે ઇચ્છિત વિષયને પ્રાપ્ત કરી લે ત્યારે તે પ્રસન્ન અને સુખી થઇ રહે છે. અહિર્મુખ વૃત્તિના સુખની ઇચ્છારૂપી ઘાતક અભ્યાસમાં બાળપણથી જ પડેલા મનને રસ્તે લાવવું ઘણું જ કઠિન છે. જ્યાંસુધી તેની સામે કાઇ વધારે સુખપ્રદ વસ્તુ તથા આન ંદનુ મેહુરૂપ નથી રાખવામાં આવતું ત્યાં સુધી તે એમ કર્યા કરવાના દુરાગ્રહ કરે છે.
પ્રત્યાહાર મનને કાઇ દેશ વિશેષમાં લગાડે છે, ધારણા તેને ત્યાં જ લગાડી રાખે છે. એ મને પ્રકારના ચિંતનાથી સ ંપૂર્ણ સ્થિર થયા પછી મન વિકાસ પામે છે ત્યારે ધ્યાન ( આન'દ) ની પ્રાપ્તિ થાય છે. એ રીતે પ્રત્યાહાર, ધારણા, ધ્યાન અને સમાધિ પ્રાપ્ત થયા પછી ચત્તનિરાધદ્વારા મનુષ્ય યાગમુક્ત થાય છે.
જેવી રીતે એક પ્રવીણ ધનુર્ધર એક પક્ષી ઉપર નિશાન લગાડતી વખતે પેાતાના ગતિવિવિધ, ધનુષ્ય પકડવાની રીત તથા બાણુ ચઢાવવાની રીત જાણે છે અને ભવિષ્યમાં પણ પક્ષોને વીંધવા માટે એ બધી શરતા યાદ રાખે છે તેવી રીતે સાધકને પણ ભવિષ્યમાં એવી શરતાનુ ધ્યાન રાખવુ પડે છે કે અમુક પ્રકારના આહાર, અમુક પ્રકારના પુરૂષોના સંગ, અમુક નિવાસસ્થાન, અમુક પરિ સ્થિતિ તથા અમુક સમયે મેં ધ્યાન તથા સમાધિ પ્રાપ્ત કર્યાં હતાં.
જેવી રીતે એક ચતુર રસાઇયા પેાતાના શેઠને ભાજન પીરસતી વખતે એવા પ્રકારની ભેાજનસામગ્રી તૈયાર રાખે છે કે જે શેઠને રૂચિકર હાય છે તથા લાભકારક હાય છે તેવી જ રીતે સાધક પુરૂષ પણ ધ્યાન અને સમાધિ પ્રાપ્ત થવાના સમયની પાષક શરતા ચાદ રાખે છે અને તેની પૂર્ણતાથી વારવાર આન ંદિત થાય છે.
આપણામાં ઘણાં મનુષ્યા એવા હાય છે કે જેઓનું શારીરિક બંધારણ

Page #20

શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
અધિક નાજુક હોય છે. એવા લોકો ઉપર તેઓ જે સંસ્થાઓ તથા મનુષ્યના સંબંધમાં આવે છે તેની માનસિક અવસ્થાને ન્યૂનાધિક પ્રભાવ અવશ્ય પડે છે. | મનમાં સંદેહ પણ હોય છે અને વાસ્તવિકતા પણ હોય છે. મનમાં સંદેહ થાય છે કે ઈશ્વર છે કે નહિ? આને સંશય-ભાવના કહે છે. બીજે સંદેહ એ થાય છે. કે હું ઈશ્વરને પ્રાપ્ત કરી શકીશ કે નહી ? ત્યાં બીજે અવાજ ઉઠે છે-“ઈશ્વર સત્ય છે, હસ્તામલકત છે. તે પ્રજ્ઞાનઘન, ચિઘન અને આનંદઘન છે. હું તેને પ્રાપ્ત કરી શકે એમ છું ? આપણે કેટલીક વાત સ્પષ્ટપણે સમજી લીધી છે અને એ ભાવનાઓ હવે સુદઢ તથા સ્થિર થઈ ગઈ છે. કેટલીક ભાવનાઓ હજી સ્થિર નથી થઈ. તે આવે છે ને ચાલી જાય છે. જ્યાંસુધી ભાવનાઓ સુદઢ અને બદ્ધમૂળ ન થઈ જાય ત્યાંસુધી તેને હૃદયમાં રાખવી પડે છે. ભાવનાઓની શુદ્ધતાથી મનની ભ્રાંતિ તથા ચંચળતા દૂર થઈ જાય છે.
મનમાં નિશ્ચય કરી લે કે “ હું આત્મારાધ કરીશ તથા બધા ઉચ્ચ વિષય, ઉચ્ચ પ્રભાવને ગ્રહણ કરવા માટે મારી જાતને ખુલ્લી રાખીશ” વારંવાર જ્ઞાનરૂપે આ પ્રકારની માનસિક દશા ગ્રહણ કરવાથી એ તરતજ એક પ્રકા રની ટેવ થઈ જશે. જીવનના હલકા પ્રભાવ લુપ્ત થઈ જશે અને બધા ઉચ્ચ પ્રભાવ આમંત્રિત થશે, અને જે અંશમાં તેને આમંત્રિત કરવામાં આવશે તે અશમાં તે પ્રવેશ કરશે.
જ્યારે સહ ઉત્પન્ન થાય ત્યારે આ પ્રકારના સુપ્રેરિત વિચાર તથા દઢતાદ્વારા તેને દૂર હટાવી દેવો જોઈએ જેમકે “એ જે સત્ય છે, એમાં હું સફ! તા મેળવીશ એમાં સંદેહની વાત જ નથી. મારા શબ્દકોશમાં “અશકય, અસંભવિત, કઠિન ” એવા શબ્દો જ નથી. આ દુનિયામાં સઘળું સંભવિત છે. આપણે કોઈપણ કામ કરવાને દઢતાપૂર્વક વિચાર કરી લઈએ છીએ તે પછી કેઈપણ મુશ્કેલી નથી આવતી. દઢ નિશ્ચય, દઢ સંકલ્પથી પ્રત્યેક કાર્યમાં આશાતીત સફલતા પ્રાપ્ત થાય છે.
ભગવાનના સંપર્કમાં આવવું એ જ આધ્યાત્મિક અનુભવ કહેવાય છે. એ અનુભવ બધા દેશમાં, બધા મનુષ્યોમાં તથા બધા યુગમાં એક જ રહે છે. જે માણસ ભગવાનને મળવા ચાહે છે તે તે હંમેશાં એક જ પ્રકારે તેને મળી શકે છે. અનુભવ અને તેના વર્ણનમાં ઘણે ભાગે વ્યવધાન થવાના કારણે તેમાં વિભિન્નતા આવે છે. માણસ સીધે આધ્યાત્મિક અનુભવ પ્રાપ્ત કરી શકે છે, જે હંમેશાં અંતઃકરણમાં જ ઉપલબ્ધ થાય છે. તેને બાહ્યરૂપે પ્રકટ કરીને તે પોતાના શિક્ષણ, વિશ્વાસ તથા માનસિક બંધારણ અનુસાર વર્ણન કરે છે. સત્વ તત્વ તે એક જ છે, પરંતુ તેને વ્યકત કરવાની રીત જુદી જુદી હોય છે. (ચાલુ)

Page #21

સત્તાના એ મીઠા ઝેર,
FFFFFFFFFFFFFFFF કે સત્તાના એ મીઠા ઝેર. ક કંકામFFFFFFFFFFFF
લેખક. નાગરદાસ મગનલાલ દોશી. બી. એ. દરેક મનુષ્યની અંદર છુપી રીતે પણ સત્તા મેળવવાની ઇચ્છા રહેલી હોય છે. ફેર માત્ર અંશને છે. કેટલાકમાં તે ઈચ્છા પ્રબળ હોય છે ત્યારે કેટલાકે તેની ઉપર છેડેઘણે વિજય મેળવેલ હોય છે. આપણે આપણા આખા જીવનના કાર્યોનું બારીક નિરીક્ષણ કરીએ તે આપણને માલુમ પડશે કે આપણા ઘણા કા ઉદરપષણ તથા જીવનમાં સત્તા મેળવવા માટે જ હોય છે. વિદ્યાભ્યાસ પુરા કર્યા પછી તરતજ આપણે દ્રવ્યોપાર્જનના કામમાં રોકાએલા રહીએ છીએ. જે ધનમાત્ર ઉદરપષણને માટે જ હેત તે જરૂર બે પાર્જનને છેડા કે અંત હોત, પણ વસ્તુસ્થિતિ તેમ નથી. આજે ધનપણને છેડે નથી. આજે માણસ લાખ કરોડ કમાય તેયે તેને સંતોષ નથી, અને આખી જીંદગી સુધી રળે તેયે તેને તેટલો વખત ધન મેળવવા માટે જાણે કે પુરત લાગતો નથી. આ શું બતાવે છે? આથી એ વસ્તુ સ્પષ્ટ થાય છે કે ધનમાત્ર ઉદરપિષણ અથે જ નથી પણ તે બીજું કામ કરે છે અને તે કામ તેનાથી આવતી સત્તા છે. આજે સેંકડો ધનિકો પોતાના ધનના બળે લેકેના નેતા બને છે, અને તેમને દોરવાની સત્તા હાથમાં હોવાને સંતોષ અનુભવે છે. પ્રજાસત્તાક રાજ્યનું પ્રમુખપદ કે રાજસત્તાક રાજ્યનું દિવાનપણું, ધારાસભાના સભાસદ કે નાતશેઠ સમા બધા સત્તાના સંતાને થોડા અથવા વત્તા અંશે ધનથી જ હયાતી ભગવે છે; માટે જ ધન મેળવવાની તૃપ્તિ થતી નથી. આને સાદે અને સરળ ઉપાય સામ્યવાદીઓ આપણને બતાવે છે. તેઓ કહે છે કે દ્રવ્ય એ ભેગવવાની વસ્તુ છે, તેનાથી બીસ્કુલ સત્તા ન જ મળવી જોઈએ; પણ આપણે અહીં વિષયાંતર કરીએ છીએ. મારે ઉદ્દેશ એમ સાબીત કરવાને છે કે આપણે જે આજીવન ધન મેળવવાના પ્રયાસ કરીએ છીએ તે આડકત્રી રીતે પણ સત્તાને માટે જ હોય છે. આમ આપણે અજાણ્યા પણ સત્તાને માટે મથીએ છીએ. જે સત્તાને માટે આપણે આપણું જીવનમાં સુખ સગવડતાને ત્યજીને મંડ્યા રહીએ છીએ તેનાથી કેવા પરિણામ નિપજે છે તેને ઘડીભર વિચાર કરીએ તો આ પણને જરૂર દુઃખ થશે. દુનિયાએ સત્તાને સરિયામ દુરૂપયોગ છે અને વર્ષોના અનુભવ પછી કઈ વચનસિદ્ધ મહાત્માની જેમ તે ઉચ્ચારે છે કે

Page #22

શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ સત્તા તે અંધ છે. જગતની અંદર સત્તાએ જેટલે અને જે ડાટ વાળે છે તેટલે બીજી કોઈ વસ્તુઓ ભાગ્યે જ વાળ્યું હશે. સારા ભવિષ્યની આશા આપતા કેટલાક લોકપ્રિય રાજકુમારે જ્યારે સત્તાને વરે છે ત્યારે તેઓ માટે રખાતી સારી આશાને સદાને માટે નષ્ટ કરે છે, એટલું જ નહીં પણ કોઈક ચાલાક જાદુગર પિતાની કલાથી એક વસ્તુને તદ્દન બદલી નાખે છે તેમ સત્તા તેઓને તદ્દન બદલી નાખે છે. તેઓના આચાર અને વિચારની અંદર એટલું બધું પરિવર્તન થાય છે કે તેઓના શરીર સિવાય તેઓને ઓળખવા પણ મુશ્કેલ થઈ પડે છે. આમ જગતના ઈતિહાસની અંદર દશમાંથી આઠ દાખલાએ સત્તાનો દુરૂપયોગના બન્યા છે, છતાં એમ કઈ ન માને કે સત્તા પોતે જ બુરી વસ્તુ છે. સત્તાને સદુપયોગ કે દુરૂપયોગ તેના ધારણ કસ્નારની પાત્રતા કે કુપાત્રતા ઉપર આધાર રાખે છે. એ આ જ સત્તા છે કે જે વડે કેઈપણ દુષ્ટ અને અત્યાચારી રાજા પિતાની પ્રજાને રંજાડે છે, અથવા તો એક પ્રજા બીજી પ્રજાને જીતીને પિતાની ગુલામીમાં રાખે છે અને માનવજાતને કલંક લગાડે છે. ત્યારે આથી ઉલટું અર્વાચીન તુકના સરજનહાર કમાલપાશા કે ઈટાલીનાં ભાગ્યવિધાતા મુસલીનીએ આ જ સત્તાએ જગતને આપેલી કિંમતી અને સેહામણી ભેટ છે. આવી રીતે માનવજાતિએ સત્તામાંથી ઉદભવતા લાભને અને ગેરલાભનો અનુભવ કર્યો છે, અને આ અનુભવ પછી તે એક નિર્ણય ઉપર આવી છે કે સત્તાના ધારણું કરનારે વર્ષોના અનુભવે બક્ષેલી આ કિંમતી સલાહ માન્ય રાખવી પડશે. તે જણાવે છે કે સત્તા એ લોકોને પીડવા કે દુભવવા નહી, પણ હજારો અવાફ અને નિરાધારની રક્ષા કરવા અને તેઓનું શ્રેય જવા માટે જ સરજાએલી છે. જેમ ધનને સદુપગ દાન છે તેમ સત્તાને સદુપયેગ સેવા છે. તે જ ખરે સત્તાશાળી છે કે જેણે પિતાના દેશની અથવા માનવજાતની સેવા કરીને મનુખ્ય હૃદયમાં સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું છે. આથી ઉલટી રીતિએ સત્તા મેળવનાર એ સત્તાશાળી નથી પણ દુનિયામાં જાણે દુઃખ ઓછા હોય તેમ તેને વધારનાર માનવજાતિને બીનપગારદાર ઈજારદાર છે.

Page #23

વર્તમાન સમાચાર. વર્તમાન સમાચાર.
એક-– આચાર્યશ્રી વિજયનેમિસૂરીશ્વરજી મહારાજને સપરિવાર
પ્રવેશ-મહોત્સવ. આજથી પચીશમા વર્ષે આ શહેરમાં આચાર્યપદવીથી અધિછિત થયા બાદ અનેક સ્થળોએ જનસમાજ ઉપર ઉપકાર કરતાં અત્રેના શ્રીસંઘની વિનંતિથી વૈશાક વદિ ૧૩ ને સોમવારે આ શહેરમાં પ્રવેશ કર્યો છે. આચાર્ય મહારાજ ઘણું લાંબા વખતે પધારતા હોવાથી જૈન સમાજમાં અપૂર્વ ઉત્સાહ વધી ગયો હતો જેથી સત્કાર માટે સામૈયાની ગોઠવણ આગલે દિવસ થઈ હતી.
સામૈયામાં રાજ્યના કનિશાન, બેન્ડ, ઇંદ્રધ્વજ વિગેરેની યોજના કરેલી હતી, છતાં તેના કરતાં શ્રાવક-શ્રાવિકાને બહોળા સમુદાય અને દર્શન માટે સર્વને હર્ષ અતિ હતો. સામૈયું શહેરના મુખ્ય રસ્તે થઈ મારવાડીના વંડાને નામે ઓળખાતા ઉપાશ્રયમાં આવતાં સપરિવાર આચાર્ય મહારાજે પ્રવેશ કર્યો ત્યારબાદ માંગલિક ઉપદેશને અસરકારક લાભ આપ્યો હતો. થોડા વખતમાં આચાર્ય મહારાજશ્રીના શિષ્ય આચાર્યશ્રી વિજયનંદનસૂરીશ્વરજી મહારાજ મહુવાથી અત્રે પધાર્યા બાદ અઠ્ઠામહોત્સવ અને સ્વામીવાત્સલ્ય વિગેરે ધાર્મિક કાર્યો થવાના છે. હાલ આચાર્યમહારાજશ્રીની વિદ્વતાપૂર્ણ વ્યાખ્યાન વાણીનો લાભ શ્રી સંધ લે છે.
આ સભાનો ૩૭ મો વાર્ષિક મહોત્સવ. સભાની વર્ષગાંઠનો મંગળમય દિવસ જેઠ સુદ છે અને પ્રાતઃસ્મરણીય શ્રી વિજયાનંદસૂરીશ્વરજી (આત્મારામજી) મહારાજની જેઠ સુદ ૮ ના રોજ સભાએ ઉજવેલ જયંતિ.
આ સભાને સાડત્રીસમું વર્ષ પુરૂં થઈ જેઠ સુદ ૭ ના રોજ આડત્રીસમું વર્ષ બેસતું હેવાથી દર વર્ષ મુજબના કાર્યક્રમ અને ધોરણું અનુસાર નીચે મુજબ ધાર્મિક કાર્યો કરવામાં આવ્યા હતા.
૧ જેઠ સુદ ૭ બુધવારના રોજ આ સભાના મકાન (આત્માનંદ ભવન) ને ધ્વજા તોરણ વગેરેથી શણગારી સવારના આઠ વાગે પ્રથમ પ્રાતઃસ્મરણીય શ્રી વિજયાનંદસૂરીશ્વ૨જી (આત્મરામજી ) મહાજની છબી પધરાવી સભાસદોએ પૂજન કર્યું હતું. ત્યારબાદ કલાક પછી નવ વાગે સભાના મકાનમાં પ્રભુ પધરાવી આચાર્ય શ્રીમદ્ વિજયવલ્લભસૂરિ મહારાજકૃત શ્રી પંચતીર્થની પૂજા ભણાવવામાં આવી હતી, તથા બપોરના બાર વાગે વોરા હઠીસંગભાઈ ઝવેરચંદ તરફથી સભાસદોનું સ્વામીવાત્સલ્ય કરવામાં આવ્યું હતું.

Page #24

શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ
તેજ દિવસે સાંજે ક. ૫-૨૫ ની ટ્રેનમાં (દરવર્ષ મુજબ પ્રાતઃસ્મરણીય આચાર્ય શ્રીમદ્ વિજયાનંદસૂરીશ્વરજી ( આત્મારામજી) મહારાજશ્રીની જયંતિ જેઠ સુદ ૮ ગુરૂવારના રોજ ઉજવવાની હોઈ શ્રી સિદ્ધાચળ (પાલીતાણું) સુમારે પચાસ સભાસદ બંધુઓ ગયા હતા.
૨ જેઠ સુદ ૮ ગુરૂવારના દિવસે શ્રી સિદ્ધાચળજી ઉપર શ્રી આદીશ્વર પ્રભુના મંદિરના ચેકમાં શ્રી નવાણું પ્રકારી પૂજા બહુજ આનંદ અને ઉત્સાહપૂર્વક ભણાવવામાં આવી હતી તથા દેવગુરૂની આંગી રચવામાં આવી હતી અને સાંજના ચાર વાગે સ્વામીવાત્સલ્ય કરવામાં આવ્યું હતું. એ રીતે દેવભક્તિ ) તથા ગુરૂભક્તિ કરવામાં આવી હતી.
'
રાજાબહાદુર બાબૂસાહેબ શ્રી વિજયસિંહજી સાહેબ
દુધેડીઆને સ્વર્ગવાસ. અજીમગંજનિવાસી રાજાબહાદુર વિજયસિંહજી સાહેબ ટુંક વખતમાં બિમારી ભેળવી તા. ૧૯-૫-૩૩ રોજ કલકતા ખાતે પોતાના નિવાસમાં સ્વર્ગવાસ પામતાં જૈન સમાજમાં અત્યંત દિલગીરી ફેલાઈ છે. બાબુસાહેબે કાઉન્સીલ ઓફ સ્ટેટના સભાસદ અને અજીમગંજ મ્યુનીસીપાલીટીના પ્રમુખ તરીકે જાહેર સેવા બજાવેલી તેટલું જ નહી પરંતુ તેઓશ્રી દેવ, ગુરુધર્માને પરમ ઉપાસક, હૃદયનિખાલસ અને મિલનસાર સ્વભાવના હતા સંપત્તિ અને પ્રભુતાને પૂરતો યોગ છતાં નિરભિમાનતા અને જૈન સમાજના સેવા કાર્યમાં પણ તેઓશ્રીને સારે ફાળો હતો.
આવા પુણ્યવાન નરરત્નના દેહાવસાનથી જૈન સમાજે ધર્મસેવક ગુમાવ્યો છે કે જેની ખોટ પુરાવી મુશ્કેલ છે.
આ સભા ઉપર તેમને સંપૂર્ણ પ્રેમ હતો અને સર્વ કાર્યવાહી જાતે જ સં ૧૯૬૪ ની સાલમાં ભાવનગર પધારતાં તેઓ આ સભાના પેટ્રન (મુરબ્બી ) થયા હતા. આ સભા તેઓશ્રીના નિત્ય સ્મરણમાં હતી જેથી બાબુસાહેબના સ્વર્ગવાસથી આ સભાને આવા શ્રાવકકુલરત્ન પુરૂષની ખરેખરી ખોટ પડી છે, જેથી આ સભા પિતાની સંપૂર્ણ દિલગીરી જાહેર કરે છે અને તેઓશ્રીના પવિત્ર આત્માને અખંડ શાંતિ પ્રાપ્ત થાઓ તેમ પરમાત્માની પ્રાર્થના કરે છે.
- રર.
બદાણી ચત્રભૂજ ધનજીભાઈનું અવસાન. અવારનવાર લાંબા વખતની માંદગી ભોગવીને તા. ૨૪-૪-૩૩ ના રોજ ભાઈ ચત્રભૂજ પંચત્વ પામ્યા છે. તેઓ સ્વભાવે સરલ અને માયાળુ હતા, આ સભાના તેઓ કેટલાક વખતથી સભાસદ થયા હતા. તેઓના દેહાવસાનથી આ સભા પિતાનો ખેદ જાહેર કરે છે અને તેઓના આત્માને ચિર શાંતિ પ્રાપ્ત થાઓ તેમ પ્રાર્થના કરે છે.

Page #25

શ્રી વિજયવલ્લભસૂરિજીના પાટણમાં પ્રવેશ.
શ્રી વિજયવલ્લભસૂરિજી મહારાજના પાટણમાં પ્રવેશ.
પાટણના શ્રી સંધે કરેલા તેમના સત્કાર-મહાત્સવ,
૨૬૯
જે શુદ સાતમની સવારે પાટણના જૈનેમાં અજબ ચેતન પ્રકટયું, ઉલ્લાસ અને મિના પુર ઉછળ્યા. વિશાળ સરઘસના આકારમાં જૈન-જૈનેતરા ગાઠવાઇ ગયા. નિશાનડકા પાછળ વિવિધ રીતે શણગારેલી ઘેાડાગાડીમાં ઘેાડા ઉપર અને બાળગાડીમાં નાના બાળકોના સામેલા મેટી સંખ્યામાં શકાઇ ગયા હતાં. તેની પાછળ બાળાઓનુ યુથ, વાનરસેનાની ટુકડી, યુવાનેાની ભવ્ય સેના મુ ંબઇ વયંસેવક મંડળ તરફથી આ પ્રસ ંગે દોડી આવેલુ મેન્ડ, આચાર્ય મહારાજની સાથે શ્રીમાન પ્રવકજી તથા શ્રીમાન હંસવિજયજી મહારાજ તથા માટે શિષ્ય સમુદાય, દ્વારા જૈન-જૈનેતરનુ સાજન તા શ્રાવિકાઓથી શાલતુ સરઘસ પાટણના બીજા દરવાજા સુધી પહોંચે તેટલું લાંબુ થઇ ગયુ હતુ. જગ્યાએ જગ્યાએ વાવટા અને સન્માનસૂચક સૂત્રેાથી બજારો શે।ભી રહ્યાં હતાં. આચાર્ય શ્રી પેાતાના શિષ્ય પરિવાર સાથે માનવગગનમાં સૂર્યમંડળ માફક શેાભી રહ્યાં હતા. મુંબથી આવેલ શેઠ મેાહનલાલ મેાતીચંદ શેઠે દોલતચંદજી અમીચંદ્ર, તથા શેઠ કેશવલાલ ભાણાભાઇ વગેરે ગૃહસ્થાના અપૂર્વ ઉત્સાહથી સામૈયામાં અનેાખી ભાત પડી હતી. દેશીવટ બજારમાં ખાણુ દાલતચંદ્રજી અમીચદજીએ સાચા રત્નાથી વધાવ્યા હતા.
શ્રી સંઘને સત્કાર:--લગભગ ત્રણ કલાકથી નીકળેલુ સરઘસ પંચાસરા પાર્શ્વનાથના દન કરીને સાગરના ઉપાશ્રયે આવ્યું. આચાય શ્રી પધારતાં સહસ્ર કઠે ધ્વની ગાજવા લાગ્યા. ઘણા ભાગ્યશાળી માનવાના નયનામાંથી હર્ષના આંસુએ વહેવા લાગ્યા. એક સત્કાર ગીત પછી ભાઇ ફુલચંદ હરીચંદ્ર દોશીએ શ્રી સધ તરફથી એક સત્કાર પત્ર વાંચી સંભળાવ્યું, તેમાં શાસનના શિરામણને હાર્દિક સત્કાર કર્યાં હતા. મહામાન્ય ગુરૂવય શ્રીમદ આત્મારામજી મહારાજના પુનીત પગલે ચાલી તેમના અધુરા રહેલા કાર્ય કરવા કટિબદ્ધ જોઇને શ્રી સંઘે આનંદ બતાવ્યા હતા. શિક્ષણના પ્રચાર માટે જગ્યાએ જગ્યાએ સસ્થાએ માટેની પ્રેરણા સમાજના ઉત્કષમાં ઉમેરા કરે છે, તે ભૂલી શકાય તેમ નથી જ્યાં તેમના પવિત્ર પગલાં થાય છે ત્યાં શાંતિના સાગર ઉછળે છે. ગંભીર સુક:ની સમાજની ડેાલી રહેલી નૌકાને બચાવવા અને ગુજરાતની ભૂમિપર એક ભારત જૈન સેવાસંધ, જૈન ગુરૂકુળ તથા કન્યાગુરૂકુળની સ્થાપના કરવા વિનંતિ કરી હતી. ભાઇશ્રી માહનલાલ ચુનીલાલ ધામીએ આચાર્યશ્રીના સત્કારનું પોતે રચેલું ગીત ગાયું હતું.
આચાર્યશ્રીએ માંગલિક કરી અમે દેશનાથી જનતાને વશ કરી લીધી હતી. આત્મકલ્યાણની મહદ્ભાવના પાસે આજનીશેાધખેાળા અને તેનાથી વધતી જતી ઉપાધીએ આત્માને સાચી શાંતિ બક્ષનાર નથી. સમય આવ્યે ધર્મના ઉત્થાન અને ઉત્કની સાધના માટે કાલિકાચાય જેવા મહાન આચાય ની જેમ કટિબદ્દ થવામાં ખરૂં પુરૂષાતન રહેલું છે. કુબુદ્ધિ અને સુબુદ્ધિ એ એના રંગ જગતમાં ચાલી રહ્યા છે; સજના સુદ્ધિના સંગ કરે તે જ ઇષ્ટ ગણાય-ખાટી જાહેાજલાલી અને ધનના ઢગલા ખાતર આત્માને ભૂલી જવાય તે જીવનને અર્થ જ નથી વગેરે હૃદયસ્પર્શી ઉપદેશથી પ્રવચન પુરૂ થયા પછી લેાકેા વિસર્જન ( મળેલુ )
યા.

Page #26

શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
યુગવીર શ્રી આત્મારામજીસૂરીશ્વરની જયંતિ જેઠ શુદિ ૮ ને દિવસે સવારે આઠવાગે શ્રી પિળીયા ઉપાશ્રયમાં ન્યાયાંનિધિ શ્રીમદ્દ વિજ્યાનંદસુરીશ્વરજીની યંતિ ઉજવવામાં આવતાં આચાર્ય શ્રી વિજયવલ્લભસુરીશ્વરજી, શ્રી પ્રવર્તક છ કાંતિવિજ્યજી મહારાજ, શાંતમુર્તિ શ્રી હંસવિજ્યજી, ૫. શ્રી ઉમંગ વિજયજી મહારાજ તથા બહેળો શિષ્ય સમુદાય, શ્રી મુળચંદ આશારામ વૈરાટી, વકીલ ઉમેદચંદભાઈ, ફોટોગ્રાફર મગનલાલભ ઈ તથા અન્ય ગૃહસ્થો અને બહેનોએ સારી સંખ્યામાં હાજરી આપી હતી.
* પ્રારંભમાં મુંબઈ સ્વયંસેવક બે મધુરગીત બનાવ્યું. ભાઈ શ્રી મોહનલાલ ધામીએ ગુરૂદેવશ્રી આત્મારામસુરીશ્વરજીનું પોતે બનાવેલું કાવ્ય ગાયું અને કેશવલાલ ભોજકે સ્તુતિ કરી.
ત્યારબાદ ભાઈશ્રી હીરાલાલ મણીયારે; ધર્મના આચાર્યોને સંબોધીને જણાવ્યું કે આજે દેશ દેશમાં કાન્તિની લહેર ફેલાઈ રહી છે. ધર્માચાર્યોએ સંગઠ્ઠનપુર્વક સમાજ અને ધર્મના ઉત્થાનમાં ફાળો આપવો જોઈએ. આત્મારામજી મહારાજે એક યુગવીર તરીકે ધર્મને ધ્વજ દેશ વિદેશમાં ફરકાવ્યો તેમ આપણે ક્યારે ફરકાવશું ? બદિ ભાઈ શ્રી કેશવલાલ મંગળચંદ જયંતિ ઉજવવાનો ઉદેશ સમજાવી સૂરિજીના જીવનને અંગે જણાવ્યું કે આચાર્યશ્રી સત્યના પુજારી હતા. સત્યને. માટે એમણે જે જે સહન કર્યું તે આજે કઈ સહન કરવા તૈયાર જણાતા નથી જ. વીરપુરુષના જીવનમાંથી આપણે પ્રેરણા મેળવવી જ જોઈએ.
ત્યારબાદ રા મુલચંદભાઈ આશારામ વૈરાટીએ જણાવ્યું કે જૈન ધર્મની ઉદારતા ભારી છે. જૈનધર્મ માને છે કે વેશને નહિં પણ ચારિત્રને પુજે. અમુક સાધુને માથું ન નમાવશે એમ જૈન ધર્મ કહેતા નથી સમાજ ઉત્થાન સિવાય ધર્મની જાગૃતિ અસંભવનીય છે, બાદ વકીલ વેલચંદ ભાઈએ જણાવ્યું કે છેલ્લા ૧૦ વર્ષમાં આવા કોઈ મહાપુરુષ આપણને મળ્યા નથી. તેમના વિચારો બહુ ઉત્તમ પ્રકારના અને ઉદાર હતા. સમાજની આજની સ્થિતિ વિચાર. જૈન ધર્મના બાળકે યુવકે આજે કેવા નિર્બળ જણા છે. આટલી નિર્બળતા હોવા છતાં મને નવાઈ લાગે છે કે અખાડાઓમાં જેનો કેમ રસ લેતા નથી ? આજના યુગમાં જેનોએ જીવવું હોય તો શારીરિક શકિત ખાસ આવશ્યક છે.
ભાઈશ્રી ફુલચંદ હરીચંદ દોશીએ આચાર્યશ્રીનું જીવન ટુંકમાં બતાવતાં જણાવ્યું કે એ વીર પુરૂષની શતાબ્દિ ચાર વર્ષ પછી આવે છે. ભારતના જેનો એ મહાપુરૂષને અંજલી આપવા કંઇક નવીન કરશે કે ? ચાર વર્ષમાં ભારત જેન સેવાસંઘ-જૈન ગુરૂકુલ કન્યા ગુરૂગુલ અને મુનિ સંમેલન કરીને આપણે સમાજ અને ધર્મમાં નવચેતન રેડી શકીએ તે કેવું સારૂં ? એક બીજ વીરચંદ રાઘવજીને જૈન સમાજ ૪૦ વર્ષમાં પણ નહિં ઉત્પન્ન કરી શકે ?
બાદ પંન્યાસજી ઉમંગવિજયજીયે ગુરૂસ્તુતિ કર્યા પછી ગુરૂમહારાજે કેવી કેવી મુશ્કેલીમાં ધર્મઝંડો ફરકાવ્યો હતો તે વિષે વિવેચન કર્યું હતું.
બાદ પં. ન્યાયવિજ્યજીએ જણાવ્યું કે આજના વેરઝેરના વાતાવરણને ઠારીને શાંતિ કરવી એ જ એક મહાપુરૂષની યંતિની સાર્થકતા છે.

Page #27

શ્રી ચરણુવિજ્યજી મહારાજશ્રી તથા મુનિશ્રી કપૂરવિજયજીએ ગુરૂરાજના ગુણગાન કરી જૈન સમાજને માટે તે મહાપુરૂષને કેટલી ધગશ હતી તે જણાવ્યું હતું. ત્યારબાદ છેવટે આચાર્ય વિજ્યવલ્લભસૂરિજીએ જણાવ્યું કે ઉપદેશ પાટપર બેસી દેવાય તે માન્યતા ભૂલભરેલી છે. કોઈ સાંભળનાર હોય તો ઘેર બેઠે પણ સંભળાવવાને પણ અમારો ધર્મ છે. ભગવાન મહાવીરે પણ ખુલ્લા મેદાનમાં–સમોસરણુમાં ઉપદેશ આપ્યો હતો. જે મહાપુરૂષની
જયંતિ છે તેમના આત્માની સરલતા, સત્યતા, ઉદારતા પ્રસિદ્ધ છે. બસે વર્ષમાં આચાર્યપદવી ન હતી તે મહાપુરૂષ તેને ખેંચી લાવ્યા. તે વખતે અંધશ્રદ્ધા કેટલી હતી ? આજે શું દશા છે ? સંધ એક મહાન શક્તિ છે. વ્યક્તિગત સભા નભી શક્તી નથી. સમષ્ટિને કરી શકે તે કરોડપતી કે શ્રીમંત સયાજી મહારાજ પણ ન કરી શકે. આચાય મહારાજે વીરચંદભાઇને વિલાયત મોકલ્યા તેમાં તેમના વિચારોની ઉદારતા જણાઈ આવે છે, એટલું જ નહી પણ તે વખતનું સંધનું સંગઠ્ઠન અને આચાર્યશ્રી તથા સંધના ઉચ્ચ વ્યવહારનું દ્રષ્ટાંત મળે છે. હજી પણ અમદાવાદના સંધ ધારે તે કરી શકે તેમ છે. મુનિ સંમેલન પણ અશકય નથી. અમારી પેઠે કેટલી લુંટ ચલાવી છે તે દેખાઈ આવે છે. -હવે જાગવું જોઈએ, ધર્મની જાગૃતી માટે અજ્ઞાનરૂપી અંધકારને નાશ કરવો જરૂરી છે. ત્યારબાદ બેન્ડે સલામી આપી હતી. પછી મેળાવડો વિસર્જન થયો હતો.
બપોરના શ્રી પંચાસરના દહેરાસરમાં મોટી પુજા ભણાવવામાં આવી હતી અને હજારો સ્ત્રી-પુરૂષનું સાંજે સરઘસ કાઢવામાં આવ્યું હતું. રાત્રે રાત્રીજગો પણ પંચાસરામાં થયો હતો.
આ સભામાં નવા થયેલા લાઇફ મેમ્બરો. ૧ શાહ નગીનદાસ ઓતમચંદ ભાવનગર. ૨ શાહ પરમાણંદદાસ વેલચંદ ભાવનગર ૩ શાહ પ્રેમચંદ ભાણજીભાઈ
૪ શાહ મનસુખલાલ ગુલાબચંદ ૫ શાહ ચંદુલાલ ગુલાબચંદ
૬ ગાંધી ગીરધરલાલ આણંદજી જૈન સસ્તી વાંચનમાળાના ગ્રાહકેને
અમારાં વાર્ષિક ગ્રાહકોને દર વરસે રૂા. ૩) માં એક હજાર ઉપરાંત પાનાનાં ઐતિહાસિક નવીન પુસ્તકો નિયમિત પણે સં. ૧૯૭૯ થી સં. ૧૯૮૮ સુધી અપાયાં છે. દરેક વખતે માગશરથી મહામાસ સુધીમાં મોકલવામાં આવતાં હતાં, જે હવેથી અષાડી પછી એટલે અષાઢ વદીમાં મોકલવાનું થશે.
ચાલુ સાલમાં નીચેના પુસ્તકો ગ્રાહકોને મળશે જે છપાઈને વૈશાખ માસમાં તયાર થશે. ગ્રાહક પુરતી નકલ છપાતી હોવાથી તેમજ ચાલુ સાલનાં પુસ્તકો ઘણાં જ રસિક અને નવીન હોવાથી શીલીકમાં રહેવા સંભવ નથી. માટે નવા ગ્રાહક થનારે દાખલ ફીના રૂા. ૦-૮૦ વેળાસર મોકલવા— ૧ અમર બલિદાન યાને શંત્રુજયના શહિદ. ૨ શ્રી મહાવીર અને શ્રેણિક. ૩ જાવડશાહ.
૪ તરંગવતી તરંગલાલા. ચારે પુસ્તકો લગભગ ૧૧૦૦ પાનાનાં પાકા પુંઠાનાં છુટક કિંમત રૂા. ૫) ની કિંમતનાં થશે જે ગ્રાહકને રૂા. ૩) માં મળે છે. પોસ્ટ વી. પી. ખર્ચ અલગ. કાઈપણ જાતના દરેક સંસ્થાના પુસ્તકે અમારે ત્યાંથી કફાયત ભાવમળશે.
લખેઃ—જૈન સસ્તી વાંચનમાળા, પાલીતાણુન( કાઠીયાવાડ.)

Page #28
Reg. No. B. 431, = II = = = = = = = શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. , = = દર માસની પૂર્ણિમાએ પ્રગટ થતું માસિક પત્ર. 5. 30 મું. વીર સં. 2459. જ્યેષ્ઠ આત્મ સં'. 38. અંક 11 મે. ઉપવાસ એનો અર્થ અને પ્રભાવ. ==0. == " અલબત્ત, એ વાત ખરી છે કે આજે જેમ આપણી ઘણી ખરી વિધિઓમાંથી અર્થ ઉડી ગયો છે, માત્ર આકાર જ રહેવા પામ્યો છે તેમ ઉપવાસ જેવી તપશ્ચર્યામાંથી પણ ઘણા અર્થ ઉડી ગયા છે. આત્મશુદ્ધિ અથવા ઇંદ્રિયનિગ્રહ એ સર્વ પ્રકારના વ્રત - તથા તપશ્ચર્યાનો મુખ્ય હેતુ હોય છે. એટલે જ ઉપવાસનો અર્થ કરતાં આહાર ત્યાગથી પણું વિશેષ ભાર આત્મનિરીક્ષણે ઉપ૨ મૂકાયેલે આપણે સ્પષ્ટપણે જોઈ શકીએ છીએ. ઉપ અર્થાત સમીપ અને વાસ એટલે વસવુંઆ બન્નેને સાથે ઘટતાં આત્મની સમિપે વસવું, અને આત્મશુદ્ધિ કેળવવી એ ઉપવાસને મુખ્ય આશય, અર્થ અથવા પ્રભાવ છે. " 6 88 જૈન " તા. 21-5-1933 ==== ==== === === =+= =[E] For Private And Personal Use Only