________________
દ્રવ્યગુણપર્યાયના રાસ
: ૧૭૫ :
સમજવું નહિ કે ચેતન દ્રવ્ય, જડને સહાયક ન બને વત નથી. એ જેમ અનંતજ્ઞાનાદિ ગુણાના માલીક અને જડ દ્રવ્ય ચેતનને સહાયક ન બને. જડ અને છે, તેમ આપણે પણ અનંત જ્ઞાનાદિ ગુણોના માલીક ચેતન પરસ્પર પોતાના ગુણ-પર્યાયની અદલા-બદલી છીએ. આમ હોવા છતાં આપણે વિભાવદશામાં નહિ કરવા છતાં એક બીજામાં સહાયકરૂપે રહી શકે આથડીએ છીએ અને તેઓ સ્વભાવમાં રમણતા પામી છે. જેમકે ખાવાની ક્રિયા જડ એવા શરીરની છે; રહ્યા છે, એનું કાંઈ કારણ? કહોકે, આપણને કાંક છતાં એકલું મડદુ (ચેતન વગરનું શરીર) કેમ ખાતું વળગ્યું છે જે એમને વળગેલું નથી. આપણને જે નથી? કહોકે, ખાવાની ક્રિયામાં મદદ કરનારો આત્મા વળગ્યું છે તે ચેતન સ્વરૂપે નથી, પણ જડ સ્વરૂપે ચાલ્યો ગયો માટે.
છે, અને એણે જ આપણી સ્વાભાવીક દશાને રૂંધી અહિં કોઈ શંકા કરશે કે, ત્યારે શું આત્મા છે. પછી તમે એને વિભાવ કહો, મેહ કહે, રાગખાય છે? તો તેના જવાબમાં જાણવું કે, એકલું દેવું કહ, ગમે તે કહે પણ એ ચેતન કે ચેતનના શરીર જેમ ખાતું નથી, તેમ એક આત્મા પણ સ્વાભાવીક ગુણ સ્વરૂપે નથી પણ એથી પર છે ખાતો નથી. એકલું શરીર જે ખાતું હોત તો મડદાને અને એ પરે જ આત્માના સિદ્ધ સ્વરૂપને આચ્છાદિત ખવડાવોને ! કેમ નથી ખાતૃ ? એકલો આત્મા જ કર્યું છે. જે આ રાગદ્વેષ, મેહે કે વિભાવદશા ૩૫ જે ખાતો હોય તે સિદ્ધ ભગવંતે પણ ખાવાની પવસ્તુએ આત્માના સ્વરૂપને ન આવયું હોત તો ક્રિયા કરે. વસ્તુતઃ ખાવાની ક્રિયા અહિં નથી એકલું આપણામાં અને સિદ્ધ ભગવંતેમાં કાંઈ પણ શરીર પણ કરતું અને નથી એટલે આત્મા પણ તફાવત ન હોત. કરત: જે કરે છે તે શરીરી કરે છે. શરીર એ ક્રિયા અહિં કોઈ એમ કહેવાની ધૃષ્ટતા કરે કે, આપકરે છે. અને એને અધિષ્ઠાતા એ ક્રિયાને મદદ કરે ણામાં અને સિદ્ધ ભગવંતેમાં કાંઇ જ તફાવત નથી. છે. પ્રસ્તુત ક્રિયામાં અધિષ્ઠાતાની મદદ એજ નિમિત્ત તો તેને પૂછવું કે, સિદ્ધ ભગવંતો તો ત્રણે કાળના કારણુતા છે.
* અને ત્રણે લોકના સમસ્ત-દ્રવ્ય, ગુણ, પર્યાયને પ્રત્યક્ષ કાનજીસ્વામી તો જેમ એક દ્રવ્યના ગુણપર્યાય જુએ છે અને તું કેમ નથી? વિશેષમાં
આજા દ્રવ્યમાં પલટે ન ખાઈ શકે તેમ એક નમસ્કાર મહામંત્રમાં નો અરિ દંતાળ કે નો દ્રવ્ય બીજા દ્રવ્યને સહાયક કે નિમિત્ત કારણરૂપે પણ પિતા એ પદો કેમ છે ? અને જો સદા
શકે એમ ફરમાવે છે. એક દ્રવ્ય બીજદ્રવ્યને નવા એ પદ કેમ નથી ? બધા આત્માઓ સિદ્ધ મદદરૂપે, સહાયકરૂપે કે નિમિત્ત કારણરૂપે પણ ન સ્વરૂપે જ છે તો નમસ્કારમાં આમ ફેરફાર કેમ ? હોઈ શકે એ અંશમાં કાનજીસ્વામીજી ભયંકર ગલતી બીજું; પરદ્રવ્ય કાંઈ કરી જ શકતું ન હોય કરી રહ્યા છે.
તે માનો કે એક માણસ રોજ પ્રાત:કાળે પાંચ વાગે ધ્યાનમાં રાખવું કે, અહિં આપણે એ આશય દ્રવ્યનું ચિંતવન, મનન અને નિદિધ્યાસન કરે નથી કે, એક દ્રવ્ય બીજા દ્રવ્યના વિકાશમાં જ સહા- છે, હવે આગલા બે દહાડાથી માંડીને એને ઝાડો થક થાય. પણ આપણે તો એટલો જ આશય છે અને પેશાબ બંધ થઈ જાય તે શું એ પ્રાત:કાળે કે, એક દ્રવ્ય બીજા દ્રવ્યના વિકાશમાં જેમ સહાય ધ્યાન ધરી શકે ખરોકે ? કહોકે, અહિં પાપ પ્રકૃતિ કરે તેમ એક દ્રવ્ય બીજા દ્રવ્યના વિકાસ રૂંધનમાં આત્માથી પર હોવા છતાં એના વિકાસ રૂંધનમાં પણ સહાયક થાય. ટુંકમાં એક દ્રવ્ય બીજા દ્રવ્યની સહાયક થઈ શકે છે. પ્રગતિ કે પીછેહઠમાં સહાયક થઈ શકે છે. જો કે માસિકના આપ ગ્રાહક છે ? જે નથી આમ ન હ તે શુદ્ધ નિશ્ચયનયની અપેક્ષાએ લ્યા તે વાર્ષિક લવાજમ રૂા.૪-૦-૦ મોકલે આપણામાં અને સિદ્ધ ભગવંતેમાં કાંઈ પણ તફા- સT કલ્યાણ પ્રકાશન મંદિર, પાલીતાણા
