________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
બી જૈન ધર્મ પ્રકાશ.
[ શ્રાવા: તે પછી જે સ્થાને આ ત્રણે બાબતોની પ્રાપ્તિ ન થઈ શકે તેમ હોય તેવા સ્થાનને તો સુભાષિત. કારના વચન મુજબ સુત્ત જનોએ- તઃ પરિવર” દૂરથી જ તે સ્થાન જવું.
दानामृतं यस्य करारविन्दे, वाक्यामृतं यस्य मुखारविन्दे । कृपामृतं यस्य मनोरविन्दे, स वल्लभः कस्य नरस्य न स्यात् ? ॥
અર્થાત–જેના હસ્તકમળમાં દાનરૂપી અમૃત હોય, જેના મુખકમળમાં વાયરૂપ અમૃત (મહૂવાકય-મિષ્ટ ભાષા) હોય, જેના મનરૂપી કમળમાં કૃપારૂપ અમૃત વસતું હોય, તે મનુષ્ય કોને પ્રિય ન થઈ પડે ?
સંસારથી નિતાર થવા માટે ઉપકારી એવા શ્રી જિનેશ્વર ભગવાનને પ્રાણીઓને ચાર પ્રકારના ધર્મો દર્શાવ્યા છે. તેમાં પણ દાન ધર્મને પ્રથમ પદ આપેલ છે. તેને સિવાયના શિયલ, તપ અને ભાવે તો તેના કર્તાને જ તારે છે; જ્યારે દાન તો દાતાને તક લેનારને એમ ઉભયને તારનાર છે. આવું દાન જેના હસ્તકમળમાં વર્તતું હોય તે મનુષ્ય જનવલ્લભ બને એમાં શું આશ્ચર્ય છે?
શાલિભદ્રજીના પૂર્વભવના ગોપબાળનું ક્ષીરદાન જાણીતું છે. શાલિભદ્રના ભવના દર ભગો એ દાનને જ આભારી છે.
જીર્ણશ્રેણી માત્ર દાન આપવાની ઉગ્ર ભાવનામાં જ બારમા દેવલોકને પ્રાપ્ત કરે છે
દાન પાંચ પ્રકારના છે: સુપાત્રદાન, અભયદાન, અનુકંપાદાન, ઉચિતદાન અને કીર્તિ દાન. એ પાંચમાંથી પ્રથમના બે અતિ ઉત્તમ, વચ્ચેનું અનુકંપાદાન મધ્યમ અને છેક બે વ્યવહારિક છે. ગૃહસ્થોએ એ પાંચ પ્રકારના દાનને યથાશક્તિ વિવેકપૂર્વક સેવવા જોઈએ આપવા જોઈએ. દાન માટે એક સ્થાને જણાવ્યું છે કે –
गौरवं प्राप्यते दानात्, न तु वित्तस्य संचयात् । स्थितिरुच्चैः पयोदानां, पयोधीनामधः स्थितिः॥
અર્થાત–દાનથી ગૌરવ પ્રાપ્ત થાય છે પણ અર્થના સંચયમાત્રથી ગૌરવ મળતું નયે મેધ અમૃત સમાન જળ આપે છે તેથી તેની સ્થિતિ ઊંચે થઈ છે અને સમુદ્રમાં વિશાળ જ હોવા છતાં તે ખાર હોઈ સૌને નિપયોગી હોવાથી સમુદ્રની સ્થિતિ ( સ્થિરતા) નીચે થઈ છે
મતલબ કે દાન એ સર્વ રીતે ઉન્નતિ કરાવનાર છે.
જેના મુખારવિંદમાંથી અમૃત સદશ વાક સરતા હોય તે પણ તેને પ્રિય ન થાથાય જ. કોઈને અપ્રિય ભાષા પસંદ નથી હોતી, પરંતુ સૌ મિષ્ટભાષાના ગ્રાહ હોય છે. લેક મધુરપ્રિય હોય છે તેથી તે શુક અને સારિકાની મિષ્ટ વાણી સાંભ સો આતુર હોય છે, ત્યારે શ્વાન, ગર્દભ કે વાયસના બેસુરા સ્વર કોઈને ગમે નથી. વાજીત્રના મીઠા સોદાથી બાળક પણ રડતું બંધ રહી જાય છે. પ્રમાણે સર્વ ઉપર મિતાનું સામ્રાજવે આપેલું છે. એટલે જે ભાવે નિ:
For Private And Personal Use Only
