________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
Trt
क
सुभाषित रत्नमाला
નnni આટલું ન હોય ત્યાં ને વસવું જત્ર વિદ્યાનો નાસ્તિ, જs Rાન્તિ પનામઃ
यत्र चात्मसुखं नास्ति, न तत्र दिवसं वसत् ॥ અર્થાત–જનાં વિદ્યાનું આગમન ન હોય, જ્યાં ધનનું આગમન ન હોય અને જયાં આત્મસુખ ન હોય ત્યાં એક દિવસ પણ ન વસવું.
ઉપરના લેકમાં ત્રણ વસ્તુને જ્યાં અભાવ હોય ત્યાં ન રહેવાનું સૂચવ્યું છે. તેને હવે પૃથ રીતે તપાસીએ.
વિદ્યા એ ગુમ ધન છે. વિદ્યા એ પરમ સુહ ( મિત્ર) છે. વિદ્યા એ ચોર ચોરી ન શકે તેવું અને ભાઈઓ ભાગ ન પડાવે તેવું ઉત્તમોત્તમ ધન છે. રાજા તો પોતાના દેશમાં જ પૂજાય છે પરંતુ વિદ્વાન તો સર્વત્ર પૂજાપાત્ર બને છે. આવી જે ઉત્તમ વિદ્યા, તેનું આગમન જ્યાં ન હોય ત્યાં રહેવું તે મહાન લાભને હાથે કરીને જતો કરવા જેવું કાર્ય ગણી શકાય. તેથી સુજ્ઞ મનુષ્યનું એ કર્તવ્ય છે કે–પોતે જ્યાં વસે ત્યાં વિદ્યાપ્રાપ્તિના સાધને જરૂર વસાવે.
બીજી બાબત ધનપ્રાપ્તિ વિષેની છે. દશ પ્રાણથી જીવન ટકી શકે છે, પરંતુ ધન એ અગિયારમે પ્રાણું ગણાય છે. સર્વ સાંસારિક કાર્યો અને મનના મને રથ તેનાથી પરિપૂર્ણ થાય છે. યાવત ધાર્મિક કાર્યોમાં પણ તેની આવશ્યકતા રહે છે. તેથી જે સ્થાનમાં ધનાતેમ ન હોય ત્યાં જવાથી શું ફાયદો મળે? ધન માટે કહ્યું છે કે :--
चांडालोऽपि नरः पूज्यो, यस्यास्ति विपुलं धनं ।
शशिना तुल्यवंशोऽपि, निर्धनः परिभूयते ॥ અર્થાત--પુષ્કળ દ્રવ્યવાન ચાંડાલ હશે તે પણ પૂજ્ય ગણાશે; જ્યારે ચંદ્ર તુલ્ય જજવળ વંશવાળા મનુષ્ય પણ જે નિધન હશે તે સર્વત્ર પરાભવ પામશે.
ત્રીજી બાબત છે આત્મસુખની. એ તે સ્પષ્ટ છે કે ગમે તેટલા દ્રવ્યની પ્રાપ્તિ થઈ કિય અને થતી હો, દેશ-વિદેશમાં વિખ્યાતકારી એવી મહાન વિદ્યા પણ મળી હોય,
પ્રકારની સંપત્તિની વૃદ્ધિ થતી હોય છતાં પણ જે તે સ્થાનમાં આત્મસુખ ન 3 હેય, આત્મજ્ઞાત્નિને અભાવ હોય, આત્મા સદા દુઃખારૂં રહેતો હોય તો તે સ્થાન
મનું ? એ વિપુલ સમૃદ્ધિનું શું પ્રયોજન હેય ભલા ? તેથી આત્મસુખની પ્રાપ્તિ નાના સ્થાનને પણ ત્યાગ કરે ઇષ્ટ છે.
ઉપર દશાવેલો એક એક બાબતોના અનાવવાળા સ્થાનનો ત્યાગ કરવો ઉચિત છે
For Private And Personal Use Only
