________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
انفنننننننن
सुभाषितरत्नमंजूषा
1 2 3 परस्पृहा महादुःग्वं. निःस्पृहत्वं महामुख ।
एतदुक्तं समासेन, लक्षणं सुखदुःखयोः ॥ જગતના જીવમાત્રને સુખની ચાડના છે અને સર્વ જીવોને દુખ અપ્રિય છે. આમ છતાં સુખ કે દુઃખની પ્રાપ્તિ કાંઈ તેના તાબાની વાત નથી, કારણ કે જેવાને સુખ કે દુઃખની પ્રાપ્તિ થાય છે તે તેના કર્માનુસાર જ પ્રાપ્ત થાય છે. એ અચળ એવો જૈન સિદ્ધાંત છે એટલે પૂર્વભવે બાંધેલા કર્મને અનુસારે ભવમાં જે કાંઈ સુખ કે દુઃખની પ્રાપ્તિ થાય તેમાં જીવનું જોર ચાલી શકે નહીં જીવ કર્મ બાંધતી વખતે સ્વાધીન છે, ભગવતી વખતે પરાધીન છે. જે બાંધતી વખત વિચાર રાખે અને ભગવતી વખતે મુશ્કેલી પડશે એ ભૂલે નહીં તે જીવ જરૂર ઓછાં કર્મ બાંધે અને જે એવી સાવચેતી રાખે તે જરૂર સુખની પ્રાપ્તિ વિશેષ અને દુખની પ્રાપ્તિ અપ થાય.
ઉપર બતાવેલા લેકમાં સુખ અને દુઃખની વ્યાખ્યા જુદા પ્રકારે જ આપેલ છે. તેમાં તે કહે છે કે–આ જીવને પરપુગળની સ્પૃહાઈછા-વાંચ્છા તે જ મહાદુઃખ છે અને નિઃસ્પૃહતા-પરપુગળની અનિચ્છા તે જ મહાસુખ છે. એમ પર શબ્દથી અન્ય મનુષ્યાદિની પાસેથી મેળવવાની ઈચ્છાનો પણ સમાવેશ કરવા અને તેની પણ પૃહા ન કરવી. પિતાના આત્મબળ ઉપર જ ચુસ્ત રહી સુખ મેળવવાનું અને દુ:ખને દૂર કરવાનો પ્રયત્ન કરે. આ ઉપર બતાવેલ. લેકનું રહસ્ય છે.
આ જગતમાં જીવ સુખનું સાધન ધનને માને છે. તે ધન મળ્યા છે સુખ ન મળે, તે ધનને સુખના સાધનોમાં વાપરી ન શકે ત્યારે સમજવું તે ધનની વાસ્તવિક માલકીમાં કાંઈક વાંધો છે. એક કવિ કહે છે કે –
ધન મળ્યું ને સુખ ન મળ્યું. તેની કમની કુડલી કાણી;
ક્યાં તે ભાગ્ય કેકનું ભોયું. ને કયાં તો ખાટી કમાણી.
એટલે લાભાંતરાયના ક્ષયોપશમથી–લાભાંતરાય તોડેલ હોવાથી દ્રવ્ય મ પણ જે ભેગાંતરાય તોડેલ ન હોય તો તે ભેગવી શકાય નહીં અને દાનાંતર તોડેલ ન હોય તો દાનમાં આપી શકાય નહીં. તે પ્રસંગે જરૂર સમજવું તે લક્ષ્મી કોઈ બીજાના ભાગ્યની છે અર્થાત તેને ભગવનાર કઈક બીન જન્મેલ છે. અથવા તે કમાણી જ ખોટી છે-માની લીધેલી છે અથવા પેટે , પાપ્ત કરેલ છે કે જે સુખે ભેગવી જ ન શકાય આ બાબત સુજ્ઞજનોએ - 4 વિચારવા યોગ્ય છે. ટૂંકા શબ્દોમાં પણ આ પદ્ય સારો બોધ આપે છે. કુંવર
For Private And Personal Use Only
