________________
ધુમાડે લેખકનું સૂચક પ્રતીક દેખાય છે. બહાર એ કાઢી પડિયામાં મૈને પાણી પાતી મારી ટેનમાં વાર્તાનાયકની ભ્રમણા જીઓ; “ ક્યાંકથી કાળો પત્નીના ચહેરાને તેના વાળની લટે આકર્ષક દેખાયો. ધુમાડ, ગોળ વળાંટા લેતે ઉપર ચઢવા લાગ્યો, હું તાકી રહ્યો. મારી હડપચી? જાણે જ છો ચઢતો જ ગયો પછી ધીમે ધીમે કોઈ ભારે અનિષ્ટની આજે હું આ શું અવનવું જોઈ રહ્યો હતો. અમારા જેમ પાછો નીચે ઊતરવા માંડ્યો, નીચે ઊતરતો લગ્નજીવનનાં છેલલાં દસ વરસમાં આ પવન કઈ અટકી પડ્યો અરિજદના એક મિનારા પાસે. મિના- દિવસ કેમ ન હતો વા? કેમ આ રીતે લટ એના રની છેક છેટલી ઉપરની બારીમાં એ ધૂમ્રલય મુખ પર કમાનની પેઠે મૂકી ન હતી ? (પૃ. ૫ર-પ૩) સેયમાં જેમ કોઈ સૂત્ર પરવતું હોય તેમ પ્રવેશ્ય’ ભેને બે હાથ વડે તેના ગાલને બચીઓથી નવા(૫. ૨૯).
જતા આ વર્તાનાયકના મનથી મેં ડબામાં ખોવાઈ લેખકનું તાત્પર્ય એ છે કે જિંદગી પણ આ જતાં જ વિચાર કરી જાય છે : “ચાલો એક મસૂત્રથી પરોવાયેલી છે? ધૂમવલય જિંદગીમાં કથા પૂરી કરી.' ગૂંગળામણ પ્રેરે છે? વાર્તાને અંતે પણ એન્જિનના
કથાના કેન્દ્રમાં ભને મૂકીને લેખકે વાર્તાનાયકની ધુમાડાની અસરમાં સાંકળ ખેંચવા માટે લાંબા સંવેદનપતા અને જીવનના ફેરા વિશેની નિર્લેપતા થયેલે હાથ ગૂંગળાવા માંડે છે.
અથવા તો તટસ્થતા ઉચિત પરિસ્થિતિઓ અને લેખકે વાર્તાનાયકને સર્જક ચીતર્યો છે. એ સ્વાભાવિક વાણી દ્વારા પ્રગટ કરી છે. સંવેદનપટુ છે છતાં તટસ્થ છે: પત્ની સાથે કંકાસ
વાર્તાકાર નાયકના અનેક પ્રતિભાવો અથવા તો થયા પછી સ્ટવ સળગાવતી પત્નીને જોઈ: “આ
સંવેદનો દ્વારા જીવનને વિવિધ રીતે સ્પર્શે છે અને બલાથી કેમ છુટાય? ને તુરત આવ ભપક્યા કપાળની જીવનનું આવું વૈવિધ્ય જાણવાન માણવાનો મોકો આ કરચલીઓ સરખી થઈ ગઈ હડપચી નીચે લબડતી
કથા દ્વારા મળતો હોય તે પછી “ફેર” નિષ્ફળ તો તે પટ દઈ પાછી વખાઈ ગઈ વન્સર હું ઊભે નથી જ એની પ્રતીતિ થાય છે. થ, કોણ જાણવાનું છે કે”
Stream of consciousness' ulaz આ એક પ્રકારનું સંવેદન.
ચેતના પ્રવાહની દિશામાં ગતિ કરતી આ લઘુનવલ અને ટેનમાં પાણી પીતી પત્નીને જોતા નાયકનું ભાવિ નવલકથાકારો માટે અનેક શક્યતાઓને સંવેદન જુઓ :- “પવનની એક લહેરખી આવી. પ્રદેશ ઉપાડી આપે છે.
મધુસૂદન પારેખ
૩૩૪
[ રિપ્રકાર, સપ્ટેમ્બર '1
