________________
૨૮]
બુદ્ધિમભા [ તા, ૧૦-૮-૧૯૬૪ સવાલ ઊભો કરે છે, સાંપ્રદાયિક આવું જ બીજું આશ્ચર્ય થી ગાંધીના માનસનું તે આ પ્રતિબિંબ નહિ હોય છવન ચદ્ધિ તેમજ પત્રોના ઉતારા ને ? "આથી જ આ પુસ્તકને શ્રી વિષે થયું ? જનતાને તેમજ સરકારને ગાંધીના ચૂંટેલા ભાષણો તરીકે માન- જેને પરિચય કરાવવાનું છે તેનું વાનું મન ના પાડે છે. આખુંય પુસ્તક જીવન ચરિત્ર સાવ છેલ્લે મૂક્યું છે. ને વાંચી જતાં એમ જ કહેવું પડે કે આ તેમના ભાષણે આગળ મૂક્યા છે. પુસ્તક શ્રી વીરચંદ રાધવજી ગાંધીના સભાઓમાં આપણે જોઈએ છે કે જૈનધર્મ વિષયક ભાષણોનું છે. આ જે વક્તા સભાજને આગળ બેલવાનો પુસ્તકના સંપાદકે જે વધુ મહેનત લઈ હોય છે તેને પ્રથમ પરિચય આપવામાં તેમના વિવિધ ભાષાને સંગ્રહ આપ્યો આવે છે અને પછી વકતા તેનું પ્રવચન હત તે શ્રી ગાંધીના સર્વતોમુખી શરૂ કરે છે. પ્રતિભા, તેમજ તેમના અનેકાંતના પ્રયાસને વધુ ન્યાય મળત. અને જૈનેતરો પરંતુ આ પુસ્તકમાં ઉલ્ટી ગંગા પણ તેમને પિતાના માની વધાવી લેત વહે છે.
બીજું આ ભાષણના સ્થળ સમયની એક વાત તો આપણા મજ વિગત પણ જાણવા મળતી નથી. ઈતર સમાજ માટે દીવા જેવી સ્પષ્ટ છે. પરિષદમાં આપેલું ભાષણ પણ કયા દિવસે ઘણું જ એાછા માણસો શ્રી ગાંધીના આપ્યું ને કેટલું આપ્યું તે પણ સ્પષ્ટ ઉછવન અને કવનને જાણે છે. વિવેકથતું નથી. કારણ પુસ્તકના પાન નં. નંદને જાણનાર ઘણું છે જ્યારે તેમની
ઉપર છેલ્લે હિંદુ ધર્મની ટીકાઓને જ સાથે જનાર શ્રી ગાંધીને બહુ ઓછા જવાબ જે આપવામાં આવ્યો છે, તે ઓળખે છે. ત્યારે તેમને પરિચય પરિષદના તેમના ભાષણમાં જવાબ તેમજ વિદેશના લોકોએ તેમને કેવી આ હતો કે બીજી કઈ જગાએ ? રીતે સનમાન્યા હતા એ જે પ્રથમ એ કંઈ જ સ્પષ્ટ થતું નથી આવી જ બતાવવું જોઈએ તેને બદલે ગાડી બીજી ગરબડ પાન નં. ૯૭ વાંચતાં પાછળ ઘેડ મૂકવા જેવું કેમ કર્યું થાય છે. ધર્મ મહેસવ એ ભાષણ હશે તે સમજાતું નથી. નથી, તેમના અપ્રગટ લખાણનું એક પાનું છે. જો કે ફુટનેટમાં તેને
વળી આ પુસ્તક માત્ર અંગ્રેજીમાં જ ઉલ્લેખ આ જ છે. પરંતુ સવાલ
પ્રગટ કર્યું છે. જાણે શ્રી ગાંધી માત્ર એ થાય છે કે ભાષાના પુરતકમાં
અંગ્રેજી જાણનારાઓના જ ન હોય ? આવું એકાંદ પાનું શા માટે લેવામાં અંગ્રેજી પુરતક સાથે હિંદી-ગુજરાતી
મરાઠી. વગેરે ભાષાઓમાં પણ મિનું
