________________
બત્રીશી-૧૪, લેખાંક-૮૧
૮૮૧
ઉપચરિતપૂર્વસેવા આ બધાની અચરમાવર્તમાં વિદ્યમાનતા ને ચરમાવર્તમાં અવિદ્યમાનતાને જણાવતા હોય... એકાદ ઈશારો સુધ્ધાં એવો જોવા મળતો નથી કે જે આ બધાની ચરમાવર્તમાં પણ સંભાવના હોવી સૂચિત કરે.
એ જ રીતે સહજમળઠ્ઠાસ, મુક્તિદ્વેષ, અપુનર્બંધકત્વ... આ બધા માટે અચરમાવર્તમાં જ નિષેધ ને ચરમાવર્તમાં નિશ્ચિત વિદ્યમાનતા જણાવતા હોય એવા જ ઢગલાબંધ પ્રતિપાદનો મળે છે. ચરમાવર્ત શરુ થયા પછી પણ અમુક કાળ સુધી આ સહજમળÇાસ વગેરે ન થયા હોય એવું સૂચવનાર કોઈ વચન મળતું નથી. માટે આ બધા વચનો એ વાત નિઃશંક પુરવાર કરે છે કે ચ૨માવર્ત પ્રવેશથી જ જીવ અપુનર્બન્ધક બની જાય છે.
જે જીવને ઉત્કૃષ્ટસ્થિતિબંધ કરાવનાર અતિતીવ્રસંક્લેશ હવે ક્યારેય થવાનો હોતો નથી. અર્થાત્ એવા સંક્લેશની યોગ્યતા જ જીવમાંથી ખતમ થઈ ગઈ છે એવા જ જીવની પૂર્વસેવા ઉત્તરોત્તર ભવવૈરાગ્યનું કારણ બનતી હોવાથી મુખ્ય છે, એ વિના નહીં. એટલે કે સહજમળનો = કર્મબંધના કારણભૂત યોગ-કષાયની યોગ્યતાનો પ્રતિ આવર્ત ઘટાડો થતો હોવા છતાં, ઉત્કૃષ્ટ સ્થિતિબંધનું કારણ બનનાર અતિતીવ્ર કષાય સંભવિત રહે એટલી યોગ્યતા જ્યાં સુધી ઊભી છે, ત્યાં સુધી કરાતા ગુરુપૂજનાદિ મુખ્ય પૂર્વસેવારૂપ બની શકતા નથી, કારણકે આ મળ = યોગ્યતા, આ પૂર્વસેવાને કર્મબંધ ભવવૈરાગ્યાદિનું નિમિત્ત બનવા દેતો નથી. તીવ્ર ભવરાગની હાજરી ભવવૈરાગ્યની પ્રતિબંધક છે એમ સમજાય છે. કર્મબંધના કારણરૂપ કષાયરૂપે પરિણમવાની યોગ્યતાસ્વરૂપ આ સહજમળ કાળક્રમે ઘટતાં ઘટતાં એવો ઘટી જાય કે જેથી હવે ગમે તેવું પ્રબલ નિમિત્ત મળે તો પણ, અતિતીવ્રકષાયરૂપે આત્મા પરિણમી શકે જ
