________________
૯૫૦
બત્રીશીના સથવારે-કલ્યાણની પગથારે માટે આ પરિણામને “પ્રન્થિ' કહેવાય છે.
જીવ મોહનીયકર્મની સ્થિતિસત્તા જ્યારે એક કોટાકોટિ સાગરોપમ કરતાં પણ પલ્યોપમના અસંખ્યાતમા ભાગ જેટલી ન્યૂન કરે છે ત્યારે યથાપ્રવૃત્ત કરણ પામે છે. અનાદિસંસારમાં આ કરણ યથા = પૂર્વે જે રીતે પ્રવર્તેલ હતું એ રીતે ફરી પ્રવૃત્ત થાય છે. માટે એને યથાપ્રવૃત્તકરણ કહે છે. અભવ્યાદિજીવો પણ આ કરણ પામી શકે છે. આવી અવસ્થામાં તીવ્ર રાગ દ્વેષ પરિણામરૂપ ગ્રન્થિ ઉપસ્થિત થાય છે. આમ ગ્રન્થિ સુધી પ્રથમ કિરણ હોય છે.
જેઓ પરાક્રમ ફોરવીને ગ્રન્થીને ઉલ્લંઘવાનો પુરુષાર્થ આદરે છે તેઓને બીજું અપૂર્વકરણ પ્રવર્તે છે. અનાદિ સંસારમાં પૂર્વે ક્યારેય ન પ્રવર્તેલી હોય તેવી સ્થિતિઘાતાદિ પાંચ પ્રક્રિયાઓ અહીં પ્રવર્તતી હોવાથી આને અપૂર્વકરણ કહે છે. ગ્રન્થિ ભેદાતી હોય ત્યારે આ બીજું અપૂર્વકરણ હોવાથી એ પૂર્ણ થવા પર ગ્રન્થિ ભેદાઈ જાય છે. ત્યારબાદ જીવ અવશ્ય અનિવૃત્તિકરણ પામે છે. આ કરણ સમ્યક્ત પમાડ્યા વગર નિવૃત્ત થતું નથી, માટે એને અનિવૃત્તિકરણ કહે છે. એ પૂર્ણ થવાના બીજા જ સમયે જીવ સમ્યક્ત પામી જાય છે. આ ત્રણેમાં “કરણ' શબ્દનો અર્થ જીવના એવા વિશુદ્ધ અધ્યવસાય છે. આ ત્રણે કરણોની વિશેષ વાત કમ્મપયડી વગેરે ગ્રન્થોમાંથી જોઈ લેવી.
પ્રશ્ન : ગ્રન્થિભેદનો પ્રભાવ શું છે? - ઉત્તરઃ સમ્યત્વથી પડ્યા પછી પણ ભિન્નગ્રન્થિકજીવને ગ્રન્થિને ઉલ્લંઘીને કર્મબંધ થતો નથી. તેથી કદાચ મિથ્યાત્વી બને તો પણ એનો આશય શુભ હોય છે એમ નિશ્ચિત થાય છે. કહેવાનો ભાવ એ છે કે ભિન્નગ્રન્થિજીવ તેવા પ્રકારના સંક્લેશના કારણે સમ્યક્તથી
