________________
૮૮૦.
બત્રીશીના સથવારે-કલ્યાણની પગથારે કે મલ-વિષ અત્યંત ઉત્કટ હોવાના કારણે અપુનર્બન્ધકાદિ અવસ્થા નહીં પામેલા શેષજીવના ભવાસંગરૂપ મલવિષનો આવેગ અંશમાત્ર પણ દૂર થતો નથી. એ થોડો પણ દૂર થાય તો જીવ અપુનર્બન્ધક જ બની જાય.
યોગબિન્દુ (૧૪૭)માં કહ્યું છે કે “જે ભવ્યજીવોને ચરમાવર્તવર્તી હોવાના કારણે મુક્તિપર દ્વેષ હોતો નથી.....' અહીં મુક્તિદ્વેષ ન હોવામાં કારણ તરીકે ચરમાવર્તમાં રહેવાપણું કહ્યું છે. એટલે કે જે કોઈ ચરમાવર્તમાં આવે એ બધાનો મુક્તિદ્વેષ રવાના થઈ જ થાય. ને એ રવાના થઈ જાય એટલે ભવાભિમ્પંગ, ભવાભિનંદીપણું, તીવ્રમલ, ભવવૈરાગ્યભાવ વગેરે રવાના થઈ જ જાય. કારણકે આ બધા પર્યાયવાચી શબ્દો જેવા જ છે અને આ વિદાય થાય એટલે અપુનર્બન્ધત્વ આવી જ જાય
યોગબિન્દુ (૯૯)ની વૃત્તિમાં કહ્યું છે કે અપુનર્બન્ધકાદિ મહાત્માઓને અતિ દઢ ભવાભિવંગ હોતો નથી, અન્ય જીવોને= અચરમાવર્તવર્તી જીવોને તે હોય છે. આમાં અપુનર્બન્ધકથી ભિન્નજીવો તરીકે અચરમાવર્તવર્તી જીવો કહ્યા છે, એનો મતલબ સ્પષ્ટ જ છે કે ચરમાવર્તવર્તી તો અપુનર્બન્ધક જ હોય.
કપિલવગેરેએ નિરૂપેલી પૂર્વસેવા ચરમાવતની નજીક રહેલા અચરમાવર્તમાં હોય છે, ચરમાવતમાં નહીં એમ હું માનું છું, કારણકે એ પૂર્વસેવામાં તો ભવાભિવંગ હોય છે.”
(યોગબિંદુ-૯૭)નું આ વચનપણ ચરમાવર્તિમાં ભવાભિવૃંગનો અભાવ અને અપુનર્બન્ધકત્વની વિદ્યમાનતા જણાવે છે.
આ સિવાય પણ આવા અન્ય ઢગલાબંધ વચનો મળે છે જે ભવાભિનંદિતા, ભવાભિવૃંગ, મુક્તિદ્વેષ, ભવવૈરાગ્યભાવ,
