________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૯૮
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
ગમિક સાહિત્યના ઇતિહાસના પ્રકાશન માટે વિચાર પણ ખાસ કરીને અદ્ધમાગધી સિવાયની મરહદી, કર મને ઉચિત જણાય છે. આ કાર્ય જે બનશે સેરસેણી અને અરહર ભાષાની કૃતિઓ તેમજ તે સમગ્ર જૈન સાહિત્યની ઘેરી કે આછી રૂપરેખા સંસ્કૃત, ગુજરાતી વગેરે કૃતિઓ ઉપરાંત કાનડી આલેખ્યાને મને સંતોષ મળશે.
અને તામિલ જેવી દ્રાવિડ ભાષાઓમાં ગૂંથાયેલી અત્યારે પાઈય (પ્રાકત) ભાષા અને કૃતિઓને પણ આમાં સમાવેશ થાય છે. આમ સાહિત્ય એ નામનું પુસ્તક છપાય છે. એમાં અ. ભાષા અને સંપ્રદાય એ બંને દૃષ્ટિએ અનાગમિક નાગમિક સાહિત્યની કેટલીક સામગ્રી મેં રજુ કરી સાહિત્યની યોજના વિચારવા જેવી છે. વળી વિષયને છે. એમાં ગુજરાતમાં પાઇય કૃતિઓ પૂરતી વાતે પણ પ્રદેશ વ્યાપક અને વિવિધતાપૂર્ણ છે, કેમકે વિચારાઈ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય દષ્ટિએ જૈન સાહિત્યને એમાં કેવળ ધાર્મિક બાબતેને જ સ્થાન નથી, પણ મૂલ્યાંકન કરાવવામાં સુગમતા કરી આપવાને માટે ધર્મ નિરપેક્ષ અલબત્ત ધર્મવિરોધી નહિ એવી મરથ સફળ થાય એ હેતુથી મેં અંગ્રેજીમાં બાબતે પણ છે જ. પ્રસ્તુત પુસ્તક રહ્યું છે.
આ પરિસ્થિતિને લક્ષ્યમાં રાખી મેં જે યોજના પાઇય (પ્રાકૃત) ભાષા અને સાહિત્ય કરી છે તેની આછી રૂપરેખા હું આલેખું છું. એ નામનું મારું પુસ્તક છપાવવું શરૂ થયું ત્યાર થી પ્રથમ જૈન અનાગમિક સાહિત્યને તાંબાદ મને જેનોનાં સંસ્કૃત સાહિત્યનો ઈતિહાસ બરીય સાહિત્ય અને દિગંબરીય સાહિત્ય એમ બે એ નામનું પુસ્તક તૈયાર કરવાનું મન થયું અને મેં ખંડોમાં વિભકત કરવાનો વિચાર આવ્યું હતું. આ દિશામાં થેડીક પ્રગતિ કરી ત્યાં તે ગુજરાતી કેમકે આ પદ્ધતિએ મેં ભાંડારકર પ્રાચ્યવિદ્યા સંશસાહિત્યના સર્જન-વર્ધનમાં જૈનેને ફાળો ધન મંદિર(પૂના)માં જે મુંબઈ સરકારની જૈન દર્શાવતું પુસ્તક લખવાનો વિચાર રફુર્યો પરંતુ આ હાથથીઓ છે તેનું વર્ણનાત્મક સુચીપત્ર આજકાર્ય માટે પૂરતો સમય ન હોવાથી એ તે મંદ થી વીસ વર્ષ ઉપર શરૂ કર્યું હતું (અને ત્રણ ગતિએ ચાલે છે.
વર્ષમાં એ કાર્ય પૂર્ણ કર્યું હતું, જો કે અત્યાર અનામિક સાહિત્ય એટલે કેવળ વેતાંબરાની સુધીમાં લગભગ ત્રીજા ભાગ જેટલું જ મારું લખાણ જ કૃતિ નહિ. જો કે એની મુખ્યતા ઇત્યાદિ ખરી. પ્રસિદ્ધ થયું છે) આજે આ વિચાર મેં જો કે જે જૈન આગમ આજે મળે છે તેની સાથે રૂઢિ છે, કારણ કે એથી એક તે જૈન સાહિત્યના વિકાચુત દિગંબરોને કંઈ લેવાદેવા નથી એટલે આગ- સનો ઇતિહાસ કેટલેક અંશે નાહક બેવડાય છે અને મિક સાહિત્ય એ વેતાંબરોની જ સંપત્તિ હોવાથી બીજું, એક બીજાના પૂરક અંગેની એક સાથે
એના ઈતિહાસમાં કેવળ વેતાંબર કૃતિઓનો જ રજાઆતની વાત જતી કરવી પડે છે. નિર્દેશ મળે એ સ્વાભાવિક છે. દસયાલિયની ભાષાદીઠ સાહિત્યના વિભાગે પાડી એને ઇતિટીકા જેવી કઈ કૃતિ તે વિરલ જ ગણાય. અના- હાસ લખી શકાય ખરે અને એ દિશામાં ઉપર ગામિક સાહિત્યની વાત જુદી છે. એમાં દિગંબર- સૂચવાયા મુજબ મેં થોડે ઘણો પ્રયાસ પણ કર્યો કતિઓને પણ સ્થાન છે. વળી આ સાહિત્ય એટલે છે પરંતુ પાઈપ (પ્રાકૃત) યુગ આગળ જતાં સંસ્કૃત અદ્ધમાગહીમાં રચાયેલ આગમે અને એના ઉત્તર યુગથી સર્વથા અલિપ્ત ન રહેતાં એને સંપર્ક સાધે ભારતની માનનીય ભાષાઓમાં ગૂંથાયેલા સંસ્કૃત છે એ વાત વિચારતાં મેં પ્રસ્તુત પુસ્તક માટે આ ઈત્યાદિ ભાષામાંનાં વિવરણની જ કૃતિઓ એમ નહિ, યોજના પસંદ કરી નથી, આમ બે માર્ગ છોડી મેં
For Private And Personal Use Only
