________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
યેાગમીમાંસા XX
(સંગ્રા॰ મુનિ પુણ્યવિજય-સ`વિજ્ઞપાક્ષિક. )
(
( ગતાંક પૃષ્ઠ. ૧૯૨ થી શરૂ )
(
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
ચેોગપ્રાપ્તિની મૂળ ભૂમિકા અપુનખ``ધક દશા છે. યદ્યપિ અપુન ધકાદિને પણ જેઓ મિથ્યાત્વની ઉત્કૃષ્ટ સ્થિતિના માત્ર એક જ વાર બંધ કરે તે ‘ સમૃ િધક ' અને ન કરે તે અપુનમ ધક કહેવાય છે. સકૃત્ય ધક જીવ પણ અપુનમ ધકની યાગ્યતા સંપાદક છે, જેને સંસાર દાઢ પુગલપરાવર્ત્ત` હાય છે, તે જો
અ`ધક દશાને પ્રાપ્ત થાય છે. એટલે કે એ છવા લેાકેાત્તર ધર્મની પ્રાપ્તિ માટે અધિકારી અને છે. કારણ તેઓના મિથ્યાત્વની અત્યંત મંદતા થઇ ગઇ છે. એટલે એમનું મન અ ંશમાં શુદ્ધ બનેલું છે. તેથી જ ધર્મબીજના વપન માટે યેાગ્ય બનેલું છે. ધર્માંબીજ ઉપરથન મુજબ જ છે. “ર્ આ ૨ રળે પ્રીતિ રૂ અ
મિથ્યાત્વની
કે ચરમા ને પામેલેા નથી, કિન્તુ સમીપ-વિજ્ઞo સંવવામ; ૧ જ્ઞિજ્ઞાસા (તત્ત્વની જિવતી હાવાથી ભાવિમાં પામવાની તેની યાગ્યતાજ્ઞાસા ) તશસેવા ચશુદ્ધાનુષ્ઠાનજાળમ્ ” છે. અનંતા પુદ્ગલપરાવર્ત્ત ખપાવી આ આ ધર્માંબીજના ઉપાદાન ( ગ્રહણુ ) સમયે સ્થિતિએ ચરમાવતાની સામીપ્યમાં પહોંચવું એ જેમ અપ્રમત્ત સરાગ તિ તેને વીતરાગ દશાની પણ વિરલ છવામાં સંભવિત છે. જો કે એનું પ્રાપ્તિમાં જેવા અનુભવસિદ્ધ આનંદ અથવા અનુષ્ઠાન તે અપ્રધાન જ છે; છતાં ભગવાન અતિશયને લાભ થાય છે; કારણ તથાવિધ જિનેશ્વરદેવના વ્યવહારવર્ડ અર્થાત્ સદનુષ્ઠાનના વિશિષ્ટ ક્ષાપશમ થયા છે, તેવી જ રીતીએ અભ્યાસરૂપ ક્રિયાએ કરી અને ગીતા શુર્વા-અભિન્ન ગ્રન્થિ જીવને પણ ચરમાવ માં ચરમ દિની પારત ત્ર્યતાએ ભાવિમાં એ અપવતન-યથાપ્રવૃત્તિકરણના સામર્થ્ય થી શીલને ચાગ્ય થવાથી ક્રમિક સુદ્ધિનું પાત્ર ખની શકે છે. એ જીવાને દ્રવ્ય સમ્યક્ત્વ અને દ્રવ્ય દીક્ષાની પ્રાપ્તિ કરાવી મુક્તિમાં માકલ્યાને શાસ્ત્રમાં ઉલ્લેખ છે, તથાપિ મુખ્યત્વે યાગની ભૂમિકાના પ્રારંભકાળ અપુનમ``ધક દશાથી છે અને એ જ મોનીન્દ્ર વ્યવહારમા ને અર્થાત્ માર્ગમાં પ્રવેશને ચાગ્ય છે. એ અપુન ધક જૈન પણ હાઈ શકે અને ઇતર પણ હાઇ શકે. શુદ્ધ અનુષ્ઠાનકારી જીવાના નિરીક્ષણથી જેએના માનસમાં તે સદનુષ્ઠાનકારી જીવા પ્રત્યે આદર અને બહુમાન પ્રગટ થાય, તથા ભવઉદ્વેગ સહિત શુદ્ધાનુષ્ઠાનકરણની ઇચ્છા થાય, તે જીવા અર્જુન
મદતા અને સમ્યક્ત્વની સન્મુખતા થવાથી તાવિધ ક્ષયાપશમના ચેગે ચાગબીજના ઉપાદાન સમયે કોઇ અપૂર્વ માત્ર સ્વાનુભવસિદ્ધ અતિશયિત આનંદ પ્રાપ્ત થાય છે. ધમ સંગ્રહમાં ‘ધર્મવીપ્રસ્થાપિ અસુમવાસ્થä' ઇત્યાદિ કથનથી પણ સિદ્ધ થાય છે. એટલું વિશેષ કે-આ ચાગબીજોનુ જિનેશ્વર દેવાદિ પરત્વે પ્રશસ્ત કુશલ ચિત્ત ઇત્યાદિનું ઉપાદાન જૈન દર્શનાભિમત અપુનમ ધક કરી શકે છે. જ્યારે ઇતર દશ નાભિમત અપુનખ ધકમાં તેની યાગ્યતા માત્ર હાય છે. તે જ્યારે જૈન દર્શનમાં આવે ત્યારે આનું ઉપાદાન કરી શકે છે. સિવાય બીજા
For Private And Personal Use Only
