Atmanand Prakash Pustak 023 Ank 11

Author(s): Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Publisher: Jain Atmanand Sabha Bhavnagar

Page 5

સાંસારિક જીવન.
૨૫૭
છે કે જે યુવક પેાતાની ખાલ્યાવસ્થામાં ઘણેાજ સુશીલ, સાત્વિક અને વિનમ્ર હાય છે તે એકાદ બે વર્ષ ખરાબ સંગતિમાં રહેવાથી એવા અગડી જાય છે કે ફરી તેના સુધરવાની જરા પણ આશા રહેતી નથી.
બાળકાના સ ંબંધમાં તે એમ કહેવામાં આવે છે કે તે બહુજ અનુકરણપ્રિય હાય છે, પરંતુ યુવકે અને વૃદ્ધો પણ કાંઇ ઓછા અનુકરણપ્રિય નથી હાતા. તેએ પણ પેાતાના સેામતીએને જે કાંઇ કરતાં જુએ છે તે પાતે જ કરવા લાગી જાય છે. વાત એમ છે કે સંગતિમાં એટલે બધા પ્રભાવ રહેયેા છે કે તે બીજાના ચારિત્રના સંગઠનમાં અસર કર્યા વગર રહેતી જ નથી, પ્રત્યેક મનુષ્ય ઉપર તેના સેાખતીઓના આચાર વિચાર, રહેણીકરણી અને વાતચીત વિગેરેના ઘણા પ્રભાવ પડે છે. જે રીતે માપણાં શરીરના સંગઠનને આધાર આપણાં ભાજન ઉપર રહેલા છે તેવી જ રીતે આપણાં વિચાર અને વ્યવહાર આદિના સંગઠનના આધાર આપણી સંગતિ ઉપર રહેલા છે.
એક વિદ્વાન મહાશયે ઉદાહરણ અથવા આકર્શીને મનુષ્યના સૌથી મહાન શિક્ષક કહ્યો છે અને એ વાત વાસ્તવિક રીતે ઠીક પશુ છે. માટાઓના પ્રભાવ નાનાએ ઉપર તેા પડે છે જ, પર ંતુ નાના અને દુ લ પ્રકૃતિના લેાકેાના પશુ ખીજાએ ઉપર કાંઇ ને કાંઇ પ્રભાવ જરૂર પડે છે જ. એ પ્રભાવ કેવળ ખાળક તેમજ યુકે ઉપર જ નહિ, પરંતુ વૃદ્ધો પર પણ પડતા જોવામાં આવે છે. લેકે દેખાદેખીથી કાઇ કામ કરવા લાગી જાય છે અને સમય જતાં તે કામ કરવાનુ એના અભ્યાસમાં પરિણત થઈ જાય છે અને પછી એ અભ્યાસના પંજામાંથી છૂટવાનુ જેવુ તેવું કામ નથી. એક વખત પ્રસિદ્ધ તત્વવેત્તા પ્લેટાએ એક બાળકને ઠપકો આપ્યા. ત્યારે તેણે કહ્યુ કે “ આપ તે બહુ નાની ખાખત માટે મને ઠપકા આપે છે. એ વખતે પ્લેટાએ જવાબ આપ્યો કે “ ટેવ એ કાંઇ નાની સુની વસ્તુ નથી.
આજકાલ લેાકેા શિક્ષણના મહત્વની બહુ પ્રશંસા કરે છે એ ઠીક છે. પરં તુ સંગતિના મહત્વ ઉપર ઘણું જ એન્ડ્રુ ધ્યાન આપે છે. વસ્તુત: સંગતિનુ મહત્વ ઘણે ભાગે શિક્ષણથી પણ વધારે છે. સ્વ. ગોખલેજી જો જસ્ટીસ રાનડેની સેવામાં ટી કાળ પર્યંત ન રહ્યા હાત તે! તેએ કેવળ પેાતાનાં શિક્ષણુનાં બળે આટલી અખી દેશસેવા કરવા સમર્થ બન્યા હોત કે કેમ એ શ કાશીલ છે.
પ્રત્યેક મનુષ્ય વિચાર અથવા કાર્ય કરવામાં પરમ સ્વતંત્ર હોય છે; અને જો તે પેાતાની એ સ્વતંત્રતાના ડીક ઉપયોગ કરે તે સંગતિ કરવા માટે પણ સારા મિત્ર પસદ્ધ કરી શકે. પરંતુ ઘણે ભાગે એવું બને છે કે લોકો પોતાની દુ ળતાને લઈને પેાતાની એ સ્વતંત્રતા ગુમાવી બેસે છે અને સ યેાગવશાત તે જે લેાકા